ՀՈՂՎՐՏԻՔ. ԳԱԼԻԼԻԱ ՄԱՅՐԻԿԸ

Ամէն անգամ, երբ գաւառը կորսնցնէ իր երէց սերունդի ներկայացուցիչներէն մէկը, անոր հետ անդարձ կերպով կը կորսուի նաեւ գաւառին անցեալին, պատմութեան, բարքերուն, աւանդութիւններուն ու սրբութիւններուն կապուած կենդանի ներկայացուցիչներէն ու վկաներէն մէկը:

Գիւղին վերջին հարիւրամեայ պատմութիւնը ապրած եւ Մեծ Եղեռնը ճաշակած սերունդի վերջին ներկայացուցիչներէն էր Գալիլիա Մանճիկեան: Ծնած էր ան 1907-ին, Գալատուրան գիւղին մէջ, Մովսէս եւ Եղիսաբէթ Եարալեաններու բազմանդամ եւ նահապետական յարկին տակ: Եարալեանները գիւղին հին եւ մեծ գերդաստաններէն էին. Եարալեան թաղը տարածուած էր հովիտին կեդրոնական գօտիին մէջ, եկեղեցիէն քիչ մը անդին, դէպի հարաւ-արեւմուտք, լերան ստորոտը, ծովահայեաց դիրքի վրայ եւ նշանաւոր էր իր աղբիւրով: 1998-ի հողի սահանքին անցեալի ծաղկեալ թաղը գետնամոյն եղաւ եւ պատմութեան անցաւ:

Տակաւին ութ տարեկան մանուկ, Գալիլիա իր համագիւղացիներուն հետ ճաշակեց գաղթականութեան դառնութիւնները: Գալատուրանցիները քշուեցան դէպի Հոմս, Դամասկոս եւ յետոյ Սալթի շրջակայ գիւղերուն մէջ տեղաւորուեցան, ուր, ծայրայեղ թշուառութեան երեք տարիներու ընթացքին ժողովուրդին մօտաւորապէս կէսը մահացաւ եւ սովէն եւ հիւանդութիւններու պատճառով:

Անգլիական եւ դաշնակից բանակները, օսմանեան բանակին դիմադրութիւնը խորտակելէ ետք, 1918-ի գարնան սկիզբը անցան Յորդանան գետը եւ հասան Սալթ, բայց հազիւ հասած, օսմանեան բանակի կատաղի հակայարձակման պայմաններուն տակ բռնեցին նահանջի ճամբան: Նահանջող զօրքին հետ ճամբայ ելաւ նաեւ գաղթական հայութիւնը: Գալիլիա մայրիկի յիշողութեան մէջ մինչեւ վերջ ալ անջնջելի մնացած էր այդ օրերու սարսափը: Խուճապահար ժողովուրդը մեծով պզտիկով ճամբաներուն վրայ, թնդանօթները անդադար կը գոռային, օդանաւերը կը դառնային, ռումբերը կ՛իյնային աջ ու ձախ, գնդակները կարկուտի նման կը տեղային, անկարողը, վիրաւորուողը, զարնուողը կ՛իյնար, իսկ մնացեալները կը շարունակէին ճամբան, կրնկակոխ հետեւելով նահանջող բանակին:

Սպառած ու կոտորակուած ժողովուրդը հասաւ Երուսաղէմ  եւ հայոց Սուրբ Յակոբայ վանքին մէջ ասպնջականութիւն գտաւ: Բայց, զատկական տօներու նախօրեակին, անգլիական իշխանութիւնները, ամէն տարի Սուրբ Յարութեան տաճարին մէջ, Սուրբ Շիրիմին շուրջ տեղի ունեցող կռիւներէն զգուշանալով, գաղթականները քշեցին դէպի Փոր Սայիտ, ուր արդէն ապաստան գտած էին մուսա լեռցի, կիւրինցի եւ այլ շրջաններէ գաղթականներ: Պատերազմի աւարտէն ետք, 1919ի ամրան եւ աշնան գաղթականները վերադարձան իրենց բնակավայրերը:

Գաղթականութեան այդ տարիներուն Գալիլիա մայրիկ կորսնցուց իր հայրը, եւ մօր, երեք քոյրերուն ու եղբօր հետ վերադարձաւ ծննդավայր:

Գալիլիա Եարալեան 1927-ին ամուսնացաւ Յովսէփ Մանճիկեանի հետ, կազմելով տիպար, համերաշխ եւ երջանիկ ընտանիք մը եւ բախտաւորուելով եօթը զաւակներով, որոնցմէ այժմ կ՛ապրին Յակոբն ու Աստղիկը:

Համբերատար, ժրաջան եւ քաջ, Գալիլիա մայրիկ հայեցի տոհմիկ կրթութեամբ դաստիարակեց իր զաւակները: Միշտ ամուսնոյն կողքին եղաւ եւ տան գործերուն առընթեր, վար ու ցանքի, հունձքի, կալ ու կուտի, այգեկութքի եւ բերքահաւաքի աշխատանքներուն իր գործօն մասնակցութիւնը բերաւ: Յովսէփ եւ Գալիլիա արիւն քրտինք թափելով եւ առտուընէ մինչեւ իրիկուն եւ երբեմն ալ լուսնի լոյսին աշխատելով խամ ու խոպան հողերը մշակեցին եւ բարեբեր պարտէզներու վերածեցին:

Գալիլիա մայրիկ իր գործօն մասնակցութիտւնը բերաւ ազգային եկեղեցական ու բարեսիրական բազմապիսի աշխատանքներու: Գալատուրանի Օգնութեան խաչի հիմնադիրներէն եւ սիւներէն եղաւ եւ մինչեւ խոր ծերութիւն մաս կազմեց իրերայաջորդ վարչութիւններուն:

Գալիլիա մայրիկ 1993-ին կորսնցուց իր հայրենասէր եւ բարեհամբոյր ամուսինը, որմէ ետք դստեր` Աստղիկ եւ Արամ Մանճիկեաններուն բնակարանը փոխադրուեցաւ, ուր ապրեցաւ կեանքին վերջին տարիները:

Գալիլիա մայրիկ շատ սիրուած եւ յարգուած էր բոլորէն: Բարեհամբոյր էր, փափկանկատ, ծառայասէր, միշտ լաւատես եւ հիւրասէր: Մինչեւ վերջ ալ պահած էր սուր յիշողութիւնը, պայծառամտութիւնը, կոկիկութիւնն ու մաքրասիրութիւնը: Միայն տեսողութիւնը տկարացած էր եւ յատկապէս վերջին  տարիներուն դանդաղած էր եւ դժուարութեամբ, երկու գաւազանով կը քալէր: Զաւակներուն, թոռներուն, ծոռներուն, հարազատներուն եւ բոլոր թաղեցիներուն ու գիւղացիներուն գուրգուրանքին առարկան էր: Իբրեւ գիւղին եւ գերդաստանին մեծը, բոլորը կ՛այցելէին իրեն: Մէկիկ-մէկիկ կը հետաքրքրուէր բոլոր ազգականներով ու գիւղացիներով եւ կ՛ոգեկոչէր անցած լաւ օրերու յիշատակները: Որքա՜ն հաճելի, շահեկան, հետաքրքրական, հոգեշահ եւ հոգեպարար էին սրտաբաց այդ զրոյցները: Հայրենական եւ նահապետական այդ միջավայրի մարդոց կենցաղին եւ յուշերուն համն ու հոտը տարբեր էր եւ զանոնք ապրողն ու շնչողը կրնայ գիտնալ:

Օգնութեան խաչի, Ուսումնասիրացի եւ կամ որեւէ այլ ձեռնարկի Գալիլիա մայրիկ իր անսակարկ մասնակցութիւնը կը բերէր, նուիրատուութիւն կը կատարէր եւ կ՛աշխատէր օգտակար հանդիսանալ միութենական բոլոր տեսակի գործերուն:

Զաւակներուն եւ թոռներուն նախաձեռնութեամբ 2007-ին համագերդաստանական եւ համագիւղացիական մեծաշուք հանդիսաւորութեամբ նշուեցաւ Գալիլիա մայրիկին ծննդեան հարիւրամեակը:

Գալիլիա մայրիկ բարձր ուսում չէր ստացած, բայց կեանքի փորձառութիւնն ու ինքնազարգացումը զայն դարձուցած էին պայծառատես եւ գործունեայ: Հայութենէ,  հայկականութենէ եւ հայ եկեղեցիէն դուրս` իրեն համար չկար ուրիշ սրբութիւն եւ չափանիշ: Խոր հաւատք ունէր հայութեան եւ Հայաստանի ապագային նկատմամբ:

Այս քանի մը տողերը թող յարգանքի համեստ արտայայտութիւն մը, ծաղկեփունջ մը կազմեն, մատուցուած իր շիրիմին:

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES