Կիներու Միջազգային Օրուան Առիթով. «Տիկնայք Փափկասունք» Եւ Այսօրուան Հայ Կեանքը

Միջնադարու հայ նշանաւոր պատմագիրներէն Եղիշէ իր «Վասն Վարդանանց եւ հայոց պատերազմին» գործի վերջաւորութեան սքանչելի պատկեր մը ունի հայ կնոջ մասին:

Արդէն տեղի ունեցած է Վարդանանց ապստամբութիւնը եւ հայ նշանաւոր նախարարներ եւ ապստամբութեան ղեկավարներ սպարապետ Վարդան Մամիկոնեանի հետ ինկած են պատերազմի դաշտին վրայ: Ուրիշ նախարարներ եւ կղերական դասուն պատկանող հոգեւորականներ ձերբակալուած են աքսորուած` Պարսկաստանի Սասանեան պետութեան խորքերը, ուր ապստամբութեան ոգին եղող Ղեւոնդ Երէց քահանան իրեն ընկերակցող հոգեւորականներուն հետ պիտի նահատակուէր:

Աքսորի մէջ հայ նախարարները երկար ժամանակ կը մնան, մինչեւ որ պարսկական արքունական հրամանով ընդհանուր ներում կը ստանան եւ կը վերադառնան իրենց հայրենի օճախները: Երկար տարիներու այս աքսորին ընթացքին ի՞նչ վիճակ կը պարզէին այդ նախարարներուն ընտանիքները. նաեւ նահատակներուն ընտանիքները, մանաւանդ կիները` Հայոց աշխարհի փափկասուն կիները:

Եղիշէի պատմածները բաւական բարացուցական են: Անչափ էր ազնուական կիներուն վիշտը, բայց անոնք առասպելական համբերութեամբ կը կրեն իրենց հարազատներուն բացակայութեան վիշտը: Կը պահեն իրենց հայրենասիրական եւ կրօնական ոգին` հակառակ բոլոր դժուարութիւններուն, պահպանելով իրենց ամուսիններուն եւ հարազատներուն հայրենիքի ու կրօնի համար պայքարելու կտակը: Այդ փափկասուն կիները` անտէր ու անտիրական մնացած, մեծ հերոսութեամբ դէմ կը դնեն երկրաւոր կեանքի բոլոր այլասիրութիւններուն:

Եղիշէ կը պատմէ, որ այդ կիները ամբողջութեամբ հրաժարեցան «փափուկ» եւ զեխ կեանքի շռայլութիւններէն, այնքան մը, որ իրենց կենցաղով կը նմանէին գիւղացի եւ ռամիկ ժողովուրդին: Եւ այդպէս էր իրականութիւնը, որովհետեւ ամբողջ ժողովուրդը, ամբողջ հայ ժողովուրդը, իր մեծով ու փոքրով, ռամիկով, ազատով եւ ազնուականով նոյն մթնոլորտով տարուած էր, նոյն ոգին կը ճախրէր Հայոց Աշխարհով մէկ: Այդ կիները, որոնք վարժուած էին պալատական փարթամ կեանքի, իրենց աչքերուն առջեւ մեծ համբերութեամբ, առանց տրտունջի կը տեսնէին հին փառքին անկումը: Ամիսներ շարունակ, նոյնիսկ տարիներ կը սպասէին, որպէսզի իրենց հարազատներէն լուր մը ստանային Պարսկաստանի խորքերէն, բայց այդ մէկը կը զլացուէր իրենց:

Ասոր դիմաց, սակայն, անոնք` Հայոց Աշխարհի փափկասուն կիները, ամէն ջանք ի գործ դրին, որպէսզի իրենց հարազատներուն բացակայութիւնը զգալի չդառնայ ընտանեկան յարկին տակ: Եւ անոնց մեծագոյն արժանիքը պէտք է փնտռել ճիշդ այս կէտին մէջ: Անոնք ջահակիրները դարձան հայ ընտանեկան արժէքներու, ընտանիքի գաղափարի պահպանման: Պատմագիրը կ՛ըսէ, որ թէեւ անոնք իրենց շուքի մէջ մնացած ապարանքներուն մէջ տակաւին կը պահէին սպասաւորներ, սակայն ոչ մէկ տարբերութիւն կար իրենց եւ այդ սպասաւորներուն միջեւ: Անոնք իրենք իրենց ձեռքով կը դաստիարակէին իրենց զաւակները` հայրենիքի եւ հաւատքի նկատմամբ սէր ջամբելով անոնց:

Ասիկա գերիտէալական պատկեր մըն է մեր օրերուն համար: Բնականաբար այս բոլորը նաեւ հետեւանք էին պատերազմին եւ անոր դաժանութեան: Բայց «Տիկնայք փափկասունք»-ի այս պատկերը իր մէջ մեծ դասեր ունի փոխանցելիք, մանաւանդ` մերօրեայ հայ ընկերութեան համար: «Փափկասուն կիներ»-ուն օրինակը անկասկած կը ծառայէ բոլոր ժամանակաշրջաններուն համար, ոչ թէ այն առումով, որ մեր օրերուն ապրող հայ կինը զրկանքներու դիմէ, այլ օգտուի եւ ներշնչուի այս կիներուն արժանիքներէն, հոգեւոր արժանիքներէն, որոնցմէ կամաց-կամաց պարպուելու վրայ ենք մանաւանդ այս նիւթաբարոյականացման ժամանակաշրջանին:

Այդ թուականէն շատ բաներ փոխուած է, սակայն հայ ընկերութիւնը կը մնայ կանգնած իր ինքնութիւնը խաթարող մարտահրաւէրներու առջեւ: Կը մնայ, որ այսօրուան հայ կինն ու մայրը «Տիկնայք փափկասունք»-ին պէս կարենան դէմ դնել ամէն տեսակ դժուարութիւններուն` նախ ի՛նք կառչելով իր հարազատ ինքնութեան, ապա սերունդները դաստիարակելու հայօրէն, որովհետեւ անարմատ ծառը ենթակայ է տապալելու, իսկ իր ինքնութիւնը ուրացողը, ենթակայ է ձուլումի:

Այսօր եւս կացութիւնը օրհասական է` տարբեր դրսեւորումներուն, ուստի հայ կինն ու մայրը կոչուած են ըլլալու հայ ընտանիքին ու անոր սրբութիւններուն պահապանը:

 

Մազերու Լեզուն

Հիւանդութիւն, հոգեկան ընկճուածութիւն, որոշ սնունդներու պակաս, հոգեբանական հարցեր… Մազերը մեր մարմնին անոր առողջական վիճակին եւ յուզական աշխարհին լուռ վկաներն են:

Մազերը` Մեր Առողջական Վիճակին Հայելին

 

 

 

 

 

Ա.- Հերաթափութիւն

Չկայ աւելի սովորական բան, քան` օրական քանի մը թել մազ կորսնցնելը, յատկապէս` աշնան: Սակայն երբ տան մէջ ամէնուրեք մազ կայ, պէտք է մտահոգուիլ եւ ճարին նայիլ:

Հերաթափութիւնը կրնայ հորմոնային հարցերու հետեւանք ըլլալ, բայց կրնայ նաեւ հոգեկան ընկճուածութեան` ընկճախտի հետեւանք ըլլալ: Կարգ մը հանքայիններու պակասը եւս հերաթափութիւն կը պատճառէ: Վերջապէս,  վախը եւ անհաւասարակշռուած եւս սննդառութիւնը հերաթափութիւն կը պատճառեն:

Այս պարագային թելադրելի է մորթի մասնագէտի մը դիմել, որպէսզի կարելի եղածին չափ արագ ախտաճանաչում մը կատարուի:

Բ.- Իւղոտ Մազեր

Եթէ մազերը շուտ կը իւղոտին եւ կ՛աղտոտին,  պէտք է հրաժարիլ իւղոտ ուտելիքներէ, որոնք ըստ կարգ մը բժիշկներու, կ՛ազդեն մեր մազերու արտաքին տեսքին եւ առողջութեան վրայ:

Այս անպատեհութեան առաջքը առնելու համար թելադրելի է գործածել իւղոտ մազի յատուկ որակաւոր շամփուէն մը:

Գ.- Չոր Մազեր

Տժգոյն, կոտրտող, կարծր մազերը հետեւանք են հանքայիններու պակասի եւ յոգնութեան:

Այսպիսի մազեր կ՛ունենան նաեւ ինքնամփոփ եւ մեկուսացած անձերը: Ասոնց կը թելադրուի սրտակից խօսակից մը գտնել եւ «պարպուիլ»:

Չոր մազ ունեցողներուն կը յանձնարարուի օրական առնուազն մէկ լիթր ջուր խմել,

6- 7 ժամ քնանալ, պտուղ եւ բանջարեղէն ուտել եւ շաբաթը անգամ մը ցորենի սերմէ պատրաստուած մազի ծեփուկ մը գործածել:

Դ.- Թեփոտ Մազեր

Գլխուն մորթը կը նորոգուի` ձերբազատելով մակերեսային բջիջներէն: Բայց երբ այդ բջիջները թիւով շատ են եւ մազերուն մէջ կը տեղաւորուին, այդ պարագային թեփի կը վերածուին:

Մորթային բժիշկներու կարծիքով, թեփոտ մազը հետեւանք է  մտահոգութեան, յոգնած վիճակի:

Այս պարագային մէջ գտնուողները պէտք է գործածեն համապատասխան շամփուէններ:

 

Մազերը Եւ Նկարագրային
Գիծերը

Ոմանց կարծիքով, մեր մազերուն սանտրուածքը կը բացայայտէ նկարագրային որոշ գիծեր, այսպէս`

Ա.- Ճակատը բաց եւ դէպի ետեւ սանտրուածքը կը բացայայտէ զօրաւոր անհատականութիւն, ինքնավստահութիւն եւ շրջապատին հետ շփուելու պատրաստակամութիւն:

Բ.- Մազերը մէջտեղէն բաժնուած սանտրուածքը կը բացայայտէ հաւասարակշռութիւն եւ արդարութեան պահանջ:

Գ.- Մազերը դէպի ձախ սանտրուածքը կը բացայայտէ իգականութիւն, մինչդեռ դէպի աջ սանտրուածքը կ՛արտացոլէ ինքնավստահութեան պակաս:

Դ.- Ծոծրակը բաց սանտրուածքը կը բացայայտէ պարկեշտութիւն, ուղղամտութիւն:

Ե.- Ծաւալուն մազերը կը բացայայտեն ինքզինք պարտադրելու եւ իշխելու փափաք:

Զ.- Ճակատը գոց սանտրուածքը կը բացայայտէ ինքնապաշտպանութեան փափաք, արտաքին աշխարհէն պաշտպանուելու փորձ:

 

Սննդագիտական – Առողջապահական

Բանջարեղէնի Հիւթերու
Բուժիչ Յատկութիւնները

Վարունգի հիւթ.- Կը համարուի լաւագոյն բնական միզամուղը: Ստեպղինի հիւթին հետ, կը հանէ միզաթթուն մարմինէն: Սուր եւ ձգձգուող կասթրիթներու ժամանակ կարելի չէ խմել վարունգի հիւթ:

Շոմինի հիւթ.- Հում շոմինի հիւթը կը մաքրէ աղիքները` կանոնաւորելով ամբողջ մարսողական ուղիի աշխատանքը: Շոմինի հիւթով ողողումները կ՛օգնեն լինտերու բորբոքումներուն:

Լոլիկի հիւթ.- Հարուստ է քարոթինով, երկաթով եւ կենսանիւթ Սէ. ով: Ունի ցած ջերմուժ: Պարունակած լիքոփեն քարոթինին շնորհիւ` կը նուազեցնէ քաղցկեղի եւ սրտի հիւանդութիւններու հաւանականութիւնը: Թարմ լոլիկի հիւթը կը պարունակէ մեծ քանակով կիտրոնաթթու, խնձորաթթու, որոշ քանակով թրթնջաթթու, որոնք եփելէ ետք քարերու յառաջացման պատճառ կրնան դառնալ:

Կաղամբի հիւթ.- Իր պարունակած քլորի բարձր պարունակութեան շնորհիւ է, որ կը մաքրէ եւ կը բուժէ աղիքային խոցերն ու բորբոքումները: Միակ անպատեհութիւնը կազերու յառաջացումն է, որոնք աղիքներու մէջ կուտակուած թափօններու քայքայման պատճառով կ՛ըլլան: Հիւթին պէտք է վարժուիլ աստիճանաբար` սկիզբը զայն խմելով ստեպղինի հիւթի հետ: Երբ մարմինը կ՛իւրացնէ կաղամբի հիւթը, կը նշանակէ, որ աղիքներու լաւ վիճակի մէջ կը գտնուին: Բուժման նպատակով կաղամբի հիւթը օգտագործելէ առաջ, կազերէ խուսափելու համար, կատարել մաքրող հոգնաներ: Կաղամբի հիւթը, շնորհիւ պարունակած ծծումբի, քլորի եւ այոտինի բարձր քանակի, ունի նաեւ մարմինը մաքրող եւ նիհարցնող յատկութիւն: Անոր թարմ հիւթը մեղրի կամ շաքարի հետ ունի խորխաբեր յատկութիւն: Կաղամբի հիւթը հաւասար քանակով խառնելով եռացած, գաղջ ջուրի հետ` օգտակար է բերանի ողողումներու համար: 300 կրամ թարմ կաղամբի հիւթը կու տայ մարմնին այնքան օրկանական սնունդ, որքան 50 քիլոկրամ եփուած կաղամբը:

Հազարի հիւթը.– Կը բարելաւէ քունը, ինքնազգացողութիւնը եւ կը նպաստէ արիւնաստեղծման: Հարուստ է մակնեզիոմով, փոթասիմով եւ ֆոսֆորով:

Գետնախնձորի հիւթ.– Կը պարունակէ դիւրին իւրացուող շաքար, փոթասիոմ, ծծումբ եւ ֆոսֆոր: Կը մաքրէ մարմինը համը հաճելի դարձնելու նպատակով աւելցնել ստեպղինի հիւթ:

Ազատքեղի հիւթ.- Ազատքեղի հիւթը շատ ուժեղ միզամուղ է, կարելի չէ զայն 2-4 դգալէ աւելի խմել, նախընտրելի է խմել ստեպղինի հիւթի հետ: Թարմ հիւթը, նայած քարի տեսակի, կրնայ յլուծել երիկամի քարերը: Անիկա կը նպաստէ փոքր կոնքի արեան շրջանառութեան: Ազատքեղի հիւթը հակացուցուած է յղի կիներու, երիկամներու միազմանի բորբոքումի, սուր ցիստիտի եւ փոտակրայի ժամանակ:

Պատիճաւոր կանաչ լուբիայի հիւթ.– Օգտակար է շաքարախտաւոր հիւանդներուն համար: Լուբիայի եւ պրուսելեան կաղամբի հիւթերը կը նպաստեն ենթաստամոքսային գեղձի կողմէն ինսուլինի արտադրութեան:

Ճակնդեղի հիւթ.- Իր պարունակած քոպալթին եւ երկաթին շնորհիւ` բարենպաստ դեր ունի արիւնաստեղծման, արեան կազմի բարելաւման մէջ:

Յատկապէս բարենպաստ ազդեցութիւն ունի կիներու օրկանիզմի վրայ, եթէ զուգորդուի ստեպղինի հիւթի հետ: Խմելով կէս գաւաթ, օրական երկու անգամ ան, բարենպաստ ազդեցութիւն ունի կիներու դաշտանային խանգարումներու ժամանակ:

Վարունգը` լեարդի, ստեպղինը` յօդերու, ճակնդեղը` արեան, այս սկզբունքով խառնել հաւասար քանակներով այս երեք հիւթերը: Խմել կէս գաւաթ, օրը երեք անգամ, մաքրելու համար լեարդն ու լեղապարկը, արտահանելու համար միզաթթուն մարմնէն, ձերբազատելու համար աղերու կուտակումէն` փոտակրայի ժամանակ եւ բարելաւելու համար արեան կազմը: Ճակնդեղի հիւթը կ՛արագացնէ աղիքներու կծկումները, որ կարեւոր է ճարպակալման եւ փորկապութեան պարագաներուն:

Ստեպղինի հիւթ.-  Զայն առաւօտեան, անօթի խմել ստամոքս-աղիքային համակարգի աշխատանքը խթանելու նպատակով: Ստեպղինի եւ կաղամբի հիւթերու խառնուրդը ըլլալով կենսանիւթ Սէ.-ի հրաշալի աղբիւր, օգտակար է յատկապէս լինտերու բորբոքումներու ժամանակ, այս պարագային կ՛օգնէ նաեւ ստեպղինի հիւթով բերանի խոռոչի ողողումը:

Ստեպղինի հիւթը կը բարձրացնէ մարմնին դիմադրողականութիւնը, կը սրէ տեսողութիւնը: Պարունակելով մեծ քանակով քարոթին` անիկա կը նպաստէ երեխաներու աճին, հետեւաբար անհրաժեշտ է թերաճ երեխաներուն: Կը նպաստէ նիւթափոխանակութեան բարելաւման, արիւնաստեղծման եւ թթուածինի մատակարարման: Զայն փոքր ումպերով խմել ստամոքսի քաղցկեղի ժամանակ:

Կարոսի հիւթ.- Կը բարձրացնէ մարմնին աշխատունակութիւնը, կը լաւացնէ ախորժակը, ունի միզամուղ եւ լուծողական յատկութիւն: Հարուստ է կենսանիւթ Սէ. Պէ. 1, Պէ. 2, Փէ.-ով, օրկանական միացութիւններով: Մեծ քանակով բնական սոտիոմի իր պարունակութեամբ, անիկա կը նպաստէ սխալ սննդառութեան պատճառով մարմնին մէջ կուտակուած թափօններու հեռացման: Օրկանիզմէն չլուծուած քալսիոմը հեռացնելու նպատակով օրական խմել կարոսի հիւթ: Հաճելի է խմել զայն  համատեղելով ուրիշ հիւթերու հետ: Օրական խմելով քրաֆսի հիւթ, որ կը կարգաւորէ մարմնին ջերմութիւնը, անձը դիւրին կը տանի չոր եւ տաք օդը: Ամէնօրեայ կէս լիթր ստեպղինի եւ քրաֆսի հիւթի օգտագործումը կը վերականգնէ յօդերու կռճիկները եւ անոնց շարժողականութիւնը:

 

Բանճարով Եւ Սիսեռով
Նիվիկ

Բաղադրութիւն

2 կապ բանճար 1 քկ.
1/2 գաւաթ ջուր
4 ապուրի դգալ ձէթ կամ իւղ
1 միջակ սոխ` մանրուած
1 տուփ սիսեռ` լուացուած
2 ապուրի դգալ լոլիկի խիւս
Ճերմակ փոշի պղպեղ
2 ապուրի դգալ լեմոնի հիւթ
1 թէյի դգալ կարմիր պղպեղի խիւս
1/2 թէյի դգալ կծու կարմիր փոշի պղպեղ
1/2 կապ մանրուած գինձ` (քըզպարա) ըստ ցանկութեան

Պատրաստութիւն

1. Լուալ, մանրել եւ խաշել բանճարը:

2. Տաքցնել ձէթը կաթսային մէջ, տապկել սոխը 5 վայրկեան, մինչեւ որ թմրի: Աւելցնել բանճարը եւ տապկել 5 վայրկեան եւս: Դնել մէջը սիսեռը, լոլիկի խիւսը, լեմոնի հիւթը, ջուրը, աղը, կարմիր պղպեղի խիւսը եւ կարմիր փոշի պղպեղը:

3. Կարելի է նաեւ գինձ (քըզպարա) տապկել բանճարին հետ` ըստ փափաքի:

4. Կափարիչը գոցել եւ հանդարտ կրակով եփել 15-20 վայրկեան:

5. Զետեղել հիւրասիրելիք ամանի մը մէջ, վրան ցանել ճերմակ փոշի պղպեղը եւ հրամցնել լեմոնի շերտերով եւ բրինձէ եղինձով:

 

Պատրաստեց՝ ՇՈՒՇԻԿ ՄԱՒԻՍԱԳԱԼԵԱՆ

 

 

 

 

 

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES