ՄԵՐ ԹՐԾՈՑԸ, ՄԵՐ ԴՊՐՈՑԸ

Սփիւռքի գոյութեան մասին ինչ որ ալ ըլլան մեր գուշակութիւնները, սփիւռքը պիտի գոյատեւէ տակաւին: Բայց` ի՞նչ ազգային մակարդակով… Այս մէկը անշուշտ մեր ունեցած ազգային մօտեցումներէն կախեալ է:

Որեւէ ազգի մէջ զիրար հերթափոխող սերունդները իրարու չեն նմանած: Զանոնք յառաջ մղող ներքին եւ արտաքին ուժերը իրարու նման չեն եղած: Ճիշդ է, որ պատմութեան էական մասերը, հասարակական ու քաղաքական տարբեր գաղափարներ, մտայղացումներ ունեցած ըլլալով հանդերձ, կրկնուած են յաճախ: Առանց տեսիլքի, սակայն, եւ առանց անոր տիրելու ճիգին, ոչ մէկ հետապնդուած նպատակ կրնայ յաջողիլ: Եւ այս մէկը դարերէ ի վեր մարդկութեան անգիր օրէնքը դարձած է: Ընդունինք, որ մեր ազգային բովանդակ կեանքին մէջ մեր ազգային հիմնական տեսիլքը, մեր ժողովուրդի ու հայրենիքի գոյատեւման նկատմամբ, նպատակասլաց մղիչ ուժ մը հանդիսացած է մեր պատմական գործընթացին մէջ: Իրենց պատմութեան ընթացքին տագնապ ու ազգային տեսիլք չունեցող ժողովուրդները դժուար գոյատեւած են: Շատեր նոյնիսկ անհետ կորսուած են, լուծուած` իրենցմէ աւելի հզօր ազգերուն մէջ: Եւ ո՛ւր որ ալ ապրած եղած ըլլան անոնք, նոյնն է, ըլլայ տարագրութեան մէջ, ուր իրենց գոյութիւնը յարատեւ պայքար մը եղած է, եւ ըլլայ իրենց հայրենիքին մէջ, ուր տարբեր տեսակի պայքար մը ձեւաւորուած է:

Առանց պայքարի կեանք գոյութիւն չունի: Եւ որպէսզի աւելի չդեգերիմ, անմիջապէս ըսեմ, թէ որքան ամուր փարած ըլլանք մեր ազգային կեանքին, մեր լեզուին, մեր պատմութեան, մեր դպրոցներուն, մեր նորանկախ հայրենիքին, մեր գոյութիւնը սփիւռքին մէջ աւելի կրնանք երկարաձգել: Այս հարցը սակայն Հայաստանին մէջ տարբեր է: Հոն փչող հովերը տարբեր տեսակի բաղադրութիւն ունին: Անոնք սփիւռքին մէջ մեր ինքնութեան դէմ յարձակող քամիներուն չեն նմանիր:

Հայաստանի եւ սփիւռքի նկատմամբ հոս կարեւոր է անգամ մը եւս շեշտել, թէ երկրի մը կամ համայնքի մը, ինչպէս սփիւռքն է, իսկական տէրը իր ժողովուրդն է եւ ոչ թէ իշխող պետութիւնը, ղեկավարութիւնը: Իսկ այն երկիրը կամ համայնքը, որուն ժողովուրդը լիիրաւ ուժ դառնալէ դադրած է եւ այդ իսկ պատճառով վստահութիւն չունի իր երկրի կամ համայնքի ղեկավարութեան վրայ, այդ երկիրը կամ համայնքը չեն կրնար բնական միջոցներով բարգաւաճիլ եւ ոչ ալ յառաջդիմել: Բայց այս մէկը տարբեր տխուր երեւոյթ մըն է: Անցնինք մեր բուն հարցին:

Ներկայիս սփիւռքին մէջ մեր մեծասքանչը, մեր մամուլը, մեր գրականութիւնն ու մտաւորականութիւնը, մեր ազգային եկեղեցին, մեր դպրոցները, մեր տոհմային ու ընտանեկան մօտեցումները, մեր բովանդակ ազգային կեանքը վերջապէս, անբաղձալի բայց ոչ անսպասելի տեղատուութեան մէջ են: Միջավայրը, որուն մէջ կ՛ապրինք, ժամանակը, որ մեր կեանքէն անդարձ կը մեկնի, մեր դէմ կ՛աշխատին շարունակ:

Մեր ազգին բունը կացինահարող այս ճշմարտութեանց հետ շատեր հաշտուած կը թուին ըլլալ. «Այս, ա՛յս է,- կ՛ըսեն.- չենք կրնար մեզ այլասերող օտար հոսանքներուն դէմ թիավարել: Մեր ուժերէն վեր է այդ թիավարութիւնը»: Դասալքութիւն եւ նահանջի տրամադրութիւն արտայայտող այս հայավնաս չքմեղանքը, ներքին տկարութեան ու ստրկամտութեան նշան է: Մեզ ազգովին քանդող ճամբան է ան, որ հարթ է ու անբովանդակ: Սխալ կը գտնեմ ինծի անհաճոյ ճամբաներուն մէջ թափառիլը: Ստոյգ ըսեմ սակայն, տարիներու փորձառութիւններէս թելադրուած, սփիւռքի ազգային դիմադրականութիւնը ես կը տեսնեմ հայկական դպրոցներուն մէջ: Մեր հայակերտ հնոցը հոն է: Ան բազմակողմանի առաւելութիւններ ունի մեր ազգային բովանդակ կեանքը սնուցանելու: Մեր գոյութիւնը երկարաձգելու: Անկէ պիտի ծագի մեր մարդուժը: Մեր ապագան: Ինծի համար կենսական եղող այս հարցին մէջ տարիներէ ի վեր ունեցած անբեկանելի հաւատքս, որ կրօնական անձնական հաւատքէս աւելի զօրաւոր եղած է միշտ ու հաւաքական հզօրութիւն ունեցած է,  միշտ վերակառուցել ջանացած եմ զայն, կեանքիս մէջ:

Հայ աշակերտը, փոքր տարիքէն, ամէն ինչ պէտք է արժէ մեզի համար: Այդ մատղաշ տարիքէն կրնանք զայն ազգային ոգիով թրծել, իր մարդկային նկարագիրը կռանելով հանդերձ, կրնանք իր հոգիին մէջ մեր լեզուն, մեր պատմութիւնը, մեր ազգային մտածելակերպը ամրապինդ կերպով դրոշմել:

Մեր դպրոցները շէնքեր ու պատեր չեն միայն, այլ ազգային շունչ ու ոգի ունեցող ու զանոնք նոր սերունդին փոխանցող սրբավայրեր են: Մեր պայքարը գօտեպնդող ամրոցներ են: Այդպէս պէտք է ըլլան անոնք հայութեան համար: Նոյն շունչը եւ ոգին պէտք է ունենան նաեւ մեր տուները, մեր ընտանիքները:

Անշուշտ այս բոլորը սփիւռքի մեր ապրած պայմաններուն մէջ դժուար իրականացնելիք գործեր են: Բայց` ոչ անկարելի: Ազգային հասկացողութիւն, յարատեւ ճիգ ու համոզում կը պահանջեն անոնք: Մէկ բառով` ազգային զոհողութիւն: Մեր զաւակները իրենց մատղաշ տարիքէն պէտք է դաստիարակենք մեր ազգին ունեցած պատմական, գրական, մշակութային, զինուորական, հերոսական, պահանջատիրական եւ մանաւանդ ինքնագիտակցական ոգիով, դէպքերով ու դէմքերով:

Գերմանացի մեծ իմաստասէրը` Նիցչէն գրած է տեղ մը. «Ժողովուրդ մը չի բնորոշուիր իր ունեցած մեծ մարդոցմով, այլ` այն կեցուածքով, որ ցոյց կու տայ ան անոնց հանդէպ»:

Ճիշդ է նաեւ օտար մանկավարժի մը կողմէ ըսուած սա խօսքը. «Ուսուցիչները կ՛ազդեն յաւերժութեան: Անոնք երբեք չեն գիտեր, թէ ո՛ւր պիտի վերջանայ իրենց ազդեցութիւնը»: Կ՛ըսեն դարձեալ. «Ամէն ուսուցիչ, որ կ՛որոշէ տարբերութիւն մը մտցնել իր դասարանին մէջ, անպայման կը յաջողի»:

Դպրոցներուն մէջ ընդհանրական հմտութիւն սորվեցնելով հանդերձ, հայ ազգն ու Հայաստանը իսկապէս հասկնալու եւ այդ հիման վրայ զայն  արդար կերպով ըմբռնելու, անոնցմով հպարտ զգացնել տալու պարտականութիւնը հայ ուսուցիչին ու հայ ծնողքին առաջնահերթ գործն է:

Մեր լեզուին հանդէպ անոնց հոգիներուն մէջ մեր դրոշմած սէրը եւ զայն գործածելու մեր յարատեւ ճիգը մեծապէս կը նպաստեն մեր ազգին գոյատեւման:

Արդարեւ, սորված ու գործածած մայրենի լեզուդ է, որ քեզ կը բնորոշէ, թէ ո՛ր ազգին զաւակն ես: Ազգ ու մայրենի լեզու զիրար կ՛ամբողջացնեն: Առանց մայրենի լեզուի` ազգ գոյութիւն չի կրնար ունենալ, եւ առանց ազգի` մայրենի լեզու չի կրնար գոյութիւն ունենալ:

Այս բոլորին մէջ հայրենասիրութիւնը բարենպատակ զգացում մըն է մեր տարագիր կեանքին մէջ, եւ ան կը յատկանշուի հայրենիքիդ, ազգիդ նկատմամբ քու ցոյց տուած սէրով ու հաւատքով, դրական ու գործնական միջոցներով, գործով:

Նպատակայարմար եւ օգտաշատ երեւոյթի մը ականատեսն ենք ներկայիս:

Իրերայաջորդ քանի մը տարիներէ ի վեր սփիւռքի մեր դպրոցները հայակերտ դրական գործի մը սկսած են, որ գործնական արժէք ունի եւ մեր փոխանցած հայրենասիրութեան մեծապէս կը նպաստէ: Այդ մէկը ուսումնական ամիսներու ընթացքին կազմակերպուած հայաստանագնացութիւնն է. ամէն տարեշրջանի բարձրագոյն դասարաններէն մէկը Հայաստան կ՛այցելէ անոր հետ մօտէն ծանօթանալու ու անոր դպրոցներէն մէկուն հետ, հայրենի աշակերտութեան հետ փոխադարձ կապեր հաստատելու: Անշուշտ իրենց գործածած ու զիրենք նոյն ազգին պատկանիլ զգացնել տուող միակ լեզուն հայերէնն է: (Վայրկեան մը կանգ առնենք ու քիչ մը մտածենք այս վերջին նախադասութեան վրայ):

Ի՜նչ ազգօգուտ գործ պիտի ըլլար, եթէ այս հայաշէն այցելութիւնները, որոնք տոկալու, հպարտանալու ազգային ներուժ կը պարփակեն, աւելի տարածուէին ու ամրապնդուէին սփիւռքին մէջ եւ մեր վարժարաններուն հայկական ծրագիրներուն մէջ ներմուծուէին: Այս մէկը փառապսակը պիտի դառնար մեր տարած ազգանուէր աշխատանքներուն:

Մեր ծրագրած հայակերտ գործերուն մէջ այս մէկը ամէնէն գործնականը կը նկատեմ:

Վստահեցէ՛ք ինծի:

ՄԱՐԳԱՐ ՇԱՐԱՊԽԱՆԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES