Ֆրանսայի Մէջ Թուրք Ազգայնական Շարժումներուն Մասին Գաղտնի Սպասարկութեան Մը Պատրաստած Զեկուցումը

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ

Ֆրանսայի Ներքին տեղեկահաւաքի ընդհանուր տնօրէնութիւնը «Ֆրանսայի մէջ թուրք ազգայնական շարժումները» խորագիրը կրող 19 էջերէ բաղկացած տեղեկագիր մը պատրաստած է: Անոր պատրաստութեան դրդապատճառը Եւրոպայի տարբեր շրջաններէն եկած թուրքերու Փարիզի մէջ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին դէմ կատարած բողոքի ցոյցերն են:

«Սահմանափակ սփռում» մակագրութիւնը կրող այս զեկուցումը կը ներկայացնէ` Ֆրանսայի մէջ գործող թուրք ազգայնական շարժումները, անոնց ղեկավարները, անոնց պատկանող ձայնասփիւռի կայան մը, 21 յունուար 2012-ին Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին դէմ ցոյց կատարելու համար անոնց ներկայացուցած դիմումնագիրին պատճէնը (ի դէպ, այդտեղ նշուած է, որ ցոյցին նպատակը խօսքի ազատութիւնը քրէականօրէն պատժելուն մերժումն է), ինպէս նաեւ` այդ ցոյցին հրաւիրող տարբեր պաստառներ: Այս բոլորը կը ներկայացուին գաղտնի սպասարկութեան մը յարիր զուսպ ոճով մը, սակայն` որոշ տեղերու մէջ օգտագործելով բառեր եւ արտայայտութիւններ, որոնք նշանակալից են: Անոր պարունակած հետաքրքրական տեղեկութիւնները զուգորդուած են առնչակից բազմաթիւ լուսանկարներով:

Նախաբանին մէջ կը հաղորդուի, որ Ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրէնքը բողոքի աշխուժ ալիք մը յառաջացուցած է Ֆրանսայի մէջ բնակող թուրքերուն մէջ, որոնց շարքին են երկրին քաղաքացիներ եւ օտարահպատակներ: «Անոնց դժգոհութեան պատճառը Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումի քրէականացումն է, ժխտում մը, որ կը թուի անոնց համայնքին ինքնութեան հիմնաքարը ըլլալ»:

«Պաշտօնապէս 22 դեկտեմբեր 2011-ին եւ 21 յունուար 2012-ի ցոյցերը կազմակերպուած էին Ֆրանսայի մէջ թուրքերու դաշնակցութեան կողմէ: Սակայն ցրուուած ազդերը ի յայտ կը բերեն հեռաձայնի այլ թիւեր եւ այլ կազմակերպութիւններ, ինչպէս` Թուրք-ֆրանսական ընկերակցութեանց համակարգումի կոմիտէն, որ պաշտօնապէս Լիոնի արուարձաններէն Վոլ-ան-Վիլանի մէջ կը գտնուի, ինչպէս նաեւ` Յանուն Աթաթուրքի մտքի ընկերակցութիւնը, որ դարձեալ Ռոնի մէջ կը գտնուի: Կը նշենք, նաեւ Փարիզի մէջ գտնուող Անատոլու մշակութային կեդրոնի եւ Ֆրանսայի մէջ սփռուող կամ գտնուող երկու լրատուամիջոցներու` «Թիւրքի-նիուզ»-ի եւ «ՌատիօՄԻԹ»-ի  խոր մեղսակցութիւնը (յիշեցում` ՄԻԹ-ը մեր թուրք գործընկերներուն սկզբնատառերն են, անոնց հետ կապ հաստատել նախատեսել)»: Այս ընդհանուր ներածականէն ետք զեկուցումը կը ներկայացնէ վերոնշեալ կազմակերպութիւններն ու կառոյցները:

Ֆրանսայի մէջ թուրքերու դաշնակցութիւնը

«Ֆրանսայի մէջ թուրքերու դաշնակցութիւնը ֆրանսական թեւն է համաեւրոպական կազմակերպութեան մը, որ իր անունին ենթադրել տուած դաշնակցային բնոյթը բացարձակապէս չունի: Իսկութեան մէջ երբեմն ազգայնական բիրտ կազմակերպութիւն Գորշ գայլերու ծածկոյթ մըն է: Անոնց կայքէջը, ուր Ազգային շարժում կուսակցութեան հիմնադիր Ալփասլան Թիւրքեշ, Աթաթուրքի եւ կուսակցութեան ներկայ ղեկավար Տեւլեթ Պահչելիի կողքին կը բազմի, այս հարցին շուրջ որեւէ կասկած չի ձգեր»:

Աջին` Ճեմալ Չեթին, ընկերակցութեամբ Նիհաթ Պոզտաղի (գծաւոր փողկապ)

«Եւրոպական շարժումին նախագահը Ճեմալ Չեթինն է, որ Գերմանիա կը բնակի: Չեթին դեկտեմբերի ցոյցին ներկայ էր, ինչպէս Եւրոպայի թուրքերու դաշնակցութեան դրօշը կը վկայէ, սահմանակից երկիրներէ եկած անձերու նկատառելի խումբի մը ընկերակցութեամբ: Անոր կողքին է Նիհաթ Պոզտաղ` Ֆրանսայի թուրքերու դաշնակցութեան նախագահը (գծաւոր կապոյտ փողկապով):

«Կը նշենք նաեւ ներկայութիւնը համաեւրոպական կազմակերպութեան անվերսեան թեւի ներկայացուցիչ Միտհաթ Էօզթիւրքի, սթրազպուրկեան ներկայացուցիչ «Տատալօղլու» Այթեքին Քիրաչի, ինչպէս նաեւ պելճիքացի երիտասարդ «իտիալիստներ»-ու կազմակերպութեան նախագահ Մուհամատ Աքսէոյի ներկայութիւնը:

«Ֆրանսական մակարդակի վրայ գլխաւոր ղեկավարները թրքական մամուլին հետ հարցազրոյց ունեցան: Եթէ ոմանց ինքնութիւնը տակաւին չէ ճշդուած, աչքի առջեւ եղող շարք մը անձեր մեր գործակալութեան համար, կատարելապէս ծանօթ են. կրնանք, օրինակի համար, նշել շարժումին աստղը` խորհրդաւոր տիկ. Իւլքիւ Ճիւմը (Իւլքիւ Աքչա) եւ մասնաւորաբար անոր մօրաքոյրը` տիկ. Էրսան Էրթուղրուլ Թասթանը:

«Տիկ.Էրսան Թասթան նաեւ ծանօթ է Ֆատիմի (Ֆաթիմա) անունով, ծնած է 1969-ին եւ կը բնակի Ռուէնի արուարձաններէն Հերուվիլ Սենթ Քլերի մէջ, ուր Երիտասարդութեան եւ կանխարգիլման պատասխանատուն է: Ան նաեւ տեղւոյն Գորշ գայլերուն ղեկավարն է, պատկանելիութիւն մը, որ ան չի ծածկեր: Ան ամուսնացած է Թայֆուր Թասթանի հետ, որ նոյնպէս ծանօթ է իբրեւ տխրահռչակ Գորշ գայլ մը:

«Այս առումով, իրապէս նշանակալից է, որ Հերուվիլի քաղաքապետը, ըստ երեւոյթին, տիկ. Թասթանի զուգահեռ գործունէութիւններէն լաւապէս տեղեակ է եւ նոյնիսկ զանոնք որոշ չափով կ՛երաշխաւորէ, անկասկած` ընտրական հաշիւներով»: Ֆրանսական «Լը Փուան» օրաթերթը իր 29 մարտ 2012-ի թիւին մէջ այս զեկուցումին իր ամփոփ անդրադարձին մէջ կը հաղորդէ, որ նշեալ քաղաքապետը կը կոչուի Ռոտոլֆ Թոմա` Ֆրանսուա Պայրուի հաւատարիմ անձերէն մէկը: Նշենք, որ մինչ Գորշ գայլերը Փարիզի մէջ ծերակոյտի շէնքին առջեւ ցոյց կը կատարէին, Պայրու ծերակոյտի նիստին մէջ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին դէմ կ՛արտայայտուէր:

Զեկուցումին հեղինակը կամ հեղինակները կը նշեն, որ Գորշ գայլերու տեղական ղեկավար դէմքերը ներկայացնելը «երկար եւ միօրինակ» պիտի ըլլար, ուստի նախընտրած են անոնց գլխաւոր դէմքերն ու անոնց վարած պաշտօններ ներկայացնել զեկուցումին յաւելուածի բաժինին մէջ (էջ15-19), «սակայն կարեւոր է նշել, դաշնակցութեան կապերը արտասահմանէն եկած տարրերու հետ, որոնց շարքին թրքական յատուկ ծառայութեանց նախկին անդամներ»: Իբրեւ օրինակ զեկուցումը կը նշէ Թասթան ամոլին յունուար 2012-ի ցոյցէն ետք, ծերակոյտի շէնքին մօտ գտնուող սրճարանի մը մէջ Եուսուֆ Զիյա Արփաշըքի հետ մտերիմ հանդիպումն ու այդ հանդիպումին լուսանկարը: Ներքին տեղեկահաւաքի կեդրոնական տնօրէնութեան զեկուցումը կը նշէ, որ այս վերջինս կիսազինուորական մըն է, որ մեղսակից եղած է «ուղղակի կամ անուղղակի կերպով Թուրքիոյ կողմէ կատարուած բազմաթիւ խռովարար գործողութիւններու», ապա կը ներկայացնէ 1958-ին Էրզրումի մէջ ծնած Արփաշըքի կենսագրականը` նշելով, որ ան 1980-ի Թուրքիոյ մէջ պետական յեղաշրջումէն առաջ ազգայնական ուժերու շարքերուն մէջ մասնակցած է կռիւներուն, իմա՛ 70-ական թուականներու ծայրայեղ ձախակողմեաններու դէմ յարձակումներուն:

Ան 10 տարի բանտարկութեան դատապարտուած է, սակայն երկու առիթներով բանտէն փախուստ տուած է(կամ փախցուած է,- Վ.Է.ն): «Բանտէն ազատ արձակուելէ ետք, արտասահմանեան շարք մը երկիրներու մէջ «թուրքերու թշնամիներուն» դէմ տարատեսակ գործողութիւններ կը կազմակերպէ», եւ որոշ ատեն Ազգայնական շարժում կուսակցութեան հիմնադիր Ալփասլան Թիւրքեշի անձնական թիկնապահը եղած է:

«1992-ին ինքզինք նկատելով ուրուային պետութեան ֆետայի մը` «թրքական աշխարհ»-ի համար «սրբազան պատերազմի» կողմնակից մը, Արփաչըք իբրեւ կամաւոր կը մեկնի կռուելու համար Ղարաբաղի հայերուն դէմ»: Այս արտայայտութիւնը ուշագրաւ ու նշանակալից է եւ կը վկայէ այն մասին, որ ֆրանսական գաղտնի սպասարկութեան այս թեւը պատերազմը ինքնապաշտպանութիւն կամ յոռեգոյն պարագային ըմբոստութիւն կը նկատէ եւ ոչ թէ Հայաստանի կողմէ ներխուժում մը, այլապէս` «Հայաստանի դէմ» կամ լաւագոյն պարագային «հայերու դէմ» նշած պիտի ըլլար:

Արփաչըք 2003-ին իբրեւ գնդապետ կը մեկնի Քերքուք` «թուրք ծայրայեղ ազգայնականներուն համախմբման վայրը» եւ ամերիկեան ուժերուն դէմ թիւրքմեններուն «ինքնապաշտպանութիւնը» կը կազմակերպէ (չակերտները կը պատկանին զեկուցումի հեղինակին): «Գաղափարական շարժումին մէջ մեծ հիացմունքի եւ յարգանքի արժանացած իր մարտական փորձառութեան պատճառով ան ստացած է Եուսուֆ Հոճա մակդիրը: Ան նաեւ գրած է թրքերէն գիրք մը` «Քար ֆըրթունասը» (ձիւնամրրիկ), որուն մէջ ղարաբաղեան պատերազմը կը նկարագրէ «ազրպէյճանական տեսանկիւնէ դիտուած»:

(Արփաչըք) «Ազրպէյճանական ուժերուն մէջ»

Արփաչըք «Էրկենեքոն»-ի դատական հարցի գաղտնի վկաներէն եղած է, իսկ 2006-ին Թուրքիոյ նախարարաց խորհուրդին դէմ յարձակումի գլխաւոր ամբաստանեալ Օսման Եըլտըրըմ յայտնած է, թէ Արփաչըք գնդ. Մուզաֆֆար Թեքինի դէմ յարձակումի կազմակերպիչներէն մէկն է: Թրքական հակաահաբեկչական պայքարի նախկին նախագահ Մեհմութ Էյմիւր իր վկայութեան ընթացքին հաստատած է, որ «ազգայնական մարտիկ» Արփաչըք Քերքուքի հարցով զօր. Վելի Քիչիւքի կամակատարներէն մէկն էր: Յունուար 2010-ին Պոլսոյ ապահովական ուժերու հակաահաբեկչութեան բաժանմունքը իր հեռաձայնային զրոյցները ունկնդրելէ ետք, Էրտիմ Քարաքոչի եւ Մեհմեթ Թաստելենի կողքին, զինք եւս արգելափակած է: Եւ ահա ատկէ հազիւ երկու տարի ետք, ան Փարիզ կը գտնուէր…

Ապա զեկուցումը կը ներկայացնէ Ֆրանսայի մէջ գտնուող թրքական ծայրայեղ ազգայնական կազմակերպութիւնները (էջ 10-14): «Աթաթուրքեան մտքի ընկերակցութիւնը եւ «Թալէաթ փաշա» կոմիտէն երկու կառոյցներ են, որոնց առայժմ նուազ ծանօթ ենք, քան` Ֆրանսայի թուրքերու դաշնակցութեան, որովհետեւ անոնք կը թուին ազգային (ֆրանսական) հողամասերուն վրայ նուազ հաստատուած ըլլալ եւ անոնց գործելակերպը նուազ գրգռիչ է»: Զեկուցումը կը նշէ, որ` «Թալէաթ փաշա» կոմիտէն կը թուի ստեղծուած ըլլալ թրքական պետութեան բարձրագոյն շրջանակներուն կողմէ` յատուկ կերպով Հայոց ցեղասպանութիւնը ժխտելու նպատակով: Կոմիտէին ամէնէն ծանօթ դէմքերէն մէկն է Տողու Փերինչեքը, որ Զուիցերիոյ մէջ դատապարտուած էր հրապարակաւ Ցեղասպանութիւնը ժխտելուն համար, քրէական յանցանք մը, որ զուիցերիական օրէնսդրութիւն արդէն կը պատժէ: Կոմիտէին ներկայ կարգավիճակը մեզի համար յստակ չէ. Թուրքիոյ մէջ իսլամականներուն իշխանութեան գալէն ետք կարգ մը աշխարհիկ բարձրաստիճան պաշտօնատարներ, այսինքն քեմալականներ, դատուեցան եւ արգելափակուեցան, ինչպէս` Փերինչեքը: Բայց եւ այնպէս, կը թուի, թէ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումի կամ քրտական շարժումներուն դէմ պայքարի նման «ազգային դատեր»-ու համար կոմիտէն կարելի է զինակոչի ենթարկել «սրբազան միութեան» մը ծիրին մէջ: Աւելի ուշ պիտի փորձենք այս կէտը յստակացնել, սակայն յստակ է, որ կոմիտէի ժխտողական կեցուածքներուն մէջ «հակագաղութատիրական» շեշտադրումները մեծ մասամբ Փերինչեքի եւ իր ներկայացուցած Աշխատաւորական կուսակցութեան կը պարտի»:

(Արփաչըք) «Ընդդէմ Ղարաբաղի հայերուն»

Զեկուցումը կը նշէ, որ կոմիտէին անդամները դեկտեմբերին խորհրդարանին եւ յունուարին ծերակոյտին առջեւ ցոյցերուն ներկայ էին, եւ անոնցմէ ոմանք Ազրպէյճանի դրօշը բարձրացուցած էին: «Հակառակ «Թալէաթ փաշա» կոմիտէին (ձախակողման տարրեր պարունակող), Յանուն Աթաթուրքի մտքի ընկերակցութեան (քեմալական) եւ Գորշ գայլերու (ծայրայեղ աջակողմեան) գաղափարական տարբերութեանց, անոնց միջեւ որոշ կապ կը նշմարենք, ինչպէս կարգ մը լուսանկարներ կը վկայեն: Մասնաւորաբար «Թալէաթ փաշա» կոմիտէին եւ Յանուն Աթաթուրքի մտքի ընկերակցութեան միջեւ առնչութիւնը կը թուի նկատառելի ըլլայ, որովհետեւ Հապիպ Համզա Էրտեմի նման տարրեր կը թուին մերթ մէկուն մերթ միւսին անդամ ըլլալ»:

«ՌատիօՄԻԹ» (Made in Turkey) թրքական համայնքային ձայնասփիւռի կայան մըն է, որ ժխտողականութիւնը քրէականացնող օրէնքին դէմ զինակոչին մէջ առաջատար դեր կատարեց»: Անիկա կը սփռուի Լիոնէն եւ անոր անձնակազմը ազգայնական տարրերէ կազմուած է: Զեկուցումը կը նշէ, որ ՄԻԹ-ի` Թուրքիոյ գաղտնի սպասարկութեան ու այս ձայնասփիւռի կայանին անուններուն նոյնութիւնը զուգադիպութիւն մը չէ: «Եթէ այս ձայնասփիւռի կայանը մեր (թուրք) գործընկերներուն կողմէ կը ղեկավարուի (մեր գործակալութիւններէն ստուգում կը պահանջուի), կը նշանակէ, թէ ՄԻԹ-ը Թուրքիոյ կեցուածքներուն հաղորդումը աստիճանաւորելու տարբեր գործիքներ կ՛օգտագործէ` Ֆրանսայի թուրքերու դաշնակցութիւնը գրգռիչ գործողութեանց համար, «ՌատիօՄԻԹ»-ը նրբութեամբ լոպիինկ ընելու համար»:

Տիկ. Թասթան Հերուվիլի քաղաքապետի տեղակալ - ընկերակցութեամբ տիկ. Ճիւմի 21-12-2012-ի ցոյցին ընթացքին Գորշ գայլերու յատուկ բարեւի դիրքով:

Զեկուցումը կը նշէ, որ ձայնասփիւռի այս կայանը սերտ գործակցութիւն ունի «Թիւրքի-նիուզ.ֆր» կայքէջին հետ, որուն զրուցավարը «մեր պատուական լրագրողներէն մէկն է: Մեր պահանջով մեր լրագրողը միջոց մը կը կիրակէ, որ ի յայտ կը բերէ անոր պատմագիտական կազմաւորումը, բան մը, որ կը կատարելագործէ թրքական շրջանակներու հետ կապերու միջոցով: Ներկայիս ան Անգարայի մէջ ազգայնական դարբնոցի մը մէջ փորձառական շրջան մը կը կատարէ: Անոր քայլը մեզի կ՛արտօնէ թէ՛ մեր թուրք գործընկերներուն գործելակերպը աւելի լաւ ճանչնալու, թէ՛ ալ անոնց հակառակորդներուն (հայեր, քիւրտեր…) գործելակերպը ճանչնալու»: Կը նշուի, որ «Թել Աւիւի հետ մեր համաձայնութեանց ծիրին մէջ մեր պատկառելի լրագրողը աշխատանք կը տանի նաեւ մեր իսրայէլացի գործընկերներուն համար, մասնաւորաբար ինչ կը վերաբերի ազրպէյճանական շրջանակներու ծանօթացման հարցին` անոնց իրանեան մտահոգութիւններուն առումով»: Կը նշուի, որ նշեալ ձայնասփիւռի կայանին գումակային միջոցներու տարողութիւնը «կ՛ամրապնդէ այն գաղափարը, թէ անիկա հաստատութենական (պետական) ֆինանսաւորումներէ կ՛օգտուի: Ներկայիս այդ աջակցութեան շուրջ հետաքննութիւն կը կատարենք»:

Ինչ կը վերաբերի Անատոլուի մշակոյթի կեդրոնին, Աթաթուրքաստան ընկերակցութեան եւ ոմն Ռաշիտ Նեքքազի զեկուցումը կը հաղորդէ, որ` «մշակութային կեդրոնը ցոյցին ներկայանալի ցուցափեղկն է: Դերերու յստակ բաժանում մը կը նշմարենք. եթէ իսկական ղեկավարները, անոնք որոնք թրքական մամուլին հարցազրոյցներ կու տան, եւ կարգապահութեան ծառայութիւնը Գորշ գայլերուն կը պատկանի, հրապարակաւ խօսք առնողը ֆրանսացի մըն է` Անատոլու մշակութային կեդրոնի նախագահ Տեմիր Էօնկերը»: Զեկուցումը կը նշէ, որ Էօնկեր այն անձնաւորութիւններէն է, որ ծերակոյտին մէջ լսումներուն մասնակցած է, իսկ այդ լսումներուն ներկաները Ֆրանսացի մտաւորական Փիեռ Նորայի հետ անոր մեծ մտերմութեան մասին կը վկայեն: «Ներկայիս Նորայի եւ թրքական շրջանակներուն միջեւ կապերը ստուգելու համար հետաքննութիւն կը կատարենք»:

Զեկուցումը կը նշէ, որ Աթաթուրքաստան ընկերակցութիւնը ցոյցերուն մէջ մեծ դերակատարութիւն չէ ունեցած: Անոր ղեկավարն է Նանսի բնակող թարգման Մուրատ Էրփույան: Անոր միութեան շուրջ բաւարար հետաքննութիւն չէ կատարուած:

Խօսելով ոմն Նեքքազի մասին` զեկուցումը կը նշէ, որ յունուար 2012-ին ծերակոյտին դիմաց տեղի ունեցած ցոյցերը թրքական տարբեր կազմակերպութեանց եւ «խռովարար» Ռաշիտ Նեքքազի միջեւ «մեղսակցութիւնը» ընդգծած է: Ան կը նկատուի վիճայարոյց անձնաւորութիւն մը, որ իր անձին ջատագովման համար պատեհապաշտ կերպով տարբեր դատերու կը զօրակցի: «Թուրք ղեկավարները ալճերիական ցեղասպանութեան շուրջ օրէնք մը որդեգրելու մղելու համար Թուրքիա մեկնելէ ետք (13 յունուար), Նեքքազ 21 յունուարի ցոյցին կը յայտնուի» օրէնքին որդեգրման պարագային Հայոց ցեղասպանութիւնը ժխտողներուն տուգանքը վճարելու համար:

Զեկուցումը կ՛եզրակացնէ

– «Ֆրանսայի եւ Եւրոպայի թուրքերը անմիջական կերպով կազմակերպուած են կառոյցներու կողմէ, որոնք իրենց բնոյթով եւ դերով տարբեր ըլլալով հանդերձ, «ազգային» շահեր նկատուող թեմաներու շուրջ միախմբուիլ գիտեն»:

– Այս կազմակերպութիւնները դիւրին եւ ուղղակի կերպով զօրակոչի կ՛ենթարկուին թրքական գաղտնի սպասարկութեանց կողմէ, որոնք իրենց կարգին պետական ցուցմունքի հիմամբ կը գործեն: «Բան մը, որ Անգարայի մէջ մեր կապերուն կողմէ հաստատուած էր»:

– «Կարգ մը պարագաներու մեծ, կազմակերպուած եւ օտար երկրի մը կողմէ տրամադրուած նիւթական միջոցներ ունեցող համայնքի մը այս հնազանդութիւնը կրնայ հասարակական ապահովութեան առումով հարցեր ստեղծել` մասնաւորաբար եւ ոչ բացառաբար մեր ծագումով հայ համաքաղաքացիներուն համար»:

– «Այս առումով ֆրանսացի կարգ մը քաղաքական պատասխանատուներու հանդուրժողականութիւնը հարցականներ կը ստեղծէ»:

– Թրքական համայնքներուն այս զօրաշարժին մէջ ազգայնական տարրը գերակշիռ է, սակայն Նեքքազի եւ «Միլլի Կէօրիւշ»-ի տարրերուն ներկայութիւնը նաեւ «կրօնական ազդակի կշիռին մասին կը վկայէ»:

 

 

Share this Article
CATEGORIES