«Էջեր Առօրեայէն» (Հեղինակ` Սիրուն Սիսեռեան-Հաճէթեան)

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

2011-ին, հրամանաւ` Բերիոյ հայոց թեմի առաջնորդ Շահան եպս. Սարգիսեանի, Հալէպի «Այգ» մատենաշարը (թիւ 16) «Ոսկետառ» տպարանէն լոյս ընծայեց Սիրուն Սիսեռեան-Հաճէթեանի «Էջեր առօրեայէն» խորագրեալ հատորը, որ կը բաղկանայ 128 էջերէ եւ կը բովանդակէ 24 գրութիւններ:

Պէտք է ըսել, որ սոյն գործը յուշագրութիւն մըն է, որուն ընդհանուր մթնոլորտը պարուրուած է տխուր ապրումներով: Առհասարակ յուսաբեկ եւ թախծոտ պայմաններու տակ հասակ առած հեղինակին կեանքն է, որ իր այլազան դրսեւորումներով կը կազմէ հատորին գլխաւոր թեման:

Սոյն յուշագրութեան մէջ ուշագրաւ տեղ կը գրաւէ հեղինակին հայրը, որուն հանդէպ ան կը տածէ մեծ սէր եւ ակնածանք: Հայրը 1915 թուի եղեռնաշուք օրերուն կորսնցուցած է իր ընտանիքին  անդամները: Ըստ Սիրուն Հաճէթեանի, բնիկ զէյթունցի իր հայրը շատ կը սիրէր Զէյթունի լեռներն ու այգիները, որոնք դարձած էին իր մտասեւեռումին առարկան: Խանդաղատանքով ան կը նայէր իւրաքանչիւր զէյթունցիի, որու նիւթական վիճակը բարելաւելու համար կը ձեռնարկէր բարեսիրական առաքելութեան: Ան կը ջանար, որ ոչ մէկ զէյթունցի մնար անուս եւ, այս նպատակով, օգնութեան կը հասնէր բոլորին` զէյթունցի ուսեալ սերունդներ պատրաստելու ցանկութեամբ:

Կ՛ըսէ, թէ իր հայրը եղած է նուիրեալ ուսուցիչ մը, որ երբեք չէ սնուցած նիւթական փառասիրութիւններ, այլ եղած է հետամուտ իմացական արժէքներու: Ահա թէ ինչո՛ւ իր մահէն ետք իբրեւ ժառանգութիւն ձգած է իր ետին «դատարկ դրամապանակ մը ու երկու սնտուկ գիրք ու թերթերու հաւաքածոներ»:

«Կ՛արտասուէ մայրս» խորագրեալ գրութեամբ, հեղինակը կը նկարագրէ ութսունամեայ իր ծերունի մայրը, որ իրենց բնակարանին լուսաւոր  սենեակներէն մէկուն մէջ կ՛անցընէ իր ծերութիւնը: Կ՛ըսէ, թէ երկար տարիներ տառապած է իր մայրը, որ հիմա բազկաթոռին մէջ հանգչած` արտասուաթոր աչքերով կը նայի փողոցի անցուդարձերուն: Մայրը կ՛արտասուէ` վերյիշելով Եղեռնը, երբ թուրք ժանտարմաներու հարուածներուն տակ կը մահանան իր ծնողքը, քոյրն ու եղբայրը: Հեղինակը ազգասիրական յորդորներով կը խրախուսէ իր մայրը, որպէսզի ան զուարթառատ խոհերով ողջունէ իր կեանքի իրիկնամուտը:

«Էջեր առօրեայէն» հատորին մնացեալ գրութիւններով Սիրուն Հաճէթեան կը պատկերացնէ այլազան դրուագներ, զորս քաղած է ան առօրեայ կեանքէն: Այսպէս, կը յիշէ Մեսրոպեան վարժարանի չորրորդ կարգի աշակերտ Գօգոյին պարագան, որ դասերուն հանդէպ անփոյթ ըլլալուն` կը ստանայ ցած նիշեր: Հեղինակը առաջքը կ՛առնէ ուսումնական այս անբաղձալի կացութեան, երբ մասնակի դասեր տալով Գօգոյին` կը մղէ զայն մտային լուրջ աշխատանքի: Այս ընթացքով Գօգոն կարճ ժամանակի մը մէջ կը բարելաւէ իր ուսման մակարդակը` ստանալով գնահատանքի արժանի նիշեր:

Այլ գրութեամբ, հեղինակը կը ներկայացնէ պրն. Մկրտիչ Մկրտիչեանը` իբրեւ տիպար հայ ուսուցիչի, որ 1958-ին կը դասաւանդէր հայոց լեզու` Հայկազեան վարժարանին մէջ: Կ՛ըսէ, թէ պրն. Մկրտիչեան ծնած էր հայերէն սորվեցնելու համար միայն: Թէ` խորապէս ան կը պաշտէր հայ լեզուն, զոր կ՛ուսուցանէր իր աշակերտներուն` հաւատքով ու երկիւղածութեամբ: Ըստ իրեն, հիմնականը այն կարողութիւնն էր, զոր աշակերտը ցոյց կու տար հայերէնի մէջ: Այս ըմբռնումով կեանք մը ամբողջ ծառայեց ան կրթական ասպարէզին մէջ:

«Անակնկալ հիւրեր» խորագրեալ գրութեամբ,  Սիրուն Հաճէթեան կը նկարագրէ հարեւան ընտանիքի մը երեք որբ երեխաները` Լելան, Ռիշոն եւ Զուզուն, որոնք ամբողջ օր մը իր հիւրերը կը դառնան, որպէսզի անոնք ականատես չըլլան իրենց հօրը թաղման արարողութեան եւ չսարսափին` տեսնելով դագաղին մէջ պառկած անոր անշարժ մարմինը: Այս կապակցութեամբ, հեղինակը կը յայտնէ այն կարծիքը, թէ երեք երեխաները պէտք է միայն իմանան, բայց երբեք չտեսնեն իրենց հօր թաղումը, այն իրողութեամբ, թէ` «Ականջն իր լսածը կրնայ մոռնալ, բայց աչքն իր տեսածով կը տառապեցնէ քեզ»: Ահա թէ ինչո՛ւ հեղինակը իր սիրազեղ գուրգուրանքին առարկան կը դարձնէ երեք մատղաշ որբերը, որպէսզի անոնց վճիտ երեւակայութիւնը չխաթարուի շիրմային մահաբոյր յիշատակներով:

Եզրափակելով «Էջեր առօրեայէն» գործին մասին մեր մտածումները` կ՛ուզենք հաստատել, թէ Սիրուն Սիսեռեան-Հաճէթեան ունի իւրայատուկ գրելակերպ: Ունի մաքուր եւ անսեթեւեթ լեզու: Կ՛արտայայտէ իր գաղափարները պատկերաւոր բացատրութեամբ: Իր տիպարները իրապաշտ գոյներով հանդերձուած կենդանի էակներ են, որոնք ձգտում մը կամ իտէալ մը կը մարմնաւորեն:

Յունուար 2012
Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES