ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՆՔ ՀԱՆԴՈՒՐԺՈՒՄ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ. ԹՈՒՐՔԵՐԻՆ ՔՆՆԱԴԱՏԵԼՈՒ ՓՈԽԱՐԷՆ` ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ՅԵ՛Տ ԿԱՆՉԷՔ

Հայ-թուրքական «ֆութպոլային դիւանագիտութեան» ողջ ընթացքում պաշտօնական Անգարան բոլոր հնարաւոր միջոցներով հասկացնել տուեց, որ վերջ չի տալու Հայաստանի շրջափակմանը եւ Երեւանի հետ չի հաստատելու դիւանագիտական յարաբերութիւններ, քանի դեռ Լեռնային Ղարաբաղում սթաթիւս քոյի փոփոխութիւն տեղի չի ունեցել, այսինքն` հայերը ազրպէյճանցիներին հող չեն զիջել, գոնէ «Ֆիզուլին եւ Աղդամ»ը, ինչպէս վերջերս ասել է Թուրքիայի  արտաքին գործերի նախարար Ահմեթ Տաւութօղլուն:

Հայ-թուրքական «ֆութպոլային դիւանագիտութեան» ողջ ընթացքում պաշտօնական Երեւանը ակնարկում էր, իսկ 2009թ. հոկտեմբերի 10-ին Ցիւրիխի ստորագրութեամբ, ըստ էութեան, վաւերացրեց Հայաստան-Թուրքիա այսօրուայ սահմանի եւ Կարսի 1921թ. պայմանագրի օրինականութիւնը, ինչպէս նաեւ համաձայնուեց պատմաբանների յանձնաժողով ձեւաւորելուն: Հայաստանի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի մարզաշապիկի եւ ֆութպոլի ֆետերասիոնի զինանշանի վրայից ջնջուեց Արարատ սարը եւ այն փոխարինուեց գնդակով: Կիւլի Երեւան այցի նախօրէին Հ1-ը ցուցադրեց ծաղկած խնձորենի` այն համարելով Կիւլի այցի աւետիս:

Չնայած հայկական կողմի նման անընդունելի քայլերին, ցիւրիխեան արձանագրութիւնների ստորագրման արարողութիւնից յետոյ թուրքերը արդէն բացայայտօրէն էին ասում, որ չեն բացի սահմանը: Սակայն նախագահ Սերժ Սարգսեանը մեկնեց Պուրսա, թէեւ նախապէս խոստացել էր, որ պատասխան ֆութպոլային հանդիպմանը ներկայ կը լինի, եթէ «սահմանը բաց լինի կամ լինենք դրա նախաշեմին»:

Սահմանը չբացուեց, օր-օրի այդ նախաշեմը սկսեց աւելի հեռանալ, սակայն հայկական կողմը ոչ միայն յետ չէր կանչում երկու արձանագրութիւնները, այլ ի հաճս արեւմտեան հանրութեան, որը ծափահարում էր հայ-թուրքական գործընթացը, հաւաստիացնում, որ դրանք անմիջապէս կը վաւերացուեն Ազգային ժողովում, եթէ առաջինը Թուրքիայի խորհրդարանը դրանք վաւերացնի:

Եթէ սկզբնական շրջանում, յատկապէս մինչեւ 2009-ի ապրիլ 24-ի նախօրէն, Թուրքիան երկխօսութիւնը օգտագործում էր Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը խոշոր երկրներում չէզոքացնելու նպատակով, ապա այսօր, ինչպէս մէկ անգամ եւս ցոյց տուեցին օրերս Եւրոպայի Խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովում (ԵԽԽՎ) վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի ու արտաքին գործերի նախարար Տաւութօղլուի յայտարարութիւնները, թուրքական իշխանութիւնները փորձում են միջազգայնօրէն ստեղծել տպաւորութիւն, որ արձանագրութիւնների վաւերացմանը խոչընդոտող միակ խնդիրը Ղարաբաղն է եւ զիջումներ չանելու հայերի յամառութիւնը:

«Ֆութպոլային դիւանագիտութեան» քննադատները կանխատեսում էին, որ ոչ միայն Թուրքիան վերջ չի տալու շրջափակմանը, այլ հայ-թուրքական ըստ էութեան գոյութիւն չունեցող յարաբերութիւնները աւելի են լարուելու: Այսօր, փաստօրէն, կողմերի յայտարարութիւնները աւելի կոշտ են ու ոչ դիւանագիտական, քան էին մինչեւ 2008-ի ամրանը: Սակայն եթէ Թուրքիայի համար սթաթուս քուոյի այս վիճակը, երբ Հայաստանը չի հրաժարւում զոյգ արձանագրութիւններից, նպաստաւոր է, ապա Երեւանը դրա դիմաց ոչինչ չի ստանում: Աւելի՛ն, քանի դեռ Հայաստանը մի կողմից շարունակում է յայտարարել, որ պատրաստ է անմիջապէս վաւերացնել արձանագրութիւնները, եթէ առաջինը նոյնն անի Թուրքիայի խորհրդարանը, միւս կողմից` սառեցուած պահում այդ արձանագրութիւնները, դժուար թէ որեւէ պետութիւն կամ կազմակերպութիւն սահմանը ապաշրջափակելու հարցում ճնշումներ բանեցնի Թուրքիայի վրայ եւ կամ ճանաչի Հայոց ցեղասպանութիւնը: Անշուշտ, եթէ արձանագրութիւններից Հայաստանը հրաժարուի, ապա հնարաւոր է, որ խոշոր երկրները ոչ ճնշումներ բանեցնեն Անգարայի վրայ, ոչ էլ ճանաչեն Հայոց ցեղասպանութիւնը: Բայց տարբերութիւնն այն է, որ արձանագրութիւնների սառեցուած ժամանակահատուածում բոլորը իրենց դիրքորոշումն արդարացնելու են հէնց հայ-թուրքական գործընթացը իբր չփճացնելու կեղծ մտահոգութեամբ:

Հետեւաբար, որքան էլ հայկական կողմը կոշտ արտայայտուի Թուրքիայի հասցէին կամ պատասխան տայ թուրքական կողմից հնչող սպառնալիքներին, դրանք ընկալուելու են որպէս լոկ քարոզչական քայլեր` ուղղուած այն լսարանին, որը հետեւողականօրէն քննադատել է Հայաստանի գործող իշխանութիւնների թուրքական քաղաքականութիւնը, ինչպէս նաեւ` Սփիւռքին, որը, բացառութիւնները մի կողմ, քննադատում ու դատապարտում էր նախագահ Սարգսեանի «ֆութպոլային դիւանագիտութիւն»:

Այսօր` Հայոց ցեղասպանութեան հերթական տարելիցի նախօրէին, իսկը ժամանակն է, որպէսզի Հայաստանի իշխանութիւնները պաշտօնապէս հրաժարուեն առնուազն երկու նախապայման պարունակող հայ-թուրքական երկու արձանագրութիւններից եւ ի լուր հայ-թուրքական գործընթացը պաշտպանող միջազգային հանրութեան յայտարարեն, որ Հայաստան-Թուրքիա երկխօսութիւնը պատրաստ են սկսել նոր` սպիտակ էջից, առանց նախապայմանների: Անշուշտ չկայ երաշխիք, որ գործող կամ Հայաստանի յաջորդ իշխանութիւնները հայ-թուրքական նոր արձանագրութիւն(ներ)ը աւելի լաւ կը բանակցեն, բայց այդ անորոշ հեռանկարը արդարացում չէ այսօրուայ հայ-թուրքական փաստաթղթային սթաթուս քուն անվերջ հանդուրժելու համար:

ԹԱԹՈՒԼ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
Սիվիլիթասի փորձագէտ

Յատուկ «Ազդակ»ի համար

 

Share this Article
CATEGORIES