Ինչ կը վերաբերի մարդոց, ապա անոնք կրնան տոկալ երկրագունդին մակերեսին եղող ձգողական ուժէն մօտաւորապէս 3 – 5 անգամ աւելի եղող ձգողական ուժի ունեցած ազդեցութեան` նախքան իրենց ուշքը կորսնցնելը:

Վերոնշեալ ուսումնասիրութիւնը գլխաւորող ճափոնցի կենսաբան Շիկերու տեկուչի ըսած է, թէ երկրագունդին ձգողական ուժէն չորս հարիւր հազար անգամ աւելի եղող ձգողական ուժ գոյութիւն ունի տիեզերական միջավայրերու մէջ միայն, ինչպէս, օրինակ, հսկայ աստղերուն վրայ եւ կամ անոնց շուրջ գտնուող ցնցում յառաջացնող ալիքներուն մէջ:

Մասնագէտ Տեկուչի ու անոր ընկերացող մասնագէտներու խմբակը կրցած են նման տարողութեամբ ձգողական ուժ յառաջացնել երկրագունդին վրայ անդրակեդրոնախոյս ուժերով բանող կազմածի մը միջոցով: Անոնք չորս տեսակի մանրէներ տեղադրած են նշեալ կազմածին մէջ, որ արագօրէն դառնալով` հետզհետէ ձգողական ուժի հսկայ տարողութիւններ ստեղծած է մանրէներուն մօտ:

Նշեալ պայմաններուն մէջ մանրէները իրարու վրայ կուտակուած են, սակայն անոնց իրարու այդքան մօտիկ ըլլալը չէ կասեցուցած անոնց աճը: Այսուհանդերձ, չորս տեսակի մանրէներն ալ բնական կերպով աճած ու բազմապատկուած են երկրագունդին ձգողական ուժէն տասնեակ հազար անգամ աւելի եղող ձգողական ուժի ազդեցութեան տակ:

ՄԵԾ ՏԱՐՈՂՈՒԹԵԱՄԲ ՁԳՈՂԱԿԱՆ ՈՒԺԻ
ԱԶԴԵՑՈՒԹԵԱՆ ՏԱԿ ՊԻՆԴ
ՍԵՂՄՈՒՈՂ ԿԵՐՏՈՒԱԾՔՆԵՐԸ

Մասնագէտ Տեկուչի բացատրած է, թէ մանրէներուն այդքան բարձր տարողութեամբ ձգողական ուժի ազդեցութեան տոկալու կարողութիւնը մասամբ մը առնչուած է անոնց չափին հետ: Այսուհանդերձ, որքան մեծ եղած է ապրող էակի մը չափը, այնքան աւելի զգայուն եղած է անիկա ձգողական ուժին ունեցած ազդեցութեան: Այսպէս, օրինակ, մարդոց ու անասուններուն բազմաբջիջ մարմինները կը սկսին տկարանալ ու կակուղնալ երկրագունդին ձգողական ուժէն միայն քանի մը անգամ աւելի եղող ձգողական ուժի ազդեցութեան տակ:

Մասնագէտ Տեկուչի աւելցուցած է նաեւ, թէ մարդոց ու անասուններուն մարմնին բջիջները բաղկացած են յատուկ կերտուածքներէ, ինչպէս, օրինակ, բջիջին կորիզէն, որ կը պարունակէ ծինային կերտուածքները, ինչպէս նաեւ` ուժանիւթ արտադրող կերտուածքներէն: Երբ նշեալ բջիջները կ՛ենթարկուին ձգողական ուժի բարձր տարողութիւններու, անոնց կերտուածքները պինդ կը սեղմուին եւ այս վերջիններուն բաղկացուցիչները խառնակոյտերու կը վերածուին նշեալ ուժին ազդեցութեան տակ, ինչ որ կը մղէ, որպէսզի բջիջները ոչնչացնեն իրենք զիրենք:

Միւս կողմէ, սակայն, մանրէները կազմող բջիջները չեն պարունակեր վերոնշեալ կերտուածքներուն նման կերտուածքներ, ինչ որ կենսաբանականօրէն նուազ հակամէտ կը դարձնէ զիրենք ձգողական ուժի հսկայ տարողութիւններէն ազդուելու վտանգին:

ԱՆՋՐՊԵՏԷ՞Ն ԵԿԱԾ…

Նորագոյն ուսումնասիրութիւնը ցոյց տուած է, թէ կարգ մը մանրէներ կարողութիւնը ունին շատ աւելի լաւ ձեւով տոկալու հսկայ տարողութեամբ ձգողական ուժի ազդեցութեան քան` այլ տեսակի մանրէներ, սակայն ցարդ կարելի չէ եղած յստակացնել նշեալ երեւոյթին պատճառները:

Մասնագէտները հաւանական գտած են, թէ երկրագունդին ձգողական ուժէն հազարաւոր անգամ աւելի եղող ձգողական ուժի ազդեցութեան տակ ողջ մնացող մանրէները կրնան երկրագունդ հասած ըլլալ անջրպետին մէջ գոյութիւն ունեցող գիսաստղերէն ու աստղակերպ մարմիններէն` նկատի ունենալով, որ աստղագիտական կարգ մը տեսութիւններու համաձայն, սկզբնական ժամանակներուն անջրպետին երկարգունդին բխած ժայռի կտորները կրնան ճամբորդած ըլլալ երկրագունդին -ձգողական ուժէն մինչեւ երեք հարիւր հազար անգամ աւելի տարողութեամբ ձգողական ուժի ազդեցութեան տակ, որ կրնայ յառաջացած ըլլալ այդ բախումներէն:

Սակայն նման վարկած մը կարելի չէ եղած վաւերացնել` նկատի ունենալով, որ երկրագունդէն անդին կեանքի գոյութիւնը հաստատող յստակ ապացոյց մը գոյութիւն չունի տակաւին:

ՓԻՂԵՐՈՒ ՆՄԱՆՈՂ ՋՐԱԿՈՎԵՐԸ
ԲՈՒՍԱԿԵՐՆԵՐ ԵՆ…

Մարտի վերջաւորութեան ամերիկացի խումբ մը ովկիանոսագէտներ վիթխարի ջրակովերու նոր տեսակ մը գտած են համեմատաբար տաք ջուրերու մէջ: Նշեալ ջրակովերը յայտնուած են գլխաւորաբար արեւելեան Ափրկէի ու Աւստրալիոյ միջեւ տարածուած ջուրերուն մէջ, ներառեալ` Կարմիր ծովուն, ինչպէս նաեւ Հնդկաց ու Խաղաղական ովկիանոսներուն մէջ: Անոնք բուսակերներ են եւ իրենց երեւոյթով ու ապրելակերպով գրեթէ կը նմանին սովորական ջրակովերուն:

Նոր տեսակի ջրակովերը ստնաւորներ են եւ ունին կէտերուն պոչին նմանող տափակ պոչեր:

Մասնագէտները յայտնած են, թէ նոր տեսակի ջրակովերը կը սնանին ծովերուն ու ովկիանոսներուն խորերը աճող խոտերով: Անոնք իրենց զգայուն ու ցցուած ցռուկով արմատախիլ կ՛ընեն այդ խոտերը ու ապա իրենց կոշտ շրթներով կը կտրտեն զանոնք:

Նշեալ ջրակովերը կրնան ջուրին յատակը մնալ ընդամէնը վեց վայրկեան` նախքան ջուրին մակերեսին բարձրանալն ու շնչելը: Անոնք իրենց ժամանակին մեծ մասը կ՛անցընեն առանձին եւ կամ զոյգ-զոյգ լողալով: Անոնք հազուադէպօրէն հսկայ խումբեր կազմած կը լողան:

Նոր տեսակի ջրակովերուն յղութեան շրջանը կը տեւէ մէկ տարի. իսկ ծննդաբերելէն անմիջապէս ետք անոնք կ՛օգնեն, որպէսզի իրենց ձագը հասնի ջուրերուն մակերեսին եւ առաջին անգամ շնչէ: Նորածին ջրակովը իր մօր մօտ կը մնայ մօտաւորապէս տասնութ ամիս եւ յաճախ անոր լայն կռնակին վրայ հեծած կը շրջագայի ջուրին մէջ:

Ծանօթ  է արդէն, որ ջրակովերը ձկնորսներուն համար փնտռուած որսեր են` նկատի ունենալով, որ անոնց միսն ու իւղը ինչպէս նաեւ մորթն ու ոսկորները ամբողջութեամբ կ՛օգտագործուին, ինչպէս նաեւ` կարելի է զանոնք դիւրութեամբ որսալ, քանի որ անվնաս անասուններ են:

Թէեւ վտանգուած անասուններու պահպանութեամբ զբաղող կազմակերպութիւններ աշխատանք կը տանին ջրակովերու որսորդութիւնը նուազեցնելու կապակցաբար, սակայն անոնց թիւը տակաւին կը մնայ ուշագրաւ կերպով նուազած:

ՀՍԿԱՅ ՄԵԼԱՆԱՁՈՒԿԵՐԸ ԿԸ ՍԱՏԿԻՆ`
ՈՒԺԳԻՆ ՁԱՅՆԵՐՈՒ ԱԼԻՔՆԵՐՈՒՆ
ՅԱՌԱՋԱՑՈՒՑԱԾ ԹՐԹՌԱՑՈՒՄՆԵՐԷՆ

Մօտաւորապէս տասը տարի առաջ ձկնորսներ Սպանիոյ ծովեզերքէն յայտնաբերած են հսկայ մելանաձուկերու դիակներ: Օրին մասնագէտներ փորձած են բացատրել մելանաձուկերուն սատկելուն պատճառը: Անոնցմէ ոմանք հաւանական գտած են, թէ նաւերէն արձակուած ուժգին ձայներու ալիքներուն յառաջացուցած թրթռացումները կրնան պատճառ դարձած ըլլալ մելանաձուկերուն սատկելուն:

իսկ վերջերս սպանացի խումբ մը մասնագէտներու կողմէ կատարուած ուսումնասիրութիւն մը ցոյց տուած է, թէ մարդոց կատարած տարբեր աշխատանքներէն արձակուած ձայնի ալիքներուն թրթռացումները կ՛ազդեն ո՛չ միայն կէտերուն ու ծովային այլ ստնաւորներու վրայ, այլ նաեւ` մելանաձուկերուն ու այլ տեսակի գլխոտններու վրայ:

Նորագոյն ուսումնասիրութիւնը սպանացի ծովային կենսաձայնագէտ Միշել Անտրէ ըսած է, թէ աղմուկին յառաջացուցած ապականումը սկսած է հետզհետէ շատ աւելի ուշագրաւ ազդեցութիւն ունենալ ծովային կեանքին վրայ, քան` ինչ որ նախապէս կը կարծուէր:

Ծանօթ է արդէն, որ ծովերուն ու ովկիանոսներուն մէջ նաւերէն արձակուած տարբեր աղմուկներուն յառաջացուցած ապականումը ուշագրաւ ազդեցութիւն ունի դլփիններուն ու կէտերուն վրայ` նկատի ունենալով, որ անոնք իրենց արձակած ձայնի ալիքներուն թրթռացումները կ՛օգտագործեն որսորդութեան ու իրենց ուղղութիւնը ճշդելու համար, ինչպէս նաեւ` իրարու հետ հաղորդակցելու համար: Այսուհանդերձ, ջուրերուն մէջ աղմուկին յառաջացուցած ապականումը կը խանգարէ նշեալ անասուններուն արձակած ձայները կը շփոթեցնէ զանոնք:

Սակայն նորագոյն ուսումնասիրութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով ցոյց կը տրուի, թէ ձայնի ապականումը իր ուշագրաւ ազդեցութիւնը ունի նաեւ ծովային անողնայար անասուններուն վրայ, հակառակ անոր, որ անոնք իրենց արձակած ձայնի ալիքներուն թրթռացումները չեն օգտագործեր իրենց ապրելակերպին մէջ:

ՀՍԿԱՅ ՄԵԼԱՆԱՁՈՒԿԵՐՈՒՆ ԱՌԵՂԾՈՒԱԾԸ ԼՈՒԾՈՒԱ՞Ծ

2000-ի սկիզբը հսկայ մելանաձուկերու դիակներ յայտնուած են Սպանիոյ Ասթուրիաս կոչուած նահանգին ծովեզերեայ շրջաններէն: Օրին տեղւոյն ծովային միջավայրին ուսումնասիրութեամբ զբաղող մասնագէտներ նկատած են, թէ հսկայ մելանաձուկերու դիակներ յայտնուած են, ամէն անգամ, որ մօտակայ նաւեր օդային թնդանօթներ արձակած են իրենց յատուկ եղող նպատակներու համար:

Հսկայ մելանաձուկերուն մնացորդները ուսումնասիրող մասնագէտները ուշագրաւ կերպով գտած են անոնց դիակները: Այսպէս, օրինակ, անոնց մկանները ճզմուած են, իսկ անոնց աչքերուն ետեւը հանգչող հեղուկ պարունակող կերտուածքին մէջ վէրքեր յառաջացած են: Նշեալ կերտուածքը կը նպաստէ հսկայ մելանաձուկերուն հաւասարակշռութեան ու դիրքին պահպանման:

Օրին ծովային կենսաբան Անժել Կուերա հաւանական գտած է, սակայն չէ կրցած ապացուցել, թէ նաւերուն արձակած օդային թնդանօթներուն յառաջացուցած աղմուկը վնասած է նշեալ գլխոտններուն:

Այսուհանդերձ, նորագոյն ուսումնասիրութեան միջոցով կարելի եղած է ապացուցել, թէ այդ աղմուկին յառաջացուցած թրթռացումները սատկեցուցած են գլխոտնները:

Նորագոյն ուսումնասիրութեան մէջ մասնագէտները քննարկած են գլխոտններու ընտանիքին պատկանող չորս տեսակի անասուններու վրայ նաւերուն յառաջացուցած աղմուկին ունեցած ազդեցութիւնը: Մասնագէտները նկատի ունեցած են ութսունեօթը սատկեցուցած են գլխոտնները:

Նորագոյն ուսումնասիրութեան մէջ մասնագէտները քննարկած են գլխոտններու ընտանիքին պատկանող չորս տեսակի անասուններուն վրայ նաւերուն յառաջացուցած աղմուկին ունեցած ազդեցութիւնը:  Մասնագէտները նկատի ունեցած են ութսունեօթը գլխոտններ, որոնց մէջ եղած են մելանաձուկեր, մելանաձուկեր, ինչպէս նաեւ` ութնոտններ:

Նշեալ անասունները երկու ժամ շարունակ առանձնաբար տեղադրուած են 157-175 տեսիպել ուժգնութեամբ ձայներ արձակող յատուկ միջավայրերու մէջ: Նման ուժգնութեամբ ձայներ սովորաբար կ՛արձակուին տարբեր նպատակներու ծառայող նաւերէ, ինչպէս, օրինակ, մարտանաւերու մէջ կայացած յատուկ քննութիւններու ընթացքին արձակուած ձայներն ու քարիւղ ու բնական կազ փնտռելու նպատակով ծովերուն ու ովկիանոսներուն յատակը պեղումներ կատարող նաւերուն գործածած սարքերուն արձակած ձայները:

ՄԱԶԱՆՄԱՆ ԲԱՂԿԱՑՈՒՑԻՉՆԵՐՈՒՆ
ՎՆԱՍՈՒԻԼԸ ՀԱՇՄԱՆԴԱՄ ԴԱՐՁՈՒՑԱԾ Է ԳԼԽՈՏՆՆԵՐԸ

Ապա մասնագէտները ութսունեօթը գլխոտններէն մաս մը սատկեցուցած են անմիջապէս, իսկ մաս մըն ալ` իննսունվեց ժամ ետք: Այսուհանդերձ, երկու ժամ շարունակ յատուկ ուժգնութեամբ ձայներ արձակող միջավայրերու մէջ մնալէն անմիջապէս ետք սատկեցուած անասուններուն աչքերուն ետեւը գտնուող հեղուկ պարունակող կերտուածքին հիւսկէններուն մէջ վնասուած բաժիններ նկատուած են:

Նշեալ հիւսկէններուն բջիջները կը պարունակեն մազա-  նման բաղկացուցիչներ, որոնք սովորաբար կը ծռին, երբ գլխոտնները տեղափոխուին, եւ ատիկա կը նպաստէ անոնց հաւասարակշռութեան պահպանման:

Մասնագէտները գտած են, թէ հիւսկէններուն մէջ վնասուած են գլխաւորաբար այդ մազանման բաղկացուցիչները` այդպիսով հաշմանդամ դարձնելով գլխոտնները:

Ինչ կը վերաբերի իննսունվեց ժամ ետք սատկեցուած գլխոտններուն, ապա անոնց աչքերուն ետեւը գտնուող հեղուկ պարունակող կերտուածքին հիւսկէնները շատ աւելի մեծ տարողութեամբ վնասուած են: Այսուհանդերձ այդ հիւսկէններուն մէջ մեծ ծակեր յառաջացած են:

Մասնագէտ Անտրէ ըսած է, թէ ուժգին տարողութեամբ ձայներուն յառաջացուցած թրթռացումներուն պատճառով տարբեր հիւսկէններու վնասուելու գործընթացը տեղի կ՛ունենայ նաեւ ցամաքի վրայ ապրող ստնաւորներուն ու թռչնազգիներուն մօտ:

ՋԵՐՄԱՍՏԻՃԱՆԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ`
ՎՆԱՍԱԿԱՐ

Մասնագէտները նկատած են, թէ նախքան իննսուվեց ժամ ողջ պահուած գլխոտնները սատկեցնելը, այս վերջիններուն շարժումները ուշագրաւ կերպով դանդաղած են, ինչպէս նաեւ` անոնք ոչինչ կերած են:

Միւս կողմէ, մասնագէտները նորագոյն ուսումնասիրութեան մէջ նկատի ունեցած են նաեւ հարիւր այլ գլխոտններ, որոնք չեն ապրած ուժգին տարողութեամբ ձայներու թրթռացումներով ապականած միջավայրերու մէջ: Մասնագէտները գտած են, թէ նշեալ գլխոտնները առողջ մնացած են եւ շատ բնականոն վարուելակերպ ունեցած են:

Մասնագէտները իրենց ուսումնասիրութեան մէջ նկատի ունեցած բոլոր գլխոտններն ալ պահած են միեւնոյն աւազանին մէջ` նախքան զանոնք փորձարկումներու ենթարկելը: Բոլոր անասուններն ալ շատ բնականոն վարուելակերպ ունեցած են եւ առողջ եղած են: Այսուհանդերձ, նշեալ իրողութիւնը զանց կ՛առնէ այն հաւանականութիւնը, թէ ութսունեօթը գլխոտանիներուն մարմինը կրնայ վնասուած ըլլալ նախապէս աւազանին մէջ անոնց բանտարկուած ըլլալուն պատճառով:

Թէեւ փորձակումներուն մէջ նկատի առնուած մելանաձուկերը շատ աւելի փոքր եղած են հսկայ մելանաձուկերէն, սակայն ատիկա բան չի փոխեր փորձարկումներէն ձեռք ձգուած արդիւնքներուն վաւերականութենէն:

Մասնագէտները բացատրած են, թէ երբ ուժգին տարողութեամբ ձայնի ալիքներուն յառաջացուցած թրթռացումները վնասած են մելանաձուկերուն աչքերուն ետեւը գտնուող հեղուկ պարունակող կերտուածքին, ապա այս վերջինները իրենց հաւասարակշռութիւնը կորսնցնելով` չեն կրցած հակակշռել իրենց շարժումները եւ ջուրերուն մակերեսին հասնելով` սատկած են, քանի որ անոնց մարմինը չէ կրցած ինքզինք պատշաճեցնել ջերմաստիճանի փոփոխութիւններուն:

Պատրաստեց՝ ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

Օգտագործուած աղբիւր՝
«ՆԵՇԸՆԸԼ ՃԻՈԿՐԱՖԻՔ»

Մասնագէտները Թայլանտի ածխահանքներուն մէջ յայտնաբերած են բրածոյ ծնօտի ոսկորներ, որոնք պատկանած են մօտաւորապէս տասներեք միլիոն տարի առաջ գոյութիւն ունեցած երկար թաթով ծղրիթներուն: Նշեալ անասուններուն բրածոյ ծնօտի ոսկորներուն ուսումնասիրութիւնը ցոյց տուած է, թէ անասունին ծանրութիւնը եղած է մօտաւորապէս հարիւր ութսուն կրամ:

Վերոնշեալ ուսումնասիրութիւնը գլխաւորող թայլանտցի կազմաբան Եոալաք Շայմենի ու անոր ընկերակցող մասնագէտներու խմբակը ածխահանքներուն մէջ յայտնաբերած են տասնութ բրածոյ ծնօտի ոսկորներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը իր վրայ կրած է 1-4 փոքր ատամներ:

Երկար թաթով ծղրիթները տարօրինակ են ո՛չ միայն իրենց տեսքով, այլ նաեւ` իրենց ունեցած ցատկելու կարողութեամբ, ինչպէս նաեւ` իրենց վիզը հարիւր ութսուն աստիճան շրջելու յատկութեամբ: Մասնագէտները հետեւցուցած են, թէ հնագոյն Ժամանակներուն ապրած ծղրիթները եւս կրնան նման կարողութիւններ ունեցած ըլլալ, հակառակ անոր որ ժամանակի ընթացքին անոնց կարգ մը յատկանիշները կրնան եղափոխուած ըլլալ:

Ներկայիս գոյութիւն ունեցող ծղրիթները կ՛ուտեն միջատներ եւ կամ փոքր ստնաւորներ: Անոնք ունին շատ սուր ատամներ: Միւս կողմէ, սակայն բրածոյ ծնօտի ոսկորներուն վրայ եղող ակռաներուն ծայրերը շատ կլոր եղած են, ինչ որ հետեւցնել տուած է, թէ հին ժամանակներուն ապրած երկար թաթով ծղրիթները կերած են, այնպիսի՛ ուտելիքներ, որոնք մաշեցուցած են իրենց ատամները:

Մասնագէտ Շայմենի հաւանական գտած է, թէ հնագոյն ժամանակներուն այդ ածխահանքերուն շուրջ գտնուող տարածութիւնները խիտ անտառներ եղած են, ինչպէս նաեւ այնտեղերը ապրած երկար թաթով ու ճիւաղի աչքերով ծղրիթները թռչող գիշատիչներու կեր դարձած են:

Պատրաստեց՝ ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

Օգտագործուած աղբիւր՝
«ՆԵՇԸՆԸԼ ՃԻՈԿՐԱՖԻՔ»

Նորագոյն ուսումնասիրութիւնը գլխաւորող ամերիկացի ծովային կենսաբան Տեն Սփայսըր ըսած է, թէ նախապէս մասնագէտներ յայտնած են, թէ հաւախխունջները աչքերու նմանող կերտուածքներ կը կրեն իրենց խեփորներուն վրայ, սակայն անոնց համար յստակ չէ եղած, թէ արդեօք հաւախխունջները կը տեսնե՞ն այդ կերտուածքներով, թէ՞ անոնք պարզապէս կրնան զգալ լոյսի տարողութեան մէջ յառաջացած փոփոխութիւնները:

Մասնագէտ Սփայսըր ըսած է, թէ նշեալ կերտուածքները մասնագէտներու կողմէ յայտնաբերուած են աւելի քան հարիւր տարի առաջ, սակայն նախապէս ոչ ոք  քննարկած է, թէ այդ փայլուն ոսպնեակները ինչպիսի՛ տեսողութեամբ օժտած են հաւախխունջները:

Այսուհանդերձ, նորագոյն ուսումնասիրութեան մէջ մասնագէտները գտած են, թէ իբրեւ աչք ծառայող այդ կերտուածքները կազմուած են արագոնաքար (արակոնայթ) կոչուած հանքանիւթով: Նշեալ հանքանիւթով կազմուած են նաեւ հաւախխունջներուն խեփորները:

Մասնագէտները հաւանական նկատած են, որ հաւախխունջներուն ժայռէ բիւրեղներու տեսք ունեցող «աչքերը» ունենան որոշ յատկութիւններ, որոնք գոյութիւն չունին սովորական կերտուածքով աչքեր ունեցող անասուններուն մօտ:

ԱՄՈՒՐ ԿԱՌՉԱԾ` ՋՈՒՐԵՐՈՒՆ ՅԱՏԱԿԻՆ…

Մասնագէտ Սփայսըր ու անոր ընկերակցող մասնագէտներու խմբակը մեծ թիւով հաւախխունջներ հաւաքած են Քարիպեան կղզիներէն եւ տարրալուծարանին մէջ պատրաստուած ծովային յատուկ միջավայրի մը մէջ տեղադրելով զանոնք` երկար ատեն հետեւած են անոնց տարբեր շարժուձեւերուն ու ապրելակերպին:

Հաւախխունջները սովորաբար վեր կը բարձրացնեն իրենց հաւկթաձեւ մարմինէն մաս մը, որպէսզի շնչեն: Սակայն, երբ որեւէ վտանգ կը սպառնայ անոնց, անոնք ջուրին յատակը սուզուելով` շատ ամուր կը կառչին յատակին` պաշտպանելու համար իրենց խեփորին տակ գտնուող կակուղ փորը:

Փորձարկումներէն մէկուն մէջ մասնագէտները տափակ քարերու վրայ տեղադրած են հաւախխունջները, որոնց վրայ ճերմակ լոյս շողացուցած են: Նման պայմաններու մէջ հաւախխունջները հանգիստ զգացած են իրենք զիրենք: Ապա մասնագէտները մթնցուցած են միջավայրը եւ կամ շողացող ճերմակ լոյսը վերածած են մոխրագոյնի:

Մութ միջավայրը յանկարծակիօրէն յայտնուող գիշատիչի մը ներկայութիւնը զգացնել տուած է հաւախխունջներուն, իսկ մոխրագոյն լոյսը բնութեան մէջ յառաջացած տարբեր փոփոխութիւններու պատճառով (օրինակ` արեւուն առջեւէն անցնող ամպի մը պատճառով) արեւու լոյսին նօսրացումը զգացնել տուած է անոնց: Այսուհանդերձ, մութ միջավայրը մղած է, որպէսզի հաւախխունջները անմիջապէս իրենք զիրենք ամուր կերպով կառչեցնեն տափակ քարերուն եւ այսպէս անշարժ մնան մինջեւ միջավայրին լուսաւորուիլը: Իսկ մոխրագոյն լոյսը հանգիստ վիճակի մէջ պահած է հաւախխունջները:

Նշեալ փորձարկումը ցոյց տուած է, թէ հաւախխունջներուն արագոնաքարով կազմուած «կարծր աչքերը» կարողութիւնը ունին զատորոշելու իրենց շուրջ գտնուող իրերուն եւ կամ ապրող էակներուն ձեւերը, ինչ որ տեսողութեան գործընթացին անհրաժեշտ եղող տուեալներէն մէկը կը հանդիսանայ:

ԱԼԵԿՈԾ ՄԻՋԱՎԱՅՐԵՐՈՒՆ ՄԷՋ ԱՊՐՈՂ ԱՆԱՍՈՒՆՆԵՐՈՒՆ
ՀԱՄԱՐ ՅԱՐՄԱՐԱԳՈՅՆ ՆԿԱՏՈՒԱԾ ԱՉՔԵՐԸ…

Մասնագէտները յայտնած են, թէ հաւախխունջներուն «աչքերը» առիթ կու տան, որպէսզի անոնք կարենան տեսնել իրենց անմիջական միջավայրը, թէեւ ո՛չ այնքան մանրամասնութեամբ, ինչպէս նաեւ` կարենան զանազանել իրենց մօտեցող էակները, իրերն ու լոյսերու տարբեր տարողութիւնները:

Մասնագէտ Սփայսըրին համաձայն, հաւախխունջներուն տեսողութիւնը շատ աւելի նուազ զարգացած է մարդկային տեսողութենէն, ինչպէս նաեւ ան հաւանական գտած է, թէ անոնք կրնան միայն սեւ ու ճերմակ գոյներով տեսնել իրենց միջավայրը:

Մասնագէտ Սփայսըր աւելցուցած է նաեւ, թէ հաւախխունջներուն տեսողութիւնը շատ աւելի տկար է նոյնիսկ համեմատաբար նուազ զարգացած տեսողութիւն ունեցող անասուններէն:

Մասնագէտները գտած են, թէ հաւախխունջներուն «աչքերը» ունին կարգ մը առանձնայատկութիւններ: Այսպէս, օրինակ, այդ աչքերը կազմող արագոնաքար հանքանիւթը չափազանց առաձգական է, ինչ որ կը նպաստէ, շարունակ ալեկոծ միջավայրերու մէջ ապրող հաւախխունջներուն աչքերը չի վնասուին ալիքներուն հարուածներէն:

Մասնագէտները բացատրած են, որ եթէ հաւախխունջներուն աչքերը կազմուած ըլլային բնասպիտէ, ինչպէս որ է պարագան մարդոց ու անասուններուն մեծ մասին, ապա անոնք շուտով պիտի մաշէին:

Փորձարկումները ցոյց տուած են նաեւ, թէ արագոնաքար հանքանիւթը կը նպաստէ, որպէսզի հաւախխունջները կարենան տեսնել թէ՛ ջուրին մէջ եղած ատեն եւ թէ՛ տեղատուութեան պատճառով ցամաքի վրայ եղած ատեն:

Մասնագէտները հաւանական գտած են, թէ արագոնաքարը կրնայ ունենալ երկու բեկբեկման ցուցանիշներ, որոնցմէ մէկը հաւախխունջին աչքին վրայ պատկերներ կը ստեղծէ անոր ջուրին մէջ եղած ատեն, իսկ երկրորդը` անոր ցամաքի վրայ եղած ատեն:

Մասնագէտները հետամուտ են գտնելու, թէ ինչպէ՛ս հաւախխունջներուն խեփորներն ու ժայռէ բիւրեղներու տեսք ունեցող աչքերուն ոսպնեակները կը կազմուին միեւնոյն նիւթէն (արագոնաքարէն), եւ թէ` ինչպէ՛ս այդ ոսպնեակները կը ստանան իրենց ճշգրիտ չափն ու ձեւը եւ կիսաթափանց կ՛ըլլան:

Պատրաստեց՝ ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

Նշեալ երեւոյթը նախապէս չէր նկատուած մասնագէտներուն կողմէ: Անոնք հետաքրքրական գտած են, թէ պիծակներէն մօտաւորապէս երկու հարիւր անգամ փոքր մրջիւնները համարձակած են անոնց սննդեղէնին մօտենալ եւ անկէ ուտել անոնց ներկայութեան` առանց փախչելու անոնցմէ:

Պիծակները սովորաբար կ՛ապրին հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, սակայն 1970-ական թուականներուն անոնք մեծ թիւով կը յայտնուին նաեւ Նոր Զելանտայի մէջ: Անոնք կը սնանին ծաղիկներուն մեղրահիւթով ու միջատներով: Պիծակները ընդհանրապէս կ՛որսան իրենց որսը եւ կամ կ՛ուտեն սատկած միջատներուն դիակները:

Նորզելանտացի կենսաբան Ճիւլիան Կրանիէ նշած է, թէ պիծակները կը մրցին մրջիւններուն հետ` բնասպիտով հարուստ ուտելիքներուն համար` նկատի ունենալով, որ անոնք կ՛ապրին գլխաւորաբար Նոր Զելանտայի փեկոնի (շատ կարծր կոճղ ունեցող ծառերու) անտառներուն մէջ, ուր նման ուտելիքներ հազուադէպօրէն կարելի կ՛ըլլայ գտնել:

«ՀԱՄԱՐՁԱԿ» ՄՐՋԻՒՆՆԵՐԸ

Նորագոյն ուսումնասիրութեան մէջ մասնագէտները որթձուկին բնասպիտով հարուստ միսէն կտորներ տեղադրած են փեկոնի անտառներէն մէկուն քառասունութ տարբեր մասերուն մէջ եւ տեսախցիկներու միջոցով հետեւած են միսի կտորներուն շուրջ հաւաքուող մրջիւններուն եւ պիծակներուն շարժումներուն եւ իրարու հետ անոնց ունեցած վարուելակերպին: Այսուհանդերձ, անոնք ընդհանրապէս անտեսած են զիրար եւ կամ խուսափած են իրարու հանդիպելէ:

Միւս կողմէ, սակայն, տեսախցիկները արձանագրած են երեք հարիւր քառասունմէկ միջադէպեր, որոնց ընթացքին մրջիւնները յարձակած են պիծակներուն վրայ, ինչպէս նաեւ խածած են զանոնք եւ կամ իրենց բնական պաշտպանութեան մաս կազմող մրջնական թթու սրսկած են անոնց վրայ:

Մասնագէտները տեսած են նաեւ իննսուն միջադէպեր, որոնց մէջ պիծակները եղած են նախայարձակները եւ մրջիւնները բռնելով` թռչած են որոշ տարածութիւն մը ու ապա զանոնք գետինը ձգելով` վերադարձած են իրենց ուտելիքին: Իւրաքանչիւր անգամ պիծակները կրցած են միաժամանակ մէկ մրջիւն միայն հեռացնել բնասպիտով հարուստ ուտելիքէն եւ շարունակած են այդպէս ընել, մինչեւ որ իրենցմէ հեռացուցած են իրենց ուտելու գործընթացը խանգարող մրջիւններուն մեծ մասը:

ՊԻԾԱԿՆԵՐԸ ՍԱՐՍԱՓԵՑՆՈՂ ՄՐՋՆԱԿԱՆ ԹԹՈՒՆ.-

Մասնագէտները բացատրած են, թէ մրջիւններուն սրսկած մրջնական թթուն պատճառ դարձած է, որպէսզի պիծակները չսպաննեն զանոնք, այլ պարզապէս կարելի եղած չափով արագօրէն հեռացնեն զանոնք իրենցմէ` նկատի ունենալով, որ պիծակները կը փորձեն խուսափիլ մրջնական թթուին ունեցած վնասակար ազդեցութենէն:

Պիծակները չեն համարձակիր տեղւոյն վրայ ճզմել մրջիւնները, քանի որ կը վախնան մրջնական թթուին հետ շփման մէջ մտնելէ եւ, հետեւաբար մրջիւնները իրենցմէ արագօրէն հեռացնելով` կը փորձեն իրենք զիրենք պաշտպանել անոնց սրսկած մրջնական թթուին վնասակար ազդեցութենէն:

Մասնագէտները յայտնած են նաեւ, թէ պիծակները հեռացուցած են նաեւ ա՛յն մրջիւնները, որոնք իրենց ուտելիքէն քիչ մը անդին գտնուած են: Կարգ մը մրջիւններ յանկարծ իրենք զիրենք օդին մէջ գտած են` նոյնիսկ նախքան մրջնական թթու սրսկելու սկսիլը:

Պատրաստեց՝ ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

Այսուհանդերձ, երկրագործութեան եւ կամ արդիւնաբերութեան մարզին մէջ արտադրուած մեծ տարողութեամբ նիւթեր, որոնց կարգին նաեւ կարգ մը մետաղներ, ինչպէս` կապարն ու պղինձը, կը խառնուին ծովերուն ու գետերուն ջուրերուն: Երբ նշեալ ջուրերը կ՛ոռոգեն տարբեր դաշտավայրեր, արօտավայրեր ու այգիներ, ապա անոնք կ՛ապականեն զանոնք ու անոնց մէջ աճող բոյսերը, բանջարեղէններն ու պտուղները եւ, այդպիսով, կը սպառնան այս վերջիններով սնանող մարդոց ու անասուններուն առողջութեան:

Ջուրերու որակին պահպանութեամբ զբաղող ճարտարագէտներ յաճախ գործածած են գայլախազ (սիլիքա), խորշանիւթ (սելիւլոզ) ու ալիւմինիոմի թթուիտ` ջուրերէն անջատելու համար ծանր մետաղները: Սակայն նշեալ նիւթերը տեղ մը ծախսալից եղած են, ինչպէս նաեւ անոնք եւս իրենց կարգին ունեցած են որոշ թունաւոր ազդեցութիւն:

Մասնագէտները բացատրած են, թէ նշեալ նիւթերը կը պարունակեն այնպիսի՛ թթուներ, որոնք կարողութիւնը ունին մետաղները իրենց շուրջ հաւաքելու եւ, այդպիսով, ջուրերը մաքրելու:

Միւս կողմէ, սակայն, վերջերս կատարուած ուսումնասիրութեան մէջ մասնագէտները գտած են, թէ պանանին կեղեւը կրնայ կատարել վերոնշեալ նիւթերուն պարտականութիւնը` առանց որեւէ թունաւոր ազդեցութիւն ունենալու մարդոց վրայ:

ՄԵՏԱՂՆԵՐՈՒՆ ՄԱՍՆԻԿՆԵՐԸ ԱՄՐՕՐԷՆ ԿԱՌՉԱԾ` ՊԱՆԱՆԻՆ ԿԵՂԵՒՆԵՐՈՒՆ

Նշեալ ուսումնասիրութիւնը գլխաւորող պրազիլցի մասնագէտ Կուսթաւօ Քասթրօ ու անոր ընկերակցող մասնագէտներու խմբակը չորցուցած են պանանին կեղեւները եւ մանրած են զանոնք: Ապա անոնք նախապէս չափուած ու տարբեր տարողութիւններով մետաղներ պարունակող ջուրերու նմուշներուն մէջ աւելցուցած են պանանին մանրուած կեղեւները: Այսուհանդերձ, ատեն մը ետք ջուրերու նմուշներուն վրայ կատարուած տարրալուծարանային քննութիւնները ցոյց տուած են, թէ անոնք ամբողջութեամբ մաքրուած են այդ մետաղներէն` նոյնիսկ համեմատաբար մեծ տարողութեամբ մետաղ պարունակող ջուրերու նմուշները: Նշեալ մետաղներուն մասնիկները ամրօրէն կառչած մնացած են պանանին մանրուած կեղեւներուն:

Նախապէս կատարուած այլ ուսումնասիրութիւն մը ցոյց տուած է, թէ խնձորին ու շաքարեղէգին անգործածելի մասերը, ինչպէս նաեւ հնդընկոյզին բնաթելերն ու գետնապիստակին կեղեւները եւս կարողութիւնը ունին ջուրերուն խառնուած կարգ մը թոյներ զտելու:

Մասնագէտ Քասթրօ չէ յանձնարարած պանանին կեղեւը գործածել ըմպելի ջուրերը զտելու` նկատի ունենալով, որ անոնք կը պարունակեն շատ չնչին տարողութեամբ մետաղներ, որոնք վնասակար չեն մարդկային մարմնին:

Պատրաստեց՝ ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

Օգտագործուած աղբիւր՝
«ՆԵՇԸՆԸԼ ՃԻՈԿԱՐՖԻՔ»

Այսպէս, օրինակ, մասնագէտները Խաղաղական ովկիանոսին մէջ գտած են աւելի քան երկու հարիւր եօթանասուն երկու քիլոկրամ ծանրութիւն ունեցող ութնոտն մը, որուն մէկ ոտքէն մինչեւ հանդիպակաց ոտքին երկարութիւնը եղած է 9.1 մեթր:

Նշեալ ովկիանոսին մէջ ապրող ութնոտններուն միջին ծանրութիւնը եղած է յիսուն քիլոկրամ, իսկ անոնց մէկ ոտքէն հանդիպակաց ոտքին միջեւ եղած միջին երկարութիւնը հինգ մեթր:

Նշեալ ութնոտնները կ՛ապրին մօտաւորապէս չորս տարի: Այսուհանդերձ, թէ էգ եւ թէ՛ արու ութնոտնները կը սատկին բազմանալէ ետք: Էգ ութնոտնները համեմատաբար աւելի երկար կ՛ապրին եւ յատուկ հոգածութիւն կը ցուցաբերեն իրենց հաւկիթներուն: Անոնք քանի մը ամիս շարունակ թուխսի կը նստին, սակայն, մինչ այդ, ոչինչ կ՛ուտեն նշեալ հանգրուանին եւ ատեն մը ետք կը սատկին:

ՇԱՆԱՁՈՒԿ ՈՐՍԱՑՈ՞Ղ…

Մասնագէտները նկատած են, թէ Խաղաղական ովկիանոսին ութնոտնները ունին կոճղիզաւոր գլուխներ, որոնք ընդհանրապէս մութ կարմիր եղած են: Անոնք ութնոտններու ընտանիքին պատկանող կարգ մը այլ տեսակի ութնոտններուն նման իրենց մորթին մէջ կը կրկեն գոյն պարունակող յատուկ բջիջներ, որոնք այնպիսի՛ փոփոխութիւններու կ՛ենթարկեն իրենց գոյնն ու տեսքը, որ անոնք կրնան միաձուլուիլ նոյնիսկ ամէնէն բարդ տեսակի բուստերուն, բոյսերուն ու ժայռերուն հետ:

Նշեալ ութնոտնները իրենց ուտելիքը կ՛որսան գիշերը եւ կը սնանին գլխաւորաբար ծովային մարախներով ու ծովախեցիներով, ինչպէս նաեւ` խեցգետիններով ու ձուկերով: Անոնք ծանօթ են նաեւ շանաձուկի ու թռչուններ որսալու յատուկ կարողութեամբ: Այսուհանդերձ, անոնք կը գործածեն իրենց սուր ու կտուցի նմանող բերանները` որսին միսը ծակծկելու ու ապա բզքտելու համար:

Մասնագէտները նշած են, թէ գետնառիւծի նման իրենց մարմնին գոյնը փոխող հսկայ ութնոտնները տարածուած են գլխաւորաբար Խաղաղական ովկիանոսին հարաւային Քալիֆորնիայէն դէպի Ալասքա տարածուող բարեխառն ջուրերուն մէջ, ինչպէս նաեւ` դէպի Ճափոն տարածուող անոր արեւմտեան բաժիններուն մէջ:

Թէեւ կարելի չէ եղած յստակացնել անոնց թիւը, սակայն ցարդ անոնք չեն դասուած անհետացման վտանգին հակամէտ եղող անասուններուն շարքին: Միւս կողմէ, սակայն, ծովային միջավայրը ուշագրաւ կերպով ապականող տարբեր ազդակներու ստեղծած պայմանները անխուսափելիօրէն ազդած են նաեւ ութնոտններուն վրայ` կարգ մը բաժիններու մէջ նոյնիսկ սպառնալով անոնց գոյութեան:

Պատրաստեց՝ ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

(Օգտագործուած աղբիւր`
«ՆԵՇԸՆԸԼ ՃԻՈԿՐԱՖԻՔ»)

Ծովամայր

2010-ի կէսերուն խումբ մը ովկիանոսագէտներ ու ծովային անասնագէտներ Ատլանտեան ովկիանոսին մէջ իրենց կատարած հետազօտութեան մը ընթացքին գտած են տարօրինակ տեսք ունեցող նոր տեսակի ծովային անասուններ:

Մասնագէտները նշեալ անասունները յայտնաբերած են Ատլանտեան ովկիանոսին յատակը գտնուող ու անոր երկայնքին տարածուած բլուրներու շարքին շուրջ: Բլուրներու նշեալ շարքը Ատլանտեանին հիւսիսէն հարաւ երկարող յատակը կը բաժնէ երկուքի:

Այսուհանդերձ, մասնագէտները գտած են նոր տեսակի ծովամայրեր, որոնք սովորական տեսակի ծովամայրերէն տարբեր եղած են ո՛չ միայն իրենց տեսքով, այլ նաեւ` իրենց շարժումներով: Նշեալ տեսակի ծովամայրերը ովկիանոսին տարբեր խորութիւն ունեցող բաժիններուն մէջ ծփալու փոխարէն, ծփացած են` իրենք զիրենք միայն քանի մը սանթիմեթր բարձր պահելով ովկիանոսին յատակէն եւ անոնց մազանման շօշափուկները հպած են յատակին:

Լողացող «Լեռնցի»

Ատլանտեանի յատակը գտնուող բլուրներուն բարձունքներուն վրայ յայտնուած են նաեւ «լեռնցի» կոչուած անասուններու ընտանիքին պատկանող նոր տեսակի անասուններ, որոնք լողացած են այդ բլուրներուն երկայնքին:

Նշեալ անասուններու ընտանիքին պատկանող  ցարդ ծանօթ եղող անասունները սովորաբար յայտնուած են Ատլանտեանի յատակը եւ ո՛չ թէ` բլուրներուն բարձունքներուն: Անոնք դանդաղօրէն սողացող անասուններ եղած են, սակայն յատակը գտնուող այդ բլուրներուն բարձունքներուն վրայ յայտնուած նոր տեսակի «լեռնցիները» լողացողներ եղած են: Նշեալ անասուններուն մօտ լողալը կարեւոր յատկութիւն մըն է` նկատի ունենալով, որ անոնք կրնան խրիլ այդ բլուրներուն ժայռերուն մէջ յառաջացած ճեղքերուն մէջ եւ այնտեղ մնալով` սովամահ դառնալ, երբ չկարենան լողալ:

«Ապրող բրածոյի» տեսակ մը

Մասնագէտները Ատլանտեանի յատակը գտնուող բլուրներուն երկայնքին գտած են նաեւ «ապրող բրածոներ» կոչուած անասուններու ընտանիքին պատկանող երեք տեսակի անասուններ: Նշեալ անասունները կը պատկանին խումբին ա՛յն անասուններուն,  որոնք կրնան եղափոխական կապ մը ներկայացնել ողնայարաւոր ու անողնայար անասուններուն միջեւ:

Նախապէս մասնագէտներ «ապրող բրածոներու» ընտանիքին պատկանող անասուններու տեսակներ գտած են Խաղաղական ովկիանոսին մէջ: Սակայն Ատլանտեանի բլուրներուն երկայնքին յայտնուած «ապրող բրածոները» իրենց տեսքով տարբեր եղած են Խաղաղականի մէջ յայտնաբերուած այս անասուններէն:

Ծովային «վարունգի» տեսակ մը

Ատլանտեանի մէջ կատարուած հետազօտութենէն յայտնաբերուած նոր տեսակի անասուններու շարքին են ծովային «վարունգները», որոնք կ՛ապրին գլխաւորաբար Իսլանտայի ու Ազորես կղզիներուն միջեւ տարածուող Ատլանտեանին յատակը երկարող բլուրներուն վրայ: Նշեալ անասուններու ընտանիքին պատկանող անասուններ նախապէս յայտնուած են Ատլանտեանի յատակը, եւ անոնք խխունջներուն նման դանդաղաշարժ եղած են: Սակայն նոր տեսակի ծովային «վարունգները» տարօրինակ կերպով արագաշարժ եղած են:

Բրիտանացի մասնագէտ Մոնթի Փրիէտի համաձայն, նոր տեսակի ծովային «վարունգներուն» ունեցած ուշագրաւ արագաշարժութիւնը կը նպաստէ, որպէսզի անոնք կարենան դիւրութեամբ շարժիլ այդ ժայռոտ բլուրներուն վրայ, ինչպէս նաեւ` կարենան անցնիլ ժայռերուն ճեղքերուն մէջէն:

Խառնակ թեւեր ունեցող ծովաստղը

Մասնագէտները գտած են նաեւ ծովաստղի նոր տեսակ մը, որ սովորական ծովաստղերուն մարմնին կերտուածքէն շատ աւելի բարդ կերտուածք ունեցած է: Այսուհանդերձ, նոր տեսակ ծովաստղերը ունեցած են իրարու մէջ անցած այնպիսի՛ թեւեր, որոնք գործածած են` թէ՛ տեղէ տեղ փոխադրուելու եւ թէ՛ իրենց շուրջ գտնուող որսերը ծուղակը ձգելու համար:

Նշեալ ծովաստղերը գլխաւորաբար կը սնանին` ծովային մարախներ ու ծփակենսիկներ որսալով:

Կապոյտ որդը

Տարօրինակ տեսք ունեցող նոր տեսակի այլ անասուն մըն է նաեւ կապոյտ որդը, որ յատկանշուած է ցցուն մազմզուքներ ունեցող ոտքերով: Նշեալ անասունը իր ոտքերը շարունակ ովկիանոսին յատակը քսելով կը քալէ եւ ոտքերուն վրայ եղող ցցուն մազմզուքներով կը հաւաքէ յատակը հաւաքուած փոքր մնացորդներ, որոնք յառաջացած են տարբեր անասուններէ ու բոյսերէ:

Մասնագէտները զարմացած են` մեծ թիւով կապոյտ որդեր գտնելով Ատլանտեանի յատակը:

Նշեալ որդերը յատկանշուած են նաեւ իրենց մարմինը ծածկող կարծր ու ցցուն մազմզուքներով, որոնք կը փայլին` մութ կապոյտ լոյս արձակելով:

Մասնագէտներուն համար ցարդ յստակ չէ կապոյտ որդերուն մօտ յայտնուած նշեալ երեւոյթին պատճառը` նկատի ունենալով, որ անոնք կ՛ապրին ամբողջութեամբ մութ միջավայրի մը մէջ, որ կը գտնուի ջուրին մակերեսէն աւելի քան երեք հազար վեց հարիւր մեթր խորութեան մէջ:

Վարդագոյն որդը

Ատլանտեանի խորերէն յայտնաբերուած այլ անասուն մըն է նաեւ վարդագոյն որդը: Մասնագէտ Փրիէտի համաձայն, անասունի նշեալ տեսակը կրնայ ողնայար ունեցող անասուններու հսկայ ընտանիքին նախատիպարներէն մէկը եղած ըլլալ:

Մասնագէտները գտած են նշեալ որդերուն ընտանիքին պատկանող երեք նոր տեսակի որդեր, որոնք ունեցած են վարդագոյն, ճերմակ ու ծիրանագոյն մարմիններ, ինչպէս նաեւ` իրարմէ որոշ տարբերութիւն ունեցող մարմնի ձեւեր:

Մասնագէտները հետամուտ են ուսումնասիրելու նշեալ անասուններուն ծինային կերտուածքները, որպէսզի կարենան ապացուցել, որ այդ անասունները անողնայար ու ողնայարաւոր անասուններուն միջեւ յառաջացած գլխաւոր եղափոխական օղակները կը կազմեն:

Պատրաստեց՝ ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

Օգտագործուած աղբիւր՝
«ՆԵՇԸՆԸԼ ՃԻՈԿԱՐՖԻՔ»