Մուրճ, ինքնաշարժ, հրթիռ… մարդ արարածը գիւտերու մարզին մէջ շատ յառաջացած է: Այս ձեւով, երկար ժամանակ մարդիկ մտածած են, թէ մարդն է, որ նախապատմութեան շրջանին ստեղծած էր առաջին գործիքները: Սակայն անասուններու վրայ կատարուած կարգ մը ուսումնասիրութիւններ մեզի կը ստիպեն ընդունիլ, թէ անոնք ալ գիտեն իրենց առօրեան բարելաւել առարկաներու կամ յատուկ թեքնիքներու շնորհիւ. օրինակի համար, ջրաղուէսները խեցիները կը կտրեն շնորհիւ քարի մը, զոր զգուշութեամբ կը պահեն, Ասիոյ փիղերը ճիւղեր կը գործածեն ճանճերը հեռացնելու համար…

Առայժմ շեմփանզէները կը գտնուին ամէնէն «հնարագէտ» անասուններու ցանկին գլուխը: Գիտնականները տարբեր խումբերու մէջ նշմարած են բազմաթիւ օրինակներ. մրջիւններու կամ մեղրի արտահանում` փայտիկներու միջոցով, տերեւէ «ներբաններու» շինութիւն` փշոտ ծառերուն վրայ ոտքերը պաշտպանելու համար, ծամուած տերեւներու գործածութիւնը` իբրեւ սպունգ ծառի կոճղերու փոսիկներու մէջի ջուրը հաւաքելու համար… Գիտնական մը նոյնիսկ ուսումնասիրած է մայր շեմփանզէներ, որոնք իրենց ձագերուն կը սորվեցնէին գործածելու ձեւը «ընկոյզ-կտրելիքի» մը, զոր իրենց խմբակին անդամները կը գործածեն կարգ մը պտուղներ բանալու համար:

ՇԵՄՓԱՆԶԷՆԵՐԸ

Ուկանտայի շեմփանզէները շատ կանոնաւոր ձեւով կը ծալեն եւ կլորակ ձեւով կը կլլեն ընդհանրապէս իրենց կերած բոյսերէն քիչ մը աւելի մազոտ բոյս մը: Անոնք այս բոյսերը կը գործածեն իբրեւ դեղ` աղիքներու որդերուն դէմ: Իրենց մազերուն շնորհիւ` այս տերեւները ծուղակի մէջ կը ձգեն որդերը, որոնք ետքը դուրս կ՛ելլեն անասունին աղտոտութիւններուն հետ: Այս մարդակապիկները կ՛ուտեն նաեւ պտուղներ կամ կոճղի կեղեւներ` իրենց փորի ցաւերը կամ վէրքերը դարմանելու համար: Գիտնականները կը փորձեն ներշնչուիլ անոնց դարմաններէն դեղեր պատրաստելու համար:

ԽԵՉԱՓԱՌՆԵՐԸ

Պզտիկ եւ դիւրաբեկ «կռփամարտիկ» խեչափառները բնաւ դուրս չեն ելլեր առանց իրենց աքցաններուն ծայրը բռնելու ծովու հարսնուկներ, որոնց հետ դիպչելու պարագային այրուածքներ կը յառաջանան: Երբ թշնամի մը կը ներկայանայ, օրինակի համար` ընգղայ մը, խեչափառը անոր դէմ կը պարզէ իր «զէնքերը»` անոր սպառնալով երկրակով: Ծովահարսնուկները խեչափառին կը ծառայեն նաեւ ուտելիք հաւաքելու, խեչափառը հարսնուկները կը շփէ ժայռերուն, ապա կ՛ուտէ մանր անասունները, որոնք այրուածքին չեն տոկար: Հարսնուկն ալ կ՛օգտուի այս «ընկերակցութենէն». ան ալ կ՛ուտէ մնացորդները:

ԱԳՌԱՒՆԵՐԸ

Նոր Քալետոնիոյ ագռաւներուն համար միջատներու իւղոտ թրթուրները շատ համեղ ուտելիք մըն են: Զանոնք կոճղերու փոսիկներուն մէջէն հաւաքելու համար այս ագռաւները կը գործածեն տեսակաւոր գործիքներ, զորս անձնապէս կը շինեն: Այս ձեւով, անոնք մանր ճիւղերու ծայրերը կը ծռեն կամ կը կտրեն կարգ մը մեծ «տերեւներու» «ակռաները» զանոնք իբրեւ կարթ գործածելու համար: Գիտաշխատանոցի մէջ փորձեր փաստած են, թէ ագռաւի այս տեսակը ձիրքեր ունի յատկապէս խրթին պարագաներ լուծելու գործիքներու օգնութեամբ, մանաւանդ երբ հարցը ուտելիքի հետ կապ ունի:

ԳԻՏԷԻ՞Ր, ԹԷ՞…

Բազմաթիւ օրինակներ մեզի կը փաստեն, թէ անասուններն ալ կ՛արտայայտեն մարդ արարածներու պարագային նշուած իբրեւ «գորովի փաստեր»…

Քենիոյ հիւսիսը, Սամպուրույի անասուններու պահպանուած շրջանին մէջ, փիղերու խումբ մը տարիներէ ի վեր կը զբաղի անդամալոյծ էգ փիղով մը: Մարդկային ուսումնասիրողներուն կողմէ Պապիլ անուանուած փիղը նուազ արագ կը տեղափոխուի, քան` իր միւս առողջ ընկերները: Այս պատճառով վերջինները անոր կը սպասեն` յաճախ ետեւ դառնալով, ստուգելու համար, թէ ան շատ ետեւ չի՞ մնար: Կը պատահի նաեւ, որ խումբին պատասխանատու էգը զայն կերակրէ:

Մանկապատանեկան էջը պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ

1900 թուականին ան փոխադրութեան այս միջոցը գործածած է Վիեննայէն Փարիզ երթալու համար, կտրելով 1400 քմ:

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ