Նոր Գիրքերու Հետ. «Ինչ Է Գրուել Իրանում Հայոց Ցեղասպանութեան Տարիներին» (Հեղինակ` Արմինէ Կարապետեան-Գունտագճեան

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Այն օրերուն, երբ 2012 տարին կը պատրաստուէր մայր մտնել, Երեւանի «Լուսաբաց» հրատարակչատունէն լոյս տեսաւ Արմինէ Կարապետեան-Գունտագճեանի «Ինչ է գրուել Իրանում Հայոց ցեղասպանութեան տարիներին» հատորը, որ ուշագրաւ հրատարակութիւն մըն է եւ նոր ներդրում մը` Հայ դատի աշխատանքներու ծիրին մէջ:

Մասնագիտութեամբ քիմիագէտ, սակայն հոգիով ու խորքով մեզ տագնապեցնող հարցերու հետամուտ Արմինէ Գունտագճեանը վերջին տարիներուն ձեռնարկած է ուսումնասիրական աշխատանքի, եւ ահա ընթերցողին ու Ցեղասպանութեան ծալքերով հետաքրքիրներուն կը ներկայացնէ եռալեզու հատոր մը: Նախորդ գործը լուսարձակի տակ առած էր պատմական պայմաններու բերումով քիչ քննարկուած վէրք մը` ստալինեան տարիներուն հայրենադարձներուն վիճակուած տառապանքները. «Հայրենադարձների բռնաճնշումները ստալինեան ժամանակաշրջանում» հատորը (2010) վաւերագիրներու պեղումով ու մէկտեղումով կազմուած գործ մըն էր. երկրորդը լուսարձակը կը կեդրոնացնէ Ցեղասպանութեան մասին վկայութիւններու վրայ: Խորագիրէն իսկ կարելի է հետեւցնել, թէ հատորը կը բովանդակէ մամուլէն քաղուած պատառիկներ, ինչպէս նաեւ` յուշագրական գրութիւններէ քաղուած բաժիններ:

Հատորը, որ կը տարածուի 260 էջերու եւ յաւելեալ էջի մը վրայ, բաժնուած է երեք գլխաւոր մասերու, որոնցմէ իւրաքանչիւրը քաղուած նիւթերը կը ներկայացնէ հայերէնով, անգլերէնով ու պարսկերէնով:

Հեղինակը հատորը կը բանայ բացատրական յառաջաբանով մը (հայերէնէ, անգլերէն ու պարսկերէն), ուր լուսաբանութիւն կու տայ հատորի արարման պատճառներուն մասին: Այնուհետեւ, քաղուածքները կը մարմնաւորուին երկու գլխաւոր բաժիններով. առաջին բաժինին մէջ տեղ գտած են իրանեան մամուլէն քաղուած եւ առաւելաբար օրուան լուրերէն մէջբերուած գրութիւններ: Այս տեղեկութիւնները չեն սահմանափակուած նոյնինքն Ցեղասպանութեան տարիներով, այլ կը տարածուին 1904-էն մինչեւ 1920 տարիները: Տարբեր օրաթերթերու մէջ տրուած լրատուական տեղեկութիւնները վկայութիւններ են` կազմակերպուած ու միտումնաւոր ջարդերու, հալածանքներու եւ բռնի տեղահանութիւններու մասին. եւ ինչպէս գիրքը կազմողը կը նշէ, այդ թերթերէն մէկ քանին կը նկատուին Թուրքիոյ նկատմամբ դրական տրամադրութիւն ունեցող հրատարակութիւններ: Այս բաժինը, ինքնին, Ցեղասպանութեան մասին վկայութիւններ հաւաքող պատմաբանին, ինչո՞ւ չէ, նաեւ հետաքրքիր ընթերցողին կ՛ընծայէ արժէքաւոր տեղեկութիւններ:

Թերթերէն քաղուած լրատուական պատառիկներուն կը յաջորդէ ամբողջ բաժին մը, որ քաղուած է իրանցի չորս դէմքերու յուշերէն եւ ուսումնասիրութիւններէն: Անոնք կը կոչուին Մոհամետ Ալի Ճեմալզատէ, Ռեզա Տիւանպեկի, Իսմայիլ Ռային եւ Թուրաճ Փարսի: Այս բաժինը կազմուած է յիշեալ գրողներուն յուշագրական գրութիւններուն մասին բացատրութիւններով ու անոնցմէ կատարուած լայն քաղուածքներով, վերջինին հրատարակած ուսումնասիրական յօդուածին մասին ակնարկութիւններով:

Եռալեզու ըլլալու հանգամանքը այս հրատարակութեան կու տայ միաժամանակ այս երեք լեզուներուն ծանօթ ընթերցողներու լայն զանգուածի մը հասնելու արժանիքը:

260-րդ էջէն ետք կատարուած մէկ էջնոց յաւելումով հեղինակը կարճ բացատրութիւն մը կու տայ, թէ ինչո՛ւ Ցեղասպանութեան մէջ Թուրքիոյ պետութեան պատասխանատուութիւնը պէտք չէ նուազագոյն չափով նօսրացումի ենթարկել` ոճիրին մէջ անոր իբրեւ մեղսակից յառաջ բերելով գերմանները, անգլիացիներն ու հրեաները: Լուսարձակի տակ կը բերուի այն իրականութիւնը, որ հայութեան հայրենիքին բռնագրաւումն ու ժողովուրդին բնաջնջումը հետապնդող Թուրքիան 1915-էն շատ առաջ որդեգրած էր հակահայ քաղաքականութիւն:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )