ԸՆԿԵՐԱՅԻՆ ՃԳՆԱԺԱՄ ԵՒ ԴԵԼՖԻՆԱՐԻՈՒՄ

Գահիրէի «Թահրիր» հրապարակը 11 փետրուար  2011-ին անցաւ պատմութեան: Հրապարակ, որ իր անուանակոչումը այլեւս լիովին կ՛արդարացնէ, որովհետեւ ժողովրդային յեղափոխութեան պոռթկումի վայրը հանդիսացաւ, տեղի չտուաւ իշխանակարգի աւազակախումբերու արիւնոտ սադրանքներուն եւ անսասան մնաց «իրհալ» – հեռացիր նպատակին, մինչեւ որ Մուպարաք հեռացաւ:

Նոր հանգրուան մը կը սկսի Եգիպտոսի ժողովուրդին համար: Դժուար, անորոշ, անակնկալներով լեցուն ամբողջ մարտահրաւէր մը` իրականացնելու ազատ, ժողովրդավար եւ մանաւանդ ընկերային գետնի վրայ արդար կառավարական համակարգ մը:

Թէ ի՛նչ հետեւանք պիտի ունենայ եգիպտական այս շրջադարձը տարածաշրջանին վրայ` դժուար է առայժմ կանխատեսել: Բայց ինչպէս ամէն յեղափոխութիւն, անիկա արդէն կ՛արձագանգէ Ալճերիայէն Եմէն, Յորդանան, Պահրէյն, Իրան եւ Կովկաս:

Հայաստանի մէջ մասնաւորաբար իշխանամէտ «վերլուծաբաններու» ելոյթները բազմացան` ժողովուրդը յորդորելով, որ փորձութեան չենթարկուի, չհետեւի Եգիպտոսի օրինակին, որովհետեւ, եղեր, բողոքի ցոյցերը երկրին ոչինչ դրական կը բերեն` բացի օրական հարիւր միլիոնաւոր տնտեսական վնասէ: «Թունուզի ցոյցերը տարածւում են աւելի արագ, քան` կրիփի կամ քոլերայի համաճարակը», հեռուստացոյցով յայտարարեց այդ բանիմացներէն մէկը… Կան, անշուշտ, նաեւ անոնք, որոնք, Լեւոն Տէր Պետրոսեանի օրինակով, հաւանաբար խանդավառուին եւ, մարտ 1-2-ի նոր տարելիցի մը նախօրեակին, երբ կը պատրաստուին փետրուար 18-ին հրապարակային առաջին հանրահաւաքին, ուզեն զուգահեռներ գծել իրենց այնքան փայփայած «գունաւոր» յեղափոխութեան հետ: «Օտար» յեղափոխութիւններու ընդօրինակման դէմ արտայայտուելով հանդերձ, ՀՅԴ երեսփոխանական խմբակցութեան քարտուղար Արտաշէս Շահբազեան թեր արտայայտուեցաւ «հայկական ազգային յեղափոխութեան» այնպիսի պահու մը, երբ կուսակցութեան հայաստանեան կազմակերպութեան Գերագոյն մարմինը նախաձեռնութիւն առած է ընտրողներու իրաւունքներու պաշտպանութեան հասարակական շարժում յառաջացնել եւ ատիկա պաշտօնապէս հանրութեան ներկայացնել փետրուար 18-ին` Փետրուարեան ապստամբութեան յիշատակման միջոցառման:

Սակաւապետական իշխանախաւի կողմէ նուիրականացուած ընտրական առուծախի երեւոյթին դէմ պայքարելու կոչուած, քուէի իրաւունքի եւ անոր միջոցով հասարակարգ փոխելու կարողութեան հանդէպ վստահութիւնը վերահաստատելու միտում ունեցող եւ հասարակական կազմակերպութիւններու եւ ընդհանրապէս շարքային քաղաքացիներու գիտակցութեան ուղղուած այս նախաձեռնութիւնը պիտի յաջողի՞ հայրենի ժողովուրդին այնքան մը խանդավառել, որ առնուազն միջին վազքի վրայ կարելի ըլլայ Հայաստանի ժողովրդավարութիւնը դուրս բերել մեծ դրամագլուխի մենաշնորհներու տիղմէն, ուր խրած է` ի հետեւանք ազատ-շուկայական տոկմայի վրայ հիմնուած ներկայ տնտեսական քաղաքականութեան, ատիկա արդէն կը ճշդուի յաջորդ ընտրութիւններուն: Եւ նոյնիսկ եթէ անիկա չըլլայ յեղափոխութիւն, ժողովուրդը ինք ուղի պիտի հարթէ համակարգի արմատական բարեփոխութեան…

Բայց, առայժմ գոնէ, մենաշնորհային դրամատիրութեան այս համակարգի պահպանման նախանձախնդիր ու «յեղափոխութիւն» բառէն անհանգստացող հատուածներ կրնան մխիթարուիլ իրենց չափ պահպանողական վերլուծաբան, «Սթրաթֆոր» համացանցային կայքէջի տնօրէն Ճորճ Ֆրիտմանի փետրուար 10-ին հրապարակած վերլուծումէն` եգիպտական բեմագրութիւն մը հաւանական չէ նախկին խորհրդային տարածաշրջանի երկիրներուն համար:

Հակառակ կացութիւններու նմանութիւններուն` իշխանութեան վրայ յարատեւելու մարմաջ, ազատութիւններու սահմանափակում, ընկերային անարդարութիւն եւ այլն, նախկին խորհրդային երկիրներու մէջ տիրող իշխանախաւերը ոստիկանական եւ զինուորական ուժերու ամբողջական զօրակցութիւնը կը վայելեն եւ, յարաբերաբար հեռու ըլլալով արեւմտեան հզօր տէրութիւններու ուշադրութենէն եւ ազդեցութեան շրջանակներէն, անոնք կրնան աւելի ազատօրէն եւ ազդեցիկ կերպով ճնշել ամէն զօրաշարժ: Յատկանշական է, որ Ֆրիտմանի վերլուծման առարկայ չեն ըլլար թէ՛ Վրաստանը, թէ՛ Ուքրանիան…

Հարցը ո՛չ «յեղափոխութեան» վիպապաշտութեան խորհրդապաշտութեամբ կուրանալն է, ո՛չ ալ, ի մասնաւորի Հայաստանի պարագային, անպայման յեղափոխութեան համար յեղափոխութիւն ուզելն է: Բայց ինչ որ Ֆրիտմանի եւ թունուզեան ու եգիպտական բեմագրութիւնները հայկական «մենթալիտետ»ին անյարիր համարողներու վերլուծումէն ու արժեւորումէն կը խուսափի, յեղափոխութեան առաջնորդող ընկերային ճգնաժամի պայմաններն են եւ, ի մասնաւորի, անոնց անտեսումը, անոնց հանդէպ կոյր ձեւանալը, կամ ալ պարզ եւ մեկին` ի՛նչ ընել չգիտնալը:

Ինչպիսի՞ն է պարագան Հայաստանին եւ հայրենի իրականութեան:

Ընկերային ճգնաժամի եւ անոր նկատմամբ իշխանութիւններու ձեռնածալութեան թերեւս ամէնէն ցայտուն պատկերը Հայաստանի մէջ անցեալ տարուան աւարտին դելֆինարիումի մը կառուցումն է: Իրողութիւնը ինքնին, բնականաբար, կրնար ոչ իսկ ուշադրութեան առարկայ ըլլալ որպէս սեփական ներդրումային նախաձեռնութիւն, կամ մինչեւ իսկ ուրախալի երեւոյթ համարուիլ ովկիանոսներէն այնքան հեռու լեռնային այս երկրին մէջ երեխաներուն երեք հազար դրամով դլփին տեսնելու հաճոյքէն չզրկելու կամ դլփիններու հետ քսան հազար դրամով լողալու փափաք ունեցողներուն գոհացում տալու իմաստով: Եթէ միայն կարելի ըլլար դլփինարիումը դուրս ձգել երկրի ընդհանուր կացութեան մեծ պատկերէն:

Իսկ այդ մեծ պատկերը կու գայ ցոյց տալու երկիր մը, ուր Ամանորի նախօրեակին հանրախանութներէն հաւկիթները վերացան յանկարծ: Մինչ օրս ոչ ոք կարողացած է այդ անհետացման առեղծուածը լուսաբանել, միայն յստակ է, որ երբ հաւկիթները վերադարձան, հատը 50-60 դրամէն բարձրացած էր 100-120 դրամի… Մեծ պատկեր մը, ուր կարելի է տեսնել դրամատնային համակարգը, որ դարձեալ ամանորեայ նախօրեակին, անձնական փոքր քանակի, 500-1000 տոլար, պարտքեր սկսաւ տալ, որպէսզի Նոր տարուան սեղանները բարիքներով լեցուին: Յունուարի կէսերուն, անշուշտ, ատոնք բոլորը սպառած էին, մնացած էր պարտքը եւ սղաճը, որ շարքային քաղաքացիին մղձաւանջ պատճառելու սկսած էր:

«Մրգերը հանել ենք սննդականոնից, նոյնպէս` հրուշակեղէնը…», «միսը մեզ համար չէ. հաց, կարտոֆիլ, մաքարոնեղէն…», «երեւի գերեզմանում դիմում կը գրենք…», այս բոլորը կը լսուէին յունուարի կէսերէն պատկերասփիւռի պաստառներէն ելոյթ ունեցող քաղաքացիներու բերնէն:

Աւելի՛ն. Երեւանի քաղաքապետարանը յանկարծ որոշում անցուց փողոցային առեւտուրը վերացնելու` առողջապահական պատճառներով, եւ մարդիկ, որոնք տասնհինգ տարիէ ի վեր այդ ճամբով իրենց օրապահիկը կը հանէին, մէկ օրէն միւսը անգործ, այսինքն յաճախ ընտանիքը վերապրեցնելու անկարող դարձան:

Տակաւի՛ն, Երեւանի հանրախանութներէն մին որոշեց հսկայական մասնաճիւղ մը բանալ քաղաքի արդէն միջին խաւով բնակուած մէկ թաղամասին մէջ. իբրեւ արդիւնք` շրջակայքի փոքր խանութները, բոլո՛րը, փակուելու ստիպուեցան` մրցակցութեան չդիմանալով: Անոնցմէ ոմանք դրամատուներէն վարկ վերցուցած են եւ, ահաւասիկ, խանութը ձեռքէ կու տան, տունը գրաւի կը դնեն եւ, հաւանաբար, ստիպուած ըլլան նոյն այդ հանրախանութին մէջ օրական երկու հազար դրամով աշխատիլ` ընտանիքը պահելէ ետք պարտքը փակելու համար: «Մարքս 101.» դրամատիրութեան զարգացման ուժականութեան պարզագոյն բացատրութիւնը…

Այս բոլորը կը խօսին տնտեսական քաղաքականութեան բնորդի մը մասին, որ հիմնուելով ազատ շուկայական վարդապետութեան վրայ` ունի հիմնական քանի մը մտահոգութիւն. ֆինանսական կայունութեան պահպանում, պետական ամէն կարգաւորական միջամտութեան բացառում եւ, մանաւանդ, տնտեսութեան մրցունակութեան ապահովում: Մնացեալը` գործազրկութեան դէմ պայքար, միջին եւ երկար վազքի վրայ տնտեսութեան ծրագրաւորում, ընկերային ապահովագրութիւն, հանրային առողջապահութիւն, մանր եւ միջին ձեռնարկութիւններու ստեղծման համար ներդրումային պայմաններու ստեղծում եւ նման, ըսենք, աւելի «մարդկային երեսով դրամատիրութեան» հակող միջոցառումները` ոչինչ, կամ, լաւագոյն պարագային, յաւուր պատշաճի խոստումներ:

Համակարգէն օգտուողները, անոր պաշտպաններն ու գաղափարախօսները մտահոգուելու պէտք չունին: Մտիկ կ՛ընեն այդ համակարգի մայր ակունքներէն հոսող յորդորները:

Միջազգային դրամական ֆոնտը կը վստահեցնէ, որ եթէ երկրին արտաքին պարտքը իր համախառն հում արտադրութեան յիսուն տոկոսէն պակաս է, ուրեմն այդ երկիրը կրնայ պարտքի ծառայութիւնները ամբողջացնել եւ նոր պարտքեր առնել: Հայաստանի արտաքին պարտքը համախառն հում արտադրութեան մօտաւորապէս քառասունհինգ տոկոսն է, ուրեմն` ոչինչ: Երբ յիսուն տոկոսի հասնի, կը մտածենք…

Համաշխարհային դրամատունը անցեալ նոյեմբերին յայտնեց, թէ սպասելի է, որ Հայաստանի տնտեսութիւնը 2010-ին արձանագրէ 4-5 տոկոսի աճ, եւ անոր ներկայացուցիչը ծափահարեց բարեկարգումները: «Հերիթէյճ ֆաունտէյշընի տնտեսական ազատութեան» 2011-ի ցանկին վրայ 183 երկիրներու մէջ Հայաստան կը գրաւէ 36-րդ տեղը:

Իսկ երկրի տնտեսութեան մրցունակութիւնը աւելացնող միջոցառումները յատկանշական են` ի դէմս անցեալ տարուան հոկտեմբերին Տաթեւի մէջ բացուած աշխարհի ամէնէն երկար ճոպանուղիին, որ արդէն Կինեսի մրցանիշերու գիրքին մէջն է… Այս բոլորով որքա՞ն կարեւոր կրնայ ըլլալ այն, որ օրական տասը-տասներկու ժամ լաւագոյն պարագային` չորսէն հինգ հազար դրամ շահող թաքսիի վարորդներու մեծամասնութեան փրկութեան միակ յոյսը Ռուսիա արտագաղթելը ըլլայ: Որովհետեւ, եթէ 2010-ին տնտեսութիւնը աճ արձանագրեց ի դէմս նախորդ տարուան անկումին, միեւնոյն ժամանակ Հայաստանէն հեռացաւ ոչ պակաս քան 60 հազար մարդ: Արտագաղթը հիմա շատ աւելի դիւրացած կը թուի, որովհետեւ Մոսկուա Հայաստանէն իրենց ընտանիքով Ռուսիոյ ներքին նահանգները տեղափոխուելու պատրաստակամութիւն ունեցողներուն կու տայ ամէն դիւրութիւն` աշխատանքի ապահովում, բնակարան, կեցութեան արտօնագիր եւ մինչեւ իսկ` օդանաւային տոմս, հասկնալիօրէն` մէկ ուղղութեամբ…

Եւ ահաւասիկ գաղտնիքը Հայաստանի մէջ տիրող ընկերային ճգնաժամի առայժմ պայթիւնավտանգ չըլլալուն: Ո՛չ «հայկական մենթալիտետ»ն է, ո՛չ ալ թէկուզ ամէն բողոք ճզմելու իրաւապահ մարմիններու ատակութիւնը, այլ` շարքային քաղաքացիին, համալսարանաւարտ երիտասարդին երկրէն հեռանալու, արտագաղթելու պատեհութիւնը` իբրեւ  ընկերային անհեռանկար պայմաններէն ողբերգական «ազատագրում»…

 Խ. ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES
TAGS