Մենք. Մեր Միւս Երեսը

ԼԻԼԻԹ ԳԱԼՍՏԵԱՆ

Վերջին երկու` նախագահական ու Երեւանի աւագանու ընտրութիւններում Հանրապետականի «ջախջախիչ» յաղթանակի, միւս կողմից ընդդիմութեան չմիաւորուելու, իսկ աւելի շուտ` քաղաքական ամուլ չարաշահումների կամ ինքնաոչնչացնող գզվռտուքների ու մերկացումների արդիւնքում հանրային յուսահատութեան  ու յոռետեսութեան ալիքը կանխատեսելի էր ու սպասելի: Արտագաղթի նոր ալիքը հիմնականում սնւում է հէնց այս յուսահատութիւնից, «ի՞նչ անել» հարցին պատասխաններ ու միջոցներ գտնելու անկարողութիւնից, գուցէ եւ` քաղաքական կամքի բացակայութիւնից:

Բայց քաղաքական մեծամասնութեան «ջախջախիչ» յաղթանակը դեռ խնդիրների լուծում չէ, ոչ էլ` խաղաղ ու երջանիկ հասարակութեան գրաւական: Հայաստանը նմանուել է արագ արձագանգման կարօտ մի գօտու, ուր ամէն օրը լի է քաղաքական, տնտեսական ու բարոյական անակնկալներով, թէժ կէտերով: Իսկ անակնկալներն, արդէն հաստատուած աւանդոյթի համաձայն, գիշերային են եւ հեշտօրէն տեղաւորւում են «մածունը սեւ է» կամ «ձեր փոխարէն որոշել ենք» անխմբագրելի համոզումի մէջ:

Քաղաքացիական հասարակութեան փոքրիկ ովասիսները, որոնց ոչ անյայտ ուղղորդումով «գրանտակեր» (դրամաշնորհները չարաշահող-Խմբ.) (կարծեմ արդէն ան-ջնջելի) պիտակն են կպցրել, աւելի շուտ շրջիկ հրշէջների են նման, որոնք փորձում են` մէկ մշակութային ժառանգութիւն պաշտպանել, մէկ պայքարել փոխադրամիջոցների չհիմնաւորուած թանկացման դէմ, մէկ հայրենի բնութիւնը պաշտպանել սակաւապետների թալանից, մէկ սահմանադրութիւն պաշտպանել, մէկ…, մէկ… Ու հասարակական հանդուրժողութեան, յուսահատութեան ու պետութեան ինքնահոսի ներկայ մակարդակում այս փոքրիկ խմբերը նմանւում են պտտանիւի մէջ յայտնուած սկիւռի, որն ինքն իրեն գերազանցել չի կարող, իսկ առջեւում նոյն ու միեւնոյն պատն է:

Իսկ մինչ այդ, Ազատութեան հրապարակում ազատամարտիկները տեւականօրէն շարունակում են արժանապատուութիւն պահանջել ու ազատ ապրելու իրաւունք, այդ նոյն հրապարակում 50-60 հոգու ներկայութեամբ ընդդիմադիրները դեռ շարունակում են հանրահաւաք անել ու էլի ազատութիւն ու իրաւունք  պահանջել, այդ նոյն հրապարակում մի բուռ հայ ժողովուրդ տօնի զգացողութիւնը կորցրած հայ ժողովրդի մնացած` հիմնական հատուածին Արցախի անկախութեան արժէքն է համոզում ու դարձեալ ու էլի խօսում ազատութիւնից ու իրաւունքից: Այն ինչ, մեծամասնութեան համար Ազատութեան հրապարակն այլեւս դէպի համազգային ճեմուղի` Հիւսիսային պողոտայ տանող կարճ ճանապարհ է, երեխաների համար` հեծանուահրապարակ, անբանների համար` չրթելու տարածք, տարեցների համար` լաւ ժամանակների մասին յուշ: Իսկ Ազատութեան հրապարակից արձագանգող, արդէն 22 եւ աւելի տարիներ հնչող քաղաքական մեղեդին այլեւս տհաճ է, չսպասուած եւ միայն մեր  յուսահատութիւնն ու ինքնամաշումն է սնում եւ ուրիշ ոչինչ:

Իսկ Հայաստանն իրականում շիջելի փոքրիկ բռնկում-հրդեհների աշխարհագրութիւն չէ եւ  գեղագիտական լուծումներով անկարելի է կասեցնել վայրէջքներն ու մայրամուտները:

Ահա այս համապատկերին (Մաքսային միութեան մասին այլ առիթով) զանգուածային լրատուամիջոցներում ու քաղաքական միջավայրում շրջանառւում է սահմանադրական հնարաւոր փոփոխութիւնների եւ վերջինիս ուղղուած հանրաքուէի խնդիրը: Բնականաբար, բովանդակային կամ ձեւաչափային հարցերի շուրջ տեսակէտ արտայայտելն անլուրջ պիտի լինի այս պահին: Բայց խնդիրն այս հանգրուանում բոլորովին այլ է: Իշխող կուսակցութեան համար սահմանադրութեամբ սահմանափակուած մի փուլ է աւարտւում, եւ հասկանալի է, որ,  յաջորդ շրջանի, կամ աւելի ճիշդ` իշխանութիւնը պահելու բեմագրութիւններ են մշակւում, ուրուագծւում:

Մեր իրականութեան մէջ բոլոր «բարեփոխումներն», ըստ էութեան, կատարուել են ոչ թէ ներքեւի` հանրային պահանջի թելադրանքով կամ ազգային-պետութեան շահի գիտակցումով, այլ` օրուայ իշխանութեան ու նրա «ընտրանու» գրգիռներով: Վստահաբար,  երկրի կառավարման մոտելը նախագահական կը լինի, թէ խորհրդարանական, մեծ հաշուով էական չէ: Էականը երկրի քաղաքական մշակոյթի որակներն են, քաղաքական աւանդոյթները, հասարակութեան իրաւական ու քաղաքացիական գիտակցութեան մակարդակը: Մենք յաճախ գիտակցաբար կամ` ոչ, համարձակութիւն չունենք իրերն իրենց անունով կոչելու, բովանդակային ու արմատական լուծումներ գտնելու, եւ մեզ համոզում ենք կամ հասարակութեանը ներշնչում, ապակողմնորոշում, թէ ձեւաչափի փոփոխութիւնները կարող են էական լինել: Եթէ ընտրակեղծիքներն արդէն այնքան են կատարելագործուել, իրենց անբարոյականութեան ու հակապետականութեան մէջ այնքան  «օրինական» դարձել, ինչ տարբերութիւն` երկիրը սահմանադրութեամբ նախագահակա՞ն է, կիսանախագահակա՞ն, թէ՞ խորհրդարանական: Յայտնուել ենք մի ընթացքում, որի արժէքային համակարգն ու նրա վերնախաւի շարժախնդիրները ժամանակակից, մրցունակ պետութեան հետ նուազագոյն առնչութիւններ ունեն:

Արդեօք սահմանադրական փոփոխութիւններն ու խորհրդարանական կառավարման համակարգին անցումը  խորքային, բովանդակային փոփոխութիւններ կ՛ապահովե՞ն, ժամանակը ցոյց կը տայ: Սակայն մի բան անվերապահօրէն յստակ է` երկրի ընթացքը փոխող քաղաքական կամք է պէտք, խորը քաղաքական, մշակութային ու հասարակական բովանդակութեամբ, որն հնարաւոր է միայն համազգային ներուժի համախմբումով: Կարծում եմ այս է ներկայ պահի հանրային պահանջը:

Յ. Գ.- Մեր անորոշ ու անստոյգ ընթացքն արձանագրելուց կարելի է շնչահեղձ լինել, գուցէ եւ` ճամպրուկ հաւաքելու մասին մտածել, եթէ չլինի մեր միւս, փոքր` բայց ընտիր, փոքր` բայց արժանապատիւ, փոքր` բայց ապրեցնող, փոքր` բայց իմաստուն, փոքր` բայց յաւերժական  տեսակը: Օրերս, իրար յետեւից Արամ Խաչատրեանի փառատօնին ելոյթ ունեցան երկու հայ տաղանդ, երկու համեստ ու մեծ հայեր` թաւջութակահար Նարեկ Հախնազարեանն ու ջութակահար Սերգէյ Խաչատրեանը: Վստահ եմ, որ ինձ պէս հարիւրներ ներքին խոստումի ու ուխտի ծէս ապրեցին`

ԵՍ ՍԻՐՈՒՄ ԵՄ ԻՄ ԵՐԿԻՐԸ:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )