«Ազդակ»` Ութսունվեց Տարիներու Ծառայութեան Ընդմէջէն. Թիրոյի Քէմփին Եւ Քարանթինայի Քէմփի Մնացորդացին Հրկիզումը

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

– Հայկական Պէյրութը

Քարանթինայի քէմփը հրդեհին ժամանակ

Քարանթինայի քէմփը հրդեհին ժամանակ

Պէյրութի եւ շրջակայքին մէջ նախապէս գոյութիւն ունեցող հայկական հիւղաւանները ժամանակի ընթացքին մեծ մասամբ անշքացած էին: Պէյրութի մէջ մնացած էին Քարանթինայի խրճիթներուն մէկ մասը եւ Չարչափըխը, իսկ Պուրճ Համուտի մէջ` Թիրօ եւ Սանճաք քէմփերը: Թիրօ քէմփը հրոյ ճարակ դարձաւ 1967-ին, իսկ Քարանթինայի քէմփին մնացորդացը` 1968-ին: Նշենք, որ Թիրօ քէմփի աղէտէն առաջ, Պէյրութ գետի յորդումին պատճառով Պուրճ Համուտ եւ Չարչափըխ ողողուած եւ շարք մը խրճիթներ քանդուած էին:

«Ազդակ» օրին, լայն տեղեկատուութեամբ անդրադարձած է ժողովուրդը հարուածած այս աղէտներուն 22 փետրուար 1967-ին յորդելով, Պուրճ Համուտի եւ Չարչափըխի ողողումներուն գծով, 23 փետրուար 1967-ին «Ազդակ» կը գրէր:

Պէյրութի գետը 7 զոհ խլեց եւ մօտ 1000 հոգի անպատասպար մնացին: Գետին յորձանքը, որ հեղեղային անձրեւներուն եւ առաջին ձիւնհալին հետեւանքով, ամբողջովին քանդած էր Փաշայի նոր կամուրջը, քշեց տարաւ 3 ինքնաշարժ, որոնք կը փորձէին անցնիլ Սին Էլ Ֆիլի կամուրջէն եւ ողողեց Պուրճ Համուտի շրջանը եւ Չարչափըխ թաղամասը, քանդելով տասնեակներով խրճիթներ եւ անպատսպար ձգելով 200-է աւելի ընտանիք: Անմիջապէս կազմակերպուեցաւ օգնութեան գործը` զոհերուն օգնելու համար: Կարգ մը աղբիւրներու համաձայն, 18 հոգի անհետացած են: Անոնց մէջ կը գտնուի հայ մը` Մանուկ Ճերահեան, որուն մարմինը հանուած է գետին ջուրերուն մէջէն:

Ներքին ապահովութեան ուժերու ընդհանուր տնօրէնութեան կողմէ հրատարակուած հաղորդագրութեան մը համաձայն, ջուրին մակարդակը բարձրացած ըլլալով, ոստիկանութիւնը գիշերը շրջագայութիւնը արգիլած է Փաշայի կամուրջին վրայ: Բայց առաւօտուն, ջուրը զգալիօրէն իջած է եւ երթեւեկը վերսկսած: Ժամը 7:00ին, նոր կամուրջը յանկարծ կքած է ջուրին ճնշումին տակ: Ջուրը խուժած է հին կամուրջին վրայ եւ քշած տարած է չորս ինքնաշարժ:

Ինքնաշարժներէն մէկուն շարժավարը եւ անոր ընկերացող անձ մը կրցած են ափ հասնիլ: Միւս երկու ինքնաշարժներուն վարիչները փրկուած են: Բայց չորրորդ ինքնաշարժը կորսուած է իր ճամբորդներով:

Պուրճ Համուտի մէջ, ամէնէն աւելի վնասուած շրջանը Սիսի թաղամասն է, ուր ջուրերը մօտ մէկ մեթր բարձրութեամբ ողողած են փողոցներն ու տուները:

* * *

Թիրօ քէմփը հրոյ ճարակ դարձաւ կիրակի, 1 մայիս 1967-ին: 2 մայիսի թիւով «Ազդակ» կը գրէր.

Կիրակի կէսօրէ ետք, հրդեհը մոխրակոյտի վերածեց Թիրօ քէմփը, որ մէկ երրորդով բնակուած է հայերէ: Մօտ երկու հարիւր փայտաշէն, կրաղիւսապատ կամ թիթեղածածկ հիւղակներ հրոյ ճարակ դարձան գրեթէ մէկ ժամէն, մինչ ածխացած փայտերը եւ շիկացած թիթեղները շարունակեցին մխալ դեռ երկար:

Հրդեհը ծագեցաւ ժամը 1:30-ին:

Թիրոյի քէմփը հրկիզումէն ետք

Թիրոյի քէմփը հրկիզումէն ետք

Հրշէջները հասան լուրը առնելէ հազիւ տասը վայրկեան ետք, բայց չկրցան անմիջապէս գործի անցնիլ: Նեղլիկ փողոցները կը դժուարացնէին աշխատանքը: Հակառակ իրենց ամբողջ բարեացակամութեան եւ ճիգերուն, չկրցան փրկել դիւրավառ խրճիթները, որոնք լուցկիի տուփերու պէս այրեցան:

Շատ չանցած, աւերը կատարեալ էր: Ոմանք կրցած էին փրկել իրենց կարասիները, ուրիշներ` իրենց վրայի հագուստով դուրս նետուած էին կրակի դժոխքէն, բոցերուն յանձնելով տարիներու իրենց վաստակը:

Այրեր, կիներ, պատանիներ իրենց մխացող տան փլատակներուն ներքեւ կը փնտռէին հրաշքով մը անեղծ մնացած առարկայ մը: Ոմանք յուսահատ, խօսելու գրեթէ անկարող, ապշահար կը նայէին հրշէջներուն, որոնք երկաթէ ձողով մը վար կը նետէին տանիք մը, կը փլցնէին պատ մը կամ ջուր կը սրսկէին:

Բանակն ու ոստիկան-զինուորները անմիջապէս փութացած էին դէպքին վայրը, ուր նախապէս հասած էին ներքին գործոց նախարար Պատրի Մէուշի, Լիբանանի հայոց առաջնորդ Տաճատ արք. Ուրֆալեան եւ Պուրճ Համուտի քաղաքապետ Յակոբ Աշճեան` անձամբ հսկելու համար փրկութեան գործին:

Պետական երեսփոխան Մովսէս Տէր Գալուստեան եւ Խաչիկ Պապիկեան, որոնք քաղաքէն բացակայ էին, եկան հետագային` հետաքրքրուելու համար աղէտեալներով:

ՀՅԴ շրջանի կոմիտէի ընկերները եւ թաղեցի երիտասարդութիւնը մեծ նուիրումով օգնեցին աղէտեալներուն եւ հրշէջներուն:

Հայ աղէտեալներէն մաս մը լեցուած էին շրջանի Սրբոց Վարդանանց եկեղեցին, ուրիշներ եկեղեցիին բակը եւ փրկուած անկողիններու կամ խշտեակներու վրայ նստած, կ՛ողբային իրենց ճակատագիրը:

Անդին, ծերունի մը սիրտ կու տար,- Մի լար քոյրս, հայ ժողովուրդը այնքան աղէտ տեսած է, որ ալ վարժուեցանք:

Սրբազան հայրը անմիջական կարգադրութեամբ, ծածկոցներ բերել տուած էր կաթողիկոսարանէն:

Երկուշաբթի առտու, թաղականութիւնը, ի ներկայութեան շրջանի քահանային եւ թաղապետին, կատարեց արձանագրութիւնը աղէտեալներուն, որոնց թիւը կը բարձրանայ շուրջ 1000-ի, նկատի ունենալով, որ յաճախ մէկ հիւղաւանի մէջ քանի մը ընտանիք կ՛ապրին:

Կիրակի իրիկուն, թաղականութիւնը սննդեղէն բաժնեց աղէտեալներուն: Իսկ երկուշաբթի օր  Լիբանանահայ օգնութեան խաչի Շրջանային վարչութիւնը հոգաց կէսօրուան ճաշը:

Սրտցաւ հայրենակիցներ, շրջակայ թաղերէն, հագուստեղէն բաժնեցին դժբախտներուն:

* * *

Քարանթինայի հրդեհը պատահեցաւ երկուշաբթի, 20 մայիս 1968-ին: 21 մայիսի թիւով եւ «Ահաւոր հրդեհ Քարանթինայի մէջ» խորագիրով լրատուութեամբ «Ազդակ» կը գրէր.

Երկուշաբթի, 20 մայիս, կէսօրէ ետք ժամը 1:00-ին, ի բացակայութեան, հուրանցի ընտանիքի մը խրճիթէն ծագած հրդեհը, մէկուկէս ժամուան մէջ հրոյ ճարակ դարձուց Քարանթինայի 250 ընտանիքներու խրճիթները, որոնց մօտ 150-ը կը պատկանէին հայերու:

Առաջին իսկ վայրկեանին հրդեհը արագընթաց կը տարածուի: Կը ստեղծուի սրտաճմլիկ տեսարան: Իրար ետեւէ կը պայթին պիւթակազներու շիշեր, լաց ու կոծ, սիրելիներու փնտռտուք, գոյքերու ազատագրում: Բնակիչներէն շատեր, ընդհանրապէս այրեր բացակայ են, մեկնած ըլլալով գործի: Թաղին մէջ գտնուող երիտասարդներ, գերմարդկային ճիգ ի գործ կը դնեն, անմիջական օգնութեան փութալու համար հրկիզեալ ընտանիքներուն: Ապա, հրդեհին վայրը կը հասնին թիւ 16 ջոկատի ոստիկաններ, բանակի ջոկատ մը, հրշէջները, որոնց ջանքը կ՛ըլլայ մարել կրակը, արգիլել անոր տարածումը, փրկելու համար մերձակայ տուները:

Ապա կը հասնին ներքին գործոց նախարար Սուլէյման Ֆրենժիէ, Պէյրութի քաղաքապետը, Լիբանանի հայոց առաջնորդ Տաճատ արքեպիսկոպոս եւ պետական երեսփոխաններ:

Սրբազան հայրը, պետական հայ երեսփոխաններ` Մովսէս Տէր Գալուստեան, մեթր Խաչիկ Պապիկեան եւ Անտրէ Թապուրեան կը մեկնին ներքին գործոց նախարարի գրասենեակը, ուր ի ներկայութեան նաեւ Լիբանանի օգնութեան խաչի ատենապետուհիին, տեղի կ՛ունենայ խորհրդակցութիւն, անմիջական օգնութեան հասնելու համար հրկիզեալ ընտանիքներուն:

Առաջին որոշումը կ՛ըլլայ` անպատսպար մնացած ընտանիքները զետեղել Ժենիի սենեակներուն մէջ:

Մինչ այդ Քարանթինայի թաղական խորհուրդի եւ ՀՅԴ կոմիտէի կարգադրութեամբ կը կազմուի յանձնախումբ մը, արձանագրելու համար աղէտեալ ընտանիքներու անունները եւ վնասները: Բարեբախտաբար ոչ մէկ զոհ:

Սրբազան հայրը եւ պետական հայ երեսփոխանները կրկին խորհրդակցութիւն կ՛ունենան: Կ՛որոշեն իրենց կարելի միջոցները գործադրել, պետական օժանդակութեամբ հրկիզեալներուն անմիջական օժանդակութիւն ապահովելու համար:

***

Լիբանանահայ գաղութին մէջ գործող միութիւններու գործունէութեան, անոնց կենսունակութեան եւ մշակութային կեանքի եռուզեռին անդրադարձող բազմաթիւ յօդուածներ ու թղթակցութիւններ լոյս տեսած են «Ազդակ»-ի էջերուն մէջ, որոնք սկզբնաղբիւրի արժէք ներկայացնող վկայութիւններ են Պէյրութի հայկական եռուն կեանքի կեդրոն ըլլալու իրողութեան իմաստով: Այս իմաստով հետաքրքրական է 25 փետրուար 1967-ին, «Հայկական Պէյրութը» խորագիրով խմբագրականը, ուր կ՛ըսուի.

Ազգային-մշակութային գետնի վրայ, Պէյրութ կ՛ապրի արտակարգ եռուզեռ մը: Այս եռուզերը տարուէ տարի կ՛աճի` տալով ապացոյցը կենսունակութեան մը, որ ունին մեր գաղութին մէջ գործող ազգային, կրթական եւ մշակութային հաստատութիւնները, այլազան հոսանքներու, այլազան հատուածներու եւ այլազան շրջաններու եւ թաղերու մէջ:

Ամբողջութիւնը այս բոլորին` հայկական ոգիի գեղեցիկ արտայայտութիւն մը, սրտապնդիչ ու ոգեւորող, որուն առջեւ իւրաքանչիւր հայ կը զգայ արդար հպարտութիւն մը եւ ուրախութիւն մը միաժամանակ:

Թերթերու ծանուցումի սիւնակները ամէն օր կը լեցուին դպրոցական, գեղարուեստական եւ թատերական հանդէսներու յայտարարութիւններով: Նոյն համեմատութեամբ կը լեցուին նաեւ սրահները: Ճիշդ է, երբեմն տրտունջներ կը լսուին, արդար կամ անարդար, ձեռնարկներու բազմազանութեան մասին, գլխաւորաբար անոր համար, որ ներդաշնակութեան պակաս մը գոյութիւն ունի: Բայց եւ այնպէս, սրահները միշտ կը լեցուին, բարոյական եւ նիւթական շօշափելի շահեր կ՛ապահովուին, եւ ի նպաստ գործունեայ միութեանց եւ հաստատութիւններու, եւ` անոնց ճամբով` հայ գիրին ու դպրութեան:

Միութենական այս գործունէութեան կողքին, նոյնքան ուրախալի երեւոյթ է նաեւ տեսնել հայ երիտասարդներ ու երիտասարդուհիներ, որոնք անձնական ձեռնարկներ կը կատարեն, իրենց տաղանդն ու ձիրքերը դրսեւորելով արուեստասէր հասարակութեան:

Այս բոլորը մէկ յայտարարի վերածելով, կ՛ունենանք պատկերը հայկական եռուն կեանքի կեդրոն հանդիսացող քաղաքի մը, որ այս մարզին մէջ, գլած անցած է հայկական Պոլիսը, իր ամէնէն փայլուն օրերուն իսկ:

Ճիշդ է որ բոլոր այս ձեռնարկները, արժէքի տեսակէտէն, նոյն համեմատութիւնը չեն ներկայացներ միշտ: Բայց յաճախ հանդիսատես կ՛ըլլանք ձեռնարկներու, որոնք գնահատելի յաջողութիւններ կ՛արձանագրեն ոչ միայն նիւթական տեսակէտէն, այլ նաեւ զուտ արուեստի անկիւնէն դիտուած:

Այս վերջին ձեռնարկներուն շարքին կը պատկանին Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերասէրներու խումբին ներկայացումները, որոնք տասը անգամէն աւելի կը կրկնուին յաճախ լեցուն սրահներու առջեւ, զանազան երգահանդէսներ ու համերգներ, այլ մանաւանդ արուեստի ցուցահանդէսներ, որոնք կը կազմակերպուին մշակութային միութիւններու կամ անհատ արուեստագէտներու կողմէ:

Այս ձեռնարկները երբեմն դուրս կու գան զուտ հայկական միջավայրէն, դառնալու համար մշակութային կեանքի արտայայտութիւն հանդիսացող երեւոյթներ, որոնց արձագանգ կը հանդիսանան նաեւ լիբանանեան մամուլն ու պատկերասփիւռը: Բայց տակաւին մեծ աշխատանք կայ կատարելիք այս ուղղութեամբ, մանաւանդ պատկերասփիւռի բաժնին մէջ: Քարոզչական այս գործիքը, որ կը մտնէ իւրաքանչիւր տունէ ներս, անհրաժեշտ է որ աւելի լայն տեղ յատկացնէ մեր այն ձեռնարկներուն, որոնք ոչ միայն կը հետաքրքրեն հայութիւնը, այլ նաեւ տեղացի մեր եղբայրները, որոնք վստահ ենք, մեծ հաճոյքով պիտի ուզեն ունկնդրել հայկական ժողովրդային երգեր, պայմանաւ, որ տրուին բծախնդիր պատրաստութեամբ:

Այս առթիւ, դիտողութիւն մը ունինք լիբանանեան պատկերասփիւռի զոյգ կայաններուն, որոնք պէտք եղած կարեւորութեամբ չեն մօտենար հայկական ձեռնարկներուն եւ հայ կեանքի երեւոյթներուն: Առնուազն, այդ մօտեցումը համապատասխան չէ այս երկրին մէջ հայութեան ներկայացուցած համրանքին եւ արժէքին: Կը յուսանք, որ այս թերացումը հետզհետէ կը դարմանուի եւ մեր ձեռնարկները կ՛արժանանան համապատասխան վերաբերումի: Այս առթիւ նկատի չունինք երբեմն անհատական ճիգերով եղած ձեռնարկները, որոնք որոշ սահմանէ մը անդին չեն կրնար անցնիլ, ունենալով հանդերձ իրենց դերը, հակառակ կարգ մը աղաղակող թերութիւններու:

Ամէն պարագայի մէջ, իբրեւ ընդհանուր երեւոյթ, հայկական Պէյրութը, իր բազմաճիւղ գործունէութեամբ եւ արձանագրած նուաճումներով, անգամ մը եւս կու գայ ապացուցանելու, թէ սփիւռքի հայութեան ծանրութեան կեդրոնը փոխադրուած է Լիբանանի մայրաքաղաքը, որ կրթական եւ մշակութային իր բազմաթիւ հաստատութիւններով, կը հանդիսանայ հայութեան մտաւոր եւ հոգեկան ճիգին ամուր կռուանը:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )