ՔԱԶԱՆԻ ՀԱՆԴԻՊՄԱՆ ԸՆԹԱՑՔԻՆ ԲԵԿՈՒՄ ՉԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԵՑԱՒ. ՀԱՆԴԻՊՄԱՆ ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐԸ ՀՐԱՊԱՐԱԿԵՑԻՆ ՄԻԱՑԵԱԼ ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Ընդարձակ կամզով հանդիպումին ընթացքին

Երէկ Քազանի մէջ տեղի ունեցաւ Հայաստանի, Ազրպէյճանի եւ Ռուսիոյ նախագահներուն հանդիպումը, որուն մասնակցեցան նաեւ երեք երկիրներու արտաքին գործոց նախարարները:

ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի համանախագահները աւելի ուշ միացան անոնց:

Հանդիպման անվտանգութիւնը ապահովեցին 8000 ոստիկաններ: Քազանէն հայրենի «Երկիր» օրաթերթին հաղորդեցին, որ հանդիպման կը հետեւին ԱՊՀ երկիրներու եւ արեւմտեան լրատուամիջոցներու բազմաթիւ լրագրողներ:

Հայաստանի, Ազրպէյճանի եւ Ռուսիոյ նախագահներուն հանդիպման աւարտին ընդունուեցաւ միացեալ յայտարարութիւն մը, որուն մէջ մասնաւորաբար կ՛ըսուի, որ երկիրներուն ղեկավարները հաստատած են շարք մը հարցերու շուրջ փոխադարձ ըմբռնման ձեռք բերումը, հարցեր, որոնց լուծումը կը նպաստէ հիմնարար սկզբունքները ընդունելու համար անհրաժեշտ պայմաններու ստեղծման: Յայտարարութեան մէջ նշուած է նաեւ, որ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի նախագահները իրենց երախտագիտութիւնը յայտնած են ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի համանախագահող երկիրներ Ռուսիոյ, Միացեալ Նահանգներու եւ Ֆրանսայի ղեկավարներուն` Լեռնային Ղարաբաղի տագնապի լուծման նկատմամբ անոնց մնայուն ուշադրութեան համար եւ բարձր գնահատած են Ռուսիոյ նախագահին անձնական ջանքերը համաձայնութեան հասնելու ուղղութեամբ:

Նախքան Քազանի հանդիպումին կայացումը, ռուսական «Ռոսիյսքայա Կազեթա» օրաթերթը տեղեկացուց, որ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի նախագահները Քազանի մէջ պիտի ստորագրեն փաստաթուղթը, որ իրաւաբանօրէն պիտի պարտաւորեցնէ կողմերուն հրաժարիլ ուժի կիրառումէն վիճելի հարցերու լուծման համար:

Ըստ թերթին, փաստաթուղթին բովանդակութիւնը խիստ գաղտնի կը պահուի:

Վկայակոչելով ռուսական ղեկավարութեան մէկ աղբիւրը` թերթը նշեց, որ Պաքու եւ Երեւան սկզբունքօրէն պատրաստ են փաստաթուղթը ստորագրելու: Թերթը նշեց սակայն, որ «վերջնական որոշումները եւ ձեւակերպումները պիտի հաստատուին անմիջականօրէն Քազանի մէջ, այնպէս որ` անսպասելի դժուարութիւններէն չենք ապահովագրուած»:

Միւս կողմէ, նոյն ծիրին մէջ, Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարութենէն աղբիւր մը ռուսական «Քոմերսանթ» օրաթերթին յայտնեց, որ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի նախագահները Քազանի մէջ իրենց հանդիպումին ընթացքին պիտի ստորագրեն փաստաթուղթ մը, որ ղարաբաղեան հակամարտութեան կողմերը իրաւաբանօրէն պիտի պարտաւորեցնէ հրաժարիլ տագնապի գօտիին մէջ ուժի կիրարկումէն:

«Մինչեւ հիմա Պաքուի եւ Երեւանի համար ընդունելի եղած են միայն առանձին որոշ սկզբունքներ: Սակայն, միայն հիմա կարելի եղած է կողմերը համոզել սկզբունքները ամբողջութեամբ ընդունելու, իսկ այս ուղղութեամբ որոշիչ յառաջընթացը արձանագրուած է մարտին` Սոչիի հանդիպումին ժամանակ: Յաջողութեան երբեք այսքան մօտ չենք եղած: Համաձայնեցուած սկզբունքները կը նախատեսեն փուլային ընթացք դէպի լուծում` իւրատեսակ «ճամբու քարտէս»: Նախ հիմնական սկզբունքները պիտի ստորագրուին, ապա Հայաստանն ու Ազրպէյճանը, Ռուսիոյ, Ֆրանսայի եւ Միացեալ Նահանգներու միջնորդութեամբ պիտի աշխատին խաղաղութեան համաձայնութեան վրայ: Այնուհետեւ Երեւան պէտք է վերադարձնէ պատերազմի ընթացքին գրաւուած ազրպէյճանական հողերը, որոնց շարքին` Ֆիզուլիի, Զանգելանի, Աղտամի, Ճեպրայիլի, Կուբաթլիի եւ Քելբաջարի շրջաններն ու Լաչինի շրջանէն 13 գիւղ: Այդ տարածքներուն մէջ անվտանգութիւնը պիտի ապահովեն միջազգային խաղաղապահ ուժերը, իսկ Լաչինի մէջ պիտի գործէ Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը իրարու միացնող միջանցք: Ղարաբաղի կարգավիճակը պիտի որոշուի քանի մը տարի ետք` հանրաքուէի միջոցով, որ տեղի պիտի ունենայ գաղթականներու վերադարձին պարագային, սակայն այստեղ կարեւորը այն է, որ Պաքու եւ Երեւան պիտի հրաժարին վիճելի հարցերու լուծման համար ուժի կիրարկումէն», կը գրէ օրաթերթը:

Ռուսական օրաթերթի աղբիւրը շեշտած է, որ Պաքու եւ Երեւան կը պատրաստուին փաստաթուղթը ստորագրելու: Սակայն. «Վերջնական որոշումներն ու ձեւակերպումները պիտի որդեգրուին Քազանի մէջ, եւ այդ առումով, անսպասելի բարդութիւններէն ապահովագրուած չենք: Ստորագրումը կրնայ տապալիլ, օրինակ, Ղարաբաղի մէջ որեւէ սադրանքի պարագային: Եթէ ստորագրումէն ժամեր առաջ կամ ատկէ անմիջապէս ետք Ղարաբաղի մէջ կրակոցներ հնչեն կամ զոհեր ըլլան, ապա համաձայնութեան վրայ կարելի է խաչ քաշել: Այդպէս եղած է Սոչիի հանդիպումին ժամանակ, երբ կայացած համաձայնութիւնը տապալած էր սահմանային գօտիին մէջ կրակոցներու պատճառով», նշած է Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան աղբիւրը:

ԻԼՀԱՄ ԱԼԻԵՒ ԴԱՐՁԵԱԼ ԻՐ ՀԻՆ ԵՐԳԸ Կ՛ԵՐԳԷ

Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւ հինգշաբթի օր հարցազրոյց մը տուաւ «Եուրոնիուզ» պատկերասփիւռի կայանին. հարցազրոյցին ընթացքին անդրադառնալով Լեռնային Ղարաբաղի հիմնահարցին` Ալիեւ մասնաւորաբար նշեց, որ Ռուսիոյ նախագահ Տմիթրի Մետվետեւի անմիջական մասնակցութիւնը կողմերուն համաձայնութիւն ձեռք բերելու կարելիութիւն պիտի ընձեռէ:

Ըստ անոր, հայկական կողմը կառուցողական ձեւով պիտի գործէ, իսկ ազրպէյճանական կողմը այնքան քաղաքական կամք պիտի ունենայ, որ կարեւոր քայլ մը պիտի կատարէ դէպի առջեւ, եւ այդ պարագային տագնապը արագ պիտի լուծուի: Ալիեւ ընդգծեց, որ տարածքային ամբողջականութեան եւ ազգերու ինքնորոշման իրաւունքի սկզբունքները վիճարկելի չեն եւ այնքան կարեւոր են, որ պէտք է ընդգրկուած ըլլան խաղաղութեան համաձայնագիրին մէջ:

Պատասխանելով այն հարցումին, որ Ազրպէյճան ի՞նչ կը պատրաստուի առաջարկել Լեռնային Ղարաբաղէն հայկական զօրքերու հեռացման պարագային, Ալիեւ ընդգծեց. «Իրականութեան մէջ մենք մտադիր չենք որեւէ բան առաջարկելու դարեր շարունակ Ազրպէյճանին պատկանող Լեռնային Ղարաբաղին դիմաց. անիկա միջազգայնօրէն ճանչցուած ազրպէյճանական տարածք է»:

Ազրպէյճանի նախագահը դարձեալ կրկնեց ազրպէյճանական կողմին յստակ դիրքորոշումը, որ պատրաստ են Լեռնային Ղարաբաղի բնակչութեան եւ անոնց, որոնք պիտի վերադառնան Լեռնային Ղարաբաղ, երաշխաւորելու աշխարհի մէջ կարելի ամէնէն լայն ինքնավարութիւնը:

Հայաստանի ներկայիս իշխանութիւններու` Լեռնային Ղարաբաղի հիմնահարցի քաղաքական մօտեցման վերաբերեալ տպաւորութեան մասին այն հարցադրման, թէ արդեօք հայկական կողմին մօտեցումը աւելի՞ դրական է, քան անցեալին, Ազրպէյճանի նախագահը նշեց, որ մինչեւ վերջերս Հայաստանի մէջ կը գերակշռէր այն կարծիքը, որ իրենք պիտի պահպանեն սթաթիւս քոն, այնքան ատեն որ կարելի է եւ կը յաջողին ընել ատիկա: Ան աւելցուց, որ վերջին ամիսներուն դէպքերու զարգացումը ցոյց տուաւ, որ միջազգային հանրութիւնը, ԵԱՀԿ-ի միջնորդները եւ միջնորդ երկիրներու ղեկավարները յայտարարեցին, որ սթաթիւս քոն անընդունելի է: «Աշխարհի մէջ յստակօրէն կը հասկնան, որ ղարաբաղեան տագնապը սառեցուած չէ: Բնաւ: Իսկ զինադադարը շատ փխրուն է. զինադադարի մնայուն խախտումները մեծ անհանգստութիւն կը յառաջացնեն թէ՛ Ազրպէյճանի, թէ՛ Հայաստանի եւ թէ՛ միջազգային հանրութեան մօտ», նշեց Ազրպէյճանի նախագահը:

ՍԱՐԳՍԵԱՆ. «ԴԷՄ ԵՆՔ ՄԻԱԿՈՂՄԱՆԻ ԶԻՋՈՒՄՆԵՐՈՒՆ»

Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեան դարձեալ «Եուրոնիուզ» պատկերասփիւռի կայանին տրուած հարցազրոյցի մը ընթացքին ներկայացուց ղարաբաղեան հիմնահարցին շուրջ հայկական կողմին դիրքորոշումը:

Խօսելով Քազանի հանդիպման մասին` նախագահ Սերժ Սարգսեան յայտնեց, որ լաւատեսութիւնը լաւ որակ է, սակայն ինք կը նախընտրէ կառուցողական ըլլալ եւ պէտք է ըսել, որ իր ակնկալիքները այնքան մեծ չեն: «Դուք խօսեցաք զիջումներուն մասին, բայց ես միանշանակ դէմ եմ միակողմանի զիջումներուն: Մեզի կը հետաքրքրեն փոխադարձ զիջումները: Իսկ մեր իրավիճակին առանձնայատկութիւնը այն է, որ մենք պէտք է զիջումներ կատարենք պետութեան մը, ժողովուրդի մը, որ միայն ու միայն կը սպասէ յարմար առիթի մը, որ մեր վրայ կրակ բանայ», ընդգծեց նախագահ Սարգսեան:

Պատասխանելով այն հարցումին, որ եթէ Հայաստանի համար Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրաւունքի դրոյթը անկիւնաքարերէն մէկն է, իսկ Ազրպէյճան այդ գաղափարը, չ՛ընդունիր, արդեօք ատիկա կը նշանակէ՞, որ Քազանի մէջ տեղի ունենալիք հանդիպումէն յառաջընթաց, համաձայնութիւն ակնկալելը չ՛արժեր, Սերժ Սարգսեան ընդգծեց, որ այս պարագային Ազրպէյճան պէտք է ուղղակի յայտարարէ, որ դէմ է Մատրիտեան համաձայնագիրի դրոյթներէն երկուքին կամ առնուազն մէկուն: Կամ ալ միջազգային հանրութիւնը պէտք է յայտարարէ, որ չի ճանչնար ինքնորոշման իրաւունքը: Ըստ անոր, այդ պարագային վերջին տասնամեակներու բոլոր ջանքերը յօդս պիտի ցնդին: Ան աւելցուց, որ եթէ ինքնորոշման իրաւունքը չի ճանչցուիր, ապա ինչպէ՞ս պէտք բացատրել տասնեակ պետութիւններու առաջ գալը, անոնց ինքնորոշումը: Ինչպէ՞ս բացատրել բառացիօրէն վերջերս Քոսովոյի անկախութեան ճանաչումը:

«Ես կը ցանկամ նշել, որ Ազրպէյճանի մէջ գերազանցապէս հայերով բնակեցուած այլ շրջան մը կար` Նախիջեւանը, սակայն խորհրդային շրջանին եւ անկէ անմիջապէս ետք այդ ինքնավարութիւնը հայաթափուեցաւ եւ այսօր այնտեղ գործնականին մէջ ոչ մէկ հայ մը կայ», ընդգծեց Հայաստանի նախագահը:

ՖՐԱՆՍԱՅԻ ՆԱԽԱԳԱՀԸ ՆԱԽԱԳԱՀ ՍԱՐԳՍԵԱՆԻՆ ՈՒՂԵՐՁ ՄԸ ՅՂԵՑ

Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզի Քազանի մէջ Ռուսիոյ նախագահ Տմիթրի Մետվետեւի նախաձեռնութեամբ Հայաստանի , Ռուսիոյ եւ Ազրպէյճանի հանդիպումին նախօրեակին Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեանին ուղերձ մը յղեց:

Ան նշեց, որ ի շարունակութիւն մայիսի վերջաւորութեան նախագահ Օպամայի, նախագահ Մետվետեւի եւ իր կողմէ Տովիլի մէջ կատարուած յայտարարութեան, կ՛ուզէ համոզում յայտնել, որ պահը եկած է ամրագրելու այն սկզբունքները, որոնց հիման վրայ հետագային կրնան ծաւալիլ տագնապի լուծման բուն բանակցութիւնները: Ըստ Սարքոզիի, պատմութեան ընթացքին կ՛ըլլան պահեր, երբ պետութեան ղեկավարները իրենց ժողովուրդին պէտք է ցոյց տան խիզախութեան, իմաստութեան եւ խաղաղութեան ճամբան: Նիքոլա Սարքոզիի համոզումով` այդ պահը եկած է:

«Գիտցէք, որ ամէն պարագայի ես` իբրեւ բարեկամ, եւ ինծի հետ Ֆրանսան, որ ինքզինք Հայաստանի քոյրը կը նկատէ, ձեզի կը յղենք այս վճռորոշ հանդիպումին յաջողութեան ամէնէն անկեղծ մաղթանքները: Երկիրս ջանք պիտի չխնայէ այդ ճամբուն վրայ ձեզի սատարելու», ուղերձին մէջ ըսած է Սարքոզի:

Նշենք, որ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Պարաք Օպաման եւս Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի նախագահներու հետ հեռաձայնային հաղորդակցութիւն ունենալով կոչ ուղղած էր Քազանի մէջ հանդիպումին ընթացքին համաձայնեցնել եւ աւարտին հասցնել հիմնարար սկզբունքները: «Տագնապը լուծելու եւ Հայաստանի, Ազրպէյճանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդներուն լաւ ապագային յոյս տալու ժամանակը եկած է», ըսած էր ան:

ՊՐԱՏՔԷ. «ԲԱՆԱԿՑԱՅԻՆ ՀՈԼՈՎՈՅԹԻ ՇԱՏ ԿԱՐԵՒՈՐ ԿԷՏԻ ՄԸ ՎՐԱՅ ԵՆՔ»

ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի ամերիկացի համանախագահ Ռոպըրթ Պրատքէ երէկ Մոսկուայի մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպանատան մէջ տեղի ունեցած մամլոյ ասուլիսին ընթացքին յայտնեց, որ «մենք յստակօրէն կը գտնուինք բանակցային հոլովոյթի շատ կարեւոր կէտի մը վրայ»:

Անդրադառնալով Ռուսիոյ, Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի նախագահներուն միջեւ Քազանի հանդիպման` Պրատքէ նշեց, որ իր տեսանկիւնէն ասիկա շատ հաւանաբար կարեւորագոյն կէտն է հոլովոյթին մէջ 2001-էն ի վեր, երբ Քի Ուեսթի մէջ ջանքեր կը գործադրուէին խաղաղ համաձայնութեան հասնելու համար:

Ան նշեց ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի համանախագահող երկիրներու ղեկավարներուն Տովիլի յայտարարութիւնը, որուն մէջ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Պարաք Օպամա, Ռուսիոյ նախագահ Տմիթրի Մետվետեւ եւ Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզի պատրաստակամութիւն յայտնած են վճռական քայլ կատարելու Լեռնային Ղարաբաղի տագնապի խաղաղ լուծման ուղղութեամբ եւ կողմերուն կոչ ուղղած են` վերջնական տեսքի բերելու հիմնարար սկզբունքները Քազանի մէջ տեղի ունենալիք հանդիպման ժամանակ:

«Հիմնարար սկզբունքները խաղաղ համաձայնագիր չեն: Անոնք շրջանակային փաստաթուղթ են: Անոնք հինգուկէս էջ գրաւող 14 կէտերէ բաղկացած ուղեցոյց են կողմերուն համար, թէ ինչպէ՛ս պիտի բանակցին լուծման հասնելու համար: Անոնք հրահանգներ են նախարարներու համար, թէ ինչպէ՛ս պէտք է մշակել վերջնական խաղաղ լուծման առնչուող կարեւորագոյն հարցերը», մանրամասնեց ամերիկացի համանախագահը` նշելով, որ փաստաթուղթին շուրջ բանակցութիւնները երկար ընթացած են, մանաւանդ 2007-ի աւարտէն ի վեր:

Ըստ ամերիկացի համանախագահին, Միացեալ Նահանգներ, Ռուսիա եւ Ֆրանսա ատոր վրայ տարիներով աշխատած են` փորձելով մօտեցնել կողմերուն համար ընդունելի ձեւակերպումները: Ան նշեց, որ այժմ հասած է այն հանգրուանը եւ ինք անգամ մը եւս յղում կը կատարէ Տովիլի յայտարարութեան, ուր համանախագահող երկիրներու երեք նախագահները ըսած են, որ կը հաւատան, թէ սեղանի վրայ եղած ներկայ տարբերակը արդարացի եւ հաւասարակշռուած փաստաթուղթ է: Ատիկա կարելիութիւն կու տայ կողմերուն առջեւ երթալու եւ բանակցելու վերջնական համաձայնագիրին շուրջ», ըսաւ Պրատքէ:

Ըստ անոր, իրենց ընդհանուր շահը այն է, որ պատերազմ չըլլայ: Իրենք համամիտ են ֆրանսացիներուն եւ ռուսերուն հետ, որ խաղաղ լուծման այլընտրանք չկայ: Ան հարց տուաւ, որ արդեօք կողմերը քաղաքական կամք ունի՞ն որոշում տալու, սկզբունքները ընդունելու, ապա անցնելու յաջորդ հանգրուանին, որ սկզբունքները վերջնական խաղաղ լուծման մանրամասնութիւններուն վերածելն է:

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES