ՓՈԽԱՆ ԴԱՄԲԱՆԱԿԱՆԻ` ԽՈՆԱՐՀ ԵՒ ԱՆԿԵՂԾ ԾԱՌԱՆ (ԿԱՐՕ ԱՐԾԻՒԵԱՆԻ ՄԱՀՈՒԱՆ ՔԱՌԱՍՈՒՆՔԻՆ ԱՌԻԹՈՎ)

Կարօ Արծիւեան

Դժուարը միշտ առաջին բառին գիւտը ընելն է: Մա՛նաւանդ, երբ տակաւին չես հաշտուած անսպասելի հոգեհարուածին ահաւոր իրականութեան հետ, երբ ճակատագրի մէջ անհեթեթ խաղով զլացուած է քեզի վաղաժամօրէն մեկնած հարազատիդ մահուան լռութիւնը աղաղակող դագաղին վրայ ափ մը հող նետելու սփոփարար առիթը, երբ յուզումնախառն ներաշխարհիդ ալիքները տակաւին չեն խաղաղած եւ մահամռայլ թնճուկին կծիկը,  հակառակ ասուպի մը պէս սահած քառասուն օրերուն, ամէն օր ա՛լ աւելի կը հանգուցուի: Պահ մը կը կարծես, որ լսած լուրդ ճիշդ չէ, անցողիկ մղձաւանջ մըն է պարզապէս եւ վաղը, երբ կտրես ժամանակ ու հեռաւորութիւն, երբ դարձեալ ոտք դնես մանկութեանդ սպիտակ քաղաքին մաշած սալաքարերուն վրայ` մանկութեան երազային տեսիլքը դարձեալ պիտի արթննայ քեզ միշտ գրկաբաց ողջունող սիրելի դասընկերոջդ, եղբօրդ ու հարազատիդ կենսուրախ կերպարանքով` բարի գալուստի իր սրտաբուխ հոգեզեղումով:

Կը կարծես: Աւելի ճիշդ` կ՛ուզես, կը ցանկաս եւ կը փորձես ինքզինքդ խաբել: Յետոյ կ՛անդրադառնաս ծիծաղելի կացութեանդ, բարեմիտ մանկամտութեանդ ահաւորութեան եւ… յանկարծ կը լռես:

Հիմա չկայ Կարոն: Ո՞վ ըսաւ: Ներկայ է ա՛լ աւելի պայծառացած, առաւել պերճախօս ներկայութեամբ մը, որ աշխարհի իմաստունները  յաւիտենական ներկայութիւն եզրով կը փորձեն բացատրել, եւ որ սակայն անբացատրելի է` յար եւ նման կեանք կոչուած առեղծուածին միշտ նոր լուսաբանութեան կարօտ խորհուրդներուն:

Սակայն, ո՜վ ճակատագրի հեգնանք, անհաւատալին տակաւ առ տակաւ կը դառնայ հաւատալի եւ կը սկսիս հաշտուիլ այն դաժան իրականութեան հետ, որ Կարոյին անժամանակ մեկնումով` Հալէպը քիչ մը որբացաւ: Նաեւ` Ազգ. Հայկազեան վարժարանն ու Քարէն Եփփէ ճեմարանը, որոնց ամէն մէկ քարին ու մասունքին կապուած էր որդիական արտակարգ հաւատարմութեամբ, երախտագիտական ազնուաջերմ զգացումներով, անմնացորդ պաշտամունքով եւ իրաւներուն վայել երկիւղածութեամբ:

Յետոյ կ՛անդրադառնաս, թէ ինչ բառերով ալ ողբաս սրտիդ հետ նոյնացած եւ սրտէդ պոկուած այս բացառիկ գանձին կորուստը, բառերը դարձեալ պիտի դաւաճանեն քեզի, որովհետեւ եղբայրութիւն կոչուած թանկագին հարստութիւն մը կայ, որ նոյնիսկ լեզուին բեհեզով ու մետաքսով կարելի չէ ծրարել:

«Իմ ջուրն ուրիշ ջրէն է» ըսելու ամբողջական իրաւունքը ունէր հայ ժողովուրդի ճակատագրով, ծով կարիքներով, անկատար տենչերով եւ վարդագոյն ապագայի կրանիթեայ հաւատքով գիշեր-ցերեկ տագնապող, պայքարող, տառապող եւ տառապանքին կրակով օրըստօրէ ա՛լ աւելի պողպատացող հաւատքի, նուիրումի եւ լուռ մասնակցութեան, դուք հասկցէ՛ք՝ Հայաստանի եւ Հայութեան այս հեզահամբոյր տէրն ու ծառան:

Վասնզի Կարօ Արծիւեան անուն հայը գաղափարապաշտ այն զտարիւն մարդերէն էր, որոնք «իրենց հոգւոյն խորը Արարատ ունին»: Որոնք ծնած էին ապրելու իրենց անանձնական կեանքը, մահուան ամէնօրեայ «մտերմութեան» հետ, բայց կեանքին ու ազգային կենարար արժէքներուն ու սրբութիւններուն համար:

Սուրիոյ հեռաւոր հայաւաններու մէջ հայ լեզու եւ հաւատք, սէր ու պաշտամունք աւանդած ուսուցիչը, Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ, Հայ Դպրոցին եւ Ազգային Գաղափարախօսութեան ջերմեռանդ խնկարկուն, նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ ազատագրուած Արցախի դատին անկեղծ զինուորը, հայ գրականութեան հաւատարիմ, նրբաճաշակ եւ անխօս ու համեստ ընթերցողն ու մեկենասը, բարեկամութեան եւ ընկերութեան արժէքին վրայ աչքի լոյսէն աւելի գուրգուրացող հարազատը, մէկ խօսքով` վաւերական հայն ու նոյնքան լիիրաւ մարդը եղաւ, է՛ եւ պիտի՛ շարունակէ մնալ «ես երգելով կ՛ուզեմ մեռնիլ» ուխտած այս անձնամոռ ասպետը: Գաղափարի, հաւատքի, ուխտի եւ ծառայութեան խոնա՛րհ նուիրեալ մըն էր Կարօ Արծիւեան, որ հակառակ իր անհոգի առօրեային, ի հեճուկս մեռելաթաղի ապերախտ ասպարէզին, ծառայասիրութեան եւ ազնուութեան լոյսեր վարեց չորսդին, բաժնեց ցաւն ու վիշտը ծանօթին ու անծանօթին եւ կեանքը ապրեցաւ հոգեզմայլ բանաստեղծութեան մը պէս:

Ակամայ ընդհատուած բանաստեղծութիւն մըն է հիմա ինք նաեւ, որ լուռ ու անշշուկ, իրեն վայել հաւատարմութեամբ լուսացաւ իր այնքա՜ն փայփայած, սիրած ու պաշտած Մայիս 28-ի յաւերժափառ լոյսերուն հետ` երթալ-ընդխառնուելու համար Սարդարապատի բաց տարածութիւնը էավառած մեծ զանգերու մեծաբարբառ ղօղանջներու հրաշահանդէսին: Ցե՛ղին յաղթերգին եւ հայ սաւառնաթեւ ոգիին ու արեան յաղթափայլ ու յաղթածին տօնին:

Ճիշդ այնպէս` ինչպէս, ոչ մէկ կասկած, կ՛երազէր ինք` իբրեւ ընտիր շող մը հրաշափառ արեգակած Սարդարապատի Յաւերժախօս Լուսահանդէսէն, որպէս ազնիւ մաս մը հայ էութեան ու արեան հաւատոյ հանգանակէն` Ազատ, Անկախ եւ Միացեալ Հայաստանի մեծ երազէն:

Լոյսերուն մէջ միշտ պայծառ շողաս, իմ սիրելի եւ անմոռանալի եղբայր:

Ս. ԿԻՐԱԿՈՍԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES