50 Տարի Առաջ (9 Օգոստոս 1964)

Ծանրակշիռ Կացութիւն Կիպրոսի Մէջ

Կիպրական տագնապը իր գագաթնակէտին հասաւ ուրբաթ գիշեր, երբ թրքական չորս օդանաւեր թռիչք կատարելով Կիպրոսի վերեւ, գնդացիրի բռնեցին Փոլիս նաւահանգիստը: Կիպրական գերիշխանութեան այս բռնաբարումը ծայր աստիճան լարուած կացութիւն մը յառաջ բերաւ կղզիին մէջ, ուր վերջին օրերու ընդհանրացած բախումները արդէն իսկ ծանր վիճակ մը ստեղծած էին:

Անգարա նախ լուռ մնաց, բայց շատ չանցած` ընդունեց, թէ թրքական չորս ինքնամուղ օդանաւեր թռիչք կատարած էին իբրեւ ազդարարութիւն, սակայն գնդացիր չէր գործածուած: Կառավարութեան բանբերը յայտարարեց, թէ կացութեան մասին տեղեկացուցած է ամերիկեան եւ բրիտանական կառավարութեանց:

Ուրբաթ գիշեր Թուրքիոյ դահլիճը գումարեց արտակարգ նիստ մը, որ տեւեց երեք ժամ: Այս երեք ժամերու ընթացքին ամերիկեան դեսպանը երկու անգամ ընդունուեցաւ Իսմեթ Ինէօնիւի կողմէ: Առաջին տեսակցութեան ընթացքին Ինէօնիւ յայտնեց, թէ թրքական օդանաւեր ի նշան ազդարարութեան թռիչք կատարած են Կիպրոսի վերեւ, եւ հարցուց, թէ ի՞նչ պիտի ընէ ամերիկեան կառավարութիւնը Կիպրոսի կացութեան հոլովոյթին առջեւ:

Կիպրոսի խնդրով ուղղակի շահագրգռուող երկիրները, յատկապէս` Թուրքիա, Յունաստան եւ Կիպրոս, ձեռք առին զինուորական միջոցներ.

– Թրքական բանակի բոլոր արձակուրդները` սպաներու եւ զինուորներու համար, ջնջուեցան:

– Յիսուն թուրք զինուորներ, որոնք կը պատկանին Կիպրոսի թրքական զօրամասին, ուրբաթ գիշեր դիրք գրաւեցին Նիկոսիոյ «Կանաչ գիծ»-ի երկայնքին, ո՞ր իրարմէ կը բաժնէ երկու համայնքները:

– Թրքական կեդրոնացումներ տեղի ունեցան արեւելեան Թրակիոյ մէջ, Յունաստանի սահմանին վրայ:

– Կիպրական բոլոր ուժերը ահազանգի վիճակի մէջ դրուեցան կիպրական հողամասի ամբողջ տարածքին վրայ:

– Կիպրական կառավարութիւնը Թուրքիայէն պահանջեց քաշել Կիպրոսի իր զօրքերուն մէկ մասը եւ չեղեալ նկատեց երաշխաւորութեան դաշնագիրը, որ իրաւունք կու տայ Թուրքիոյ զօրք պահելու Կիպրոսի մէջ:

– Յոյն կառավարութիւնը Թրակիոյ բոլոր զինեալ ուժերը ահազանգի վիճակի մէջ դրաւ, ինչպէս նաեւ` Եգէականի նաւատորմը:

– Թուրք կառավարութիւնը Անգարայի յունական դեսպանատան խորհրդարանին յայտնեց, թէ Կիպրոսի այժմու դէպքերը հաւանաբար ստիպեն Թուրքիան` միջամտելու:

Կիպրոսի մէջ թուրքերը ձերբակալեցին երկու յոյն զինուորներ: ՄԱԿ-ի ընդհանուր հրամանատար զօրավար Թիմայա տոքթ. Քիւչիւքէն պահանջեց, որ երկու զինուորականները ազատ արձակուին: Տոքթ. Քիւչիւք մերժեց: Կիպրական բանակին բանբերը ըսաւ, որ եթէ թուրքերը սպաննեն զանոնք, յոյներու հակազդեցութիւնը պիտի ըլլայ սարսափելի:

 

Կիպրոս Կ՛ապրի Ճգնաժամային Ծանր Պահեր

 Թրքական Օդուժի Ռմբակոծումները Շարունակուեցան
– 64
Օդանաւեր Կրակի Տուին Կիպրական Գիւղեր
Մարդկային Կորուստներու Թիւը Շատ Բարձր Է
Թրքական Ռազմանաւեր Կիպրոսի Ջուրերուն Մէջ

 Յունական Օդանաւեր Երէկ Գործի Անցան Կղզիին Վերեւ

Կիպրական տագնապը նոր եւ յեղակարծ ծանրացում մը ունեցաւ` ազդելով նաեւ թուրքեւյոյն յարաբերութիւններուն վրայ: Մինչ կիրակի առաւօտ հաւանական կը նկատուէր մեղմացում մը վարչապետ Փափանտրէուի կողմէ նախագահ Մակարիոսի մօտ կատարուած դիմումի մը պատճառով, իմացուեցաւ, որ Կիպրոսի վերեւ թրքական  առաջին ռմբակոծումները բազմաթիւ զոհեր խլած են, ռմբակոծումները վերսկսած են կիրակի օր եւ գիւղեր բոցերու մէջ են:

Երկու վերջնագիրներ ուղղուեցան Թուրքիոյ. առաջինը` Կիպրոսի կառավարութեան կողմէ, որ ազդարարեց, թէ մինչեւ ժամը 15:30, եթէ կղզիին վրայ թրքական օդային յարձակումները չդադրին, կիպրական կառավարութեան զինեալ ուժերը պիտի արձակեն ընդհանուր յարձակողական մը կղզիին բոլոր թրքական գիւղերուն վրայ:

Երկրորդ ազդարարութիւնը, որ իր հետեւանքներով կրնայ աւելի ծանր ըլլալ, կատարուեցաւ Աթէնքի կառավարութեան կողմէ. եթէ մինչեւ ժամը 21 թրքական յարձակումները կարգ չառնեն, Յունաստան իր զինեալ ուժերով, յատկապէս իր օդուժով պիտի օգնէ Կիպրոսի, ըսաւ Փափանտրէու:

Եւ, ընդգծելու համար Յունաստանի  ներկայութիւնը Կիպրոսի մէջ, հելլէն արքայական օդուժի օդանաւեր երեկոյեան թռիչք կատարեցին կղզիին վերեւ, շատ ցածէն, բայց` առանց կրակելու: Այդ թռիչքներու պահուն, ժամը 19:30 էր եւ հրացանաձգութիւնը աւեր կը գործէր «Կանաչ գիծ»-ի երկայնքին:

Ամէն պարագայի տակ, յառաջիկայ ժամերը բախտորոշ կը նկատուին: Այլեւս Անգարայի որոշումէն կախում ունի, որպէսզի խաղաղութիւնը փրկուի, կամ եղերական հեռանկարներ բացուին Ատլանտեանի կազմակերպութեան անդամ երկու երկիրներուն միջեւ:

Վերջապէս, կացութեան հոլովոյթին մաս կը կազմեն նաեւ հետեւեալ երկու իրադարձութիւնները.

1) Մակարիոս արք. զինուորական օժանդակութեան կոչ ըրաւ Խորհրդային Միութեան, ԱՄՀ-ի ու Սուրիոյ:

2) Ապահովութեան խորհուրդը կոչ ըրաւ Թուրքիոյ` դադրեցնելու իր օդանաւային գործունէութիւնը, եւ Կիպրոսի` դադրեցնելու կրակը կղզիին մէջ:

Թրքական Յարձակումները

Թրքական օդուժին ռմբակոծումները շարունակուեցան կիրակի: Ռմբակոծուեցան յատկապէս Մանսուրայի յոյն-կիպրական դիրքերը:

Թրքական օդուժի ինքնամուղ օդանաւեր այս առտու ժամը 10:40-ին ռմբակոծեցին եւ գնդացիրի բռնեցին Կիպրոսի հիւսիս-արեւմուտքը գտնուող բազմաթիւ քաղաքներ եւ գիւղեր:

Ռմբակոծուած վայրերն են` Փոլիս, Լիմնի, Եիալիա, Փահիամմոս, Այոս Թեստորոս եւ Փամոս:

Այս առտուան առաջին ռմբակոծումներուն պատճառով, Փոմոս գիւղին երկու երրորդը բոցերու մէջ է: Նիկոսիոյ կառավարութեան բանբերին համաձայն, զոհերուն թիւը շատ բարձր է:

Ժամը 15:40-ին, այսինքն` ռմբակոծումէն 4 ժամ ետք, գիւղը տակաւին բոցերու զոհ կը դառնար: Շուրջը ամէն տեղ հրդեհը ծայր տուած էր:

Միւս կողմէ, ՄԱԿ-ի մամլոյ սպասարկութիւնները կը հաստատեն, թէ այս առտուան ռմբակոծման զոհ գացած յոյն-կիպրական դիրքերը յարձակման ենթարկուած են թրքական ռմբաձիգներու կողմէ` հրթիռներով եւ հրձիգ ռումբերով:

Անգարայի մէջ կը յայտնեն, թէ 64 ինքնամուղ օդանաւեր մասնակցած են այս առաքելութեան: Բոլոր օդանաւերն ալ վերադարձած են իրենց խարիսխները:

Նիկոսիոյ մէջ կառավարութեան բանբերը ծանուցեց, թէ թրքական երկու թորփիլահալածներ այսօր` բռնաբարած են կիպրական ջուրերը եւ խարիսխ նետած` Մանսուրայի բացերը, չորս մղոն անդին:

Ուաշինկթըն «բախտորոշ» կը նկատէ յառաջիկայ ժամերը եւ կը մտածէ կղզիին 350 ամերիկացիները հեռացնելու մասին:

Պէյրութ մօտէն կը հետեւին դէպքերուն: Արդարեւ, Կիպրոսի մէջ կ՛ապրին 5000 լիբանանցիներ: Նիկոսիոյ լիբանանեան դեսպանատունը անդադար տեղեկագիրներ կը ղրկէ արտաքին գործոց նախարարութեան:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )