Քուրանը Հայերէնի Թարգմանուեր Է…

ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ

LSH_Kurani-Kerim-3Քանի մը շաբաթ առաջ  թրքական մէկէ աւելի լրատու գործակալութիւններ ու կայքէջեր կը հաղորդէին լուր մը, որ առաջին ակնարկով թերեւս ունէր հետաքրքրութիւն ստեղծելու բոլոր տուեալները:

Լուրը հետեւեալն էր. Անգարայի համալսարանի լեզուի, պատմութեան ու աշխարհագրութեան ամպիոնի մագիստրոսութեան ուսանողներէն Եաւուզ  Այտըն (որ կը թուի, թէ քիչ մը հայերէն ալ գիտէ, քանի ուսաներ է վերոնշեալ ամպիոնին կից հայ լեզուի եւ մշակոյթի բաժանմունքին մէջ), ձեռնարկեր է իսլամական Քուրանի հայերէն թարգմանութեան եւ երկու տարուան մէջ գործին մէկ մասը աւարտելով` զայն հրատարակեր է առանձին գիրքի ձեւով, Անգարայի մէջ, թրքական հրատարակչատան մը հովանաւորութեամբ:

Թարգմանական աշխատանքին խմբագրումն ու վերահսկողութիւնը յանձն առեր է Պոլսոյ «Ակօս» թերթի հայերէն էջերու պատասխանատու խմբագիր ու սիւնակագիր Բագրատ Էսթուքեան:

Եաւուզ Այտըն իր այս յանդուգն ու անակնկալ նախաձեռնութեան մասին բացատրութիւններ տալով թուրք լրատուամիջոցներուն` յայտներ է, որ կը  փափաքի օժանդակել աշխարհացրիւ հայերուն, որպէսզի անոնք կարենան կարդալ Քուրանը իրենց մայրենի լեզուով, եւ այդ ճամբով` «ծանօթանան մահմետական կրօնի լայնախոհութեան, գրաւչութեան եւ տիեզերական պատգամներուն»: Դեռ աւելի՛ն, անոր նպատակը եղած է յօժար կամքով իսլամութիւնն ընդունող հայերուն ձեռքը պատրաստի սուրբ գիրք մը տալ, ինչպէս նաեւ` աջակցիլ այն թուրքերուն, որոնք հայերէն պիտի ուզէին սորվիլ այս գրքին միջոցով…:

Թարգմանական այս երկարաշունչ գործը պիտի շարունակուի եղեր յառաջիկային ալ ու պիտի ամբողջանայ ընդհանուր 2500 էջով ու 10 հատորներով:

* * *

Լուրը շահեկան է անշուշտ ու կարելի չէ անտարբեր անցնիլ անոր վրայէն:

Քուրանը թարգմանուեր է հայերէնի, ու թարգմանիչն ալ թուրք համալսարանական մըն է:

Եւ եթէ քիչ մը խորանանք լուրին մանրամասնութիւններուն մէջ, պիտի իմանանք, որ հայերէն այս թարգմանութիւնը կատարուեր է մեր լեզուին զոյգ ճիւղաւորումներով` արեւմտահայերէն եւ արեւելահայերէն:

Այլ խօսքով, կ՛երեւի թարգմանիչ պարոնը, թէ ուզեր է ցոյց տալ իր հմտութիւնը մեր երկու լեզուաճիւղերուն մէջ, կամ ալ, ո՜վ գիտէ, փափաքեր է Քուրանի շողարձակումները սփռել Հայաստանի Հանրապետութենէն մինչեւ հայկական սփիւռքի հեռաւոր անկիւնները…

Ինչո՞ւ չէ: Հայաստան կղզեակ մըն է, շրջապատուած` մահմետական դրացի բազմամիլիոն ժողովուրդներով: Քիչ չէ թիւը նաեւ արաբական երկիրներու մեր գաղութներուն:

Հետեւաբար Քուրանի ընթերցումը, մեր Աստուածաշունչին զուգահեռ, ակադեմական փորձառութիւն մը կրնայ շահեցնել բոլորիս:

* * *

Ու հիմա` քիչ մը պատմութիւն:

Քուրանի հայերէն թարգմանութիւններ առաջին անգամ կատարուեր են միջին դարերուն: Ասոնք մասնակի ու հատուածական թարգմանութիւններ եղեր են` արաբերէն լեզուին գիտակ հայ գրիչներու կողմէ: Աւելի ընդարձակ հայացում մը իրականացուցեր է Լվովի պանծալի դէմքերէն Ստեփանոս Լեհացի վարդապետը, ԺԷ. դարուն, լատիներէնի թարգմանուած Քուրանի մը վրայէն (ձեռագիրը պահ դրուած է Երեւանի Մատենադարանը):

Ըստ հանրագիտարանային տեղեկութիւններու, Քուրանի արաբերէնէ ու ֆրանսերէնէ կատարուած հայերէն թարգմանութիւններ հրատարակուեր են Պոլիս (1911) ու Վառնա (1909-ին ու 1912-ին), Աբրահամ Ամիրխանեանցի ու Յ. Գուրպէթեանի կողմէ:

Ամբողջական թարգմանութիւն մը իրականացուցած ըլլալու պատիւը, սակայն, կ՛երթայ իրանահայ թարգմանիչ Էդուարդ Հախվերդեանին: Ան, Երեւանի պարսկական դեսպանատան առաջարկով, ձեռնամուխ կ՛ըլլայ այս ի՛րապէս դժուար, բարդ ու պատասխանատու գործին, կ՛աւարտէ զայն յաջողութեամբ, ու ի վերջոյ հայերէն Քուրանը հրապարակ կը հանէ 2006-ին, Հայաստանի մէջ: Թարգմանութիւնը կը կատարուի պարսկերէնէ արեւելահայերէն:

Ի դէպ, Քուրանը «աստուածառաք» մատեան մը կը նկատուի մահմետական կրօնին կողմէ: Անիկա դասական արաբերէնի գոհար նմուշ մըն է: Կը բաղկանայ 114 «սուրա»-ներէ (գլուխ) եւ 6216 «այէ»-ներէ (պատգամ): Միայն իմաստասիրական միտքերու հաւաքածոյ մը չէ Քուրանը, այլ տեսակ մը օրէնսգիրք է, ուր թելադրութիւններ կամ հրահանգներ կան` աղօթքի, առօրեայ ընկերային-կենցաղային կեանքի, ամուսնութեան, ապահարզանի, ժառանգութեան վերաբերեալ, ինչպէս նաեւ պատգամներ` կրօնա-դաւանական, քաղաքական ու զինուորական բնոյթի… Անիկա հիմքն է իսլամ աստուածաբանութեան ու անո՛վ է, որ ձեւաւորուած է մահմետական հասարակութեան քաղաքացիական ու կրօնական իրաւունքը (շարիաա):

* * *

Վերադառնանք սակայն Եաւուզ Այտընին ու անոր նորատիպ «հայերէն» Քուրանին:

Գիրքը տեսնելու բախտը չենք ունեցած անշուշտ, բայց համացանցի վրայ կրցանք «ձերբակալել» նորատիպին էջերէն քանի մը լուսանկարներ, որոնք կատարելապէս բաւարար են գաղափար մը կազմելու համար հայագիտական այս մե՜ծ «նուաճում»-ին մասին…

Լուսանկարուած պատճէնները ցոյց կու տան, թէ նորատիպ Քուրանին հանդիպակաց էջերը բաժնուած են չորս համահաւասար շրջանակներու: Ձախակողմեան էջերուն վրայ տպագրուած են Քուրանի արաբերէն մայր բնագիրն ու անոր թրքերէն (լատինատառ) տարբերակը, իսկ աջակողմեան էջերուն վրայ տեղադրուեր են համապատասխան «այէ»-ներուն արեւմտահայերէն ու արեւելահայերէն «թարգմանութիւն»-ները:

Աժան հեգնանքի համար չէ՛, որ չակերտեցինք վերջին բառը:

«Թարգմանութիւն»-ը կատարեալ խայտառակութիւն մըն է, ամէն բանէ առաջ` իբրեւ ԼԵԶՈՒ եւ ՈՒՂՂԱԳՐՈՒԹԻՒՆ:

Ահաւոր ու ծիծաղաշարժ սխալներ աչք կը ծակեն առաջին ակնարկով իսկ…

Տանք քանի մը օրինակներ ՆՈՅՆՈՒԹԵԱՄԲ (առանց դոյզն սրբագրութեան)` մէջբերումները կատարելով համացանցի վրայ զետեղուած լուսանկարային պատճէններէն.

Աղօթքներին ու միջին աղոթքին շարունակե՛ք ու Ալլահի համար խոնահրվելով ոտքի ելնելով աղոթքին կանքնե՛ք: (Ասիկա «արեւելահայերէն»-ն է…)

–  Աղոթքներին ու միջին աղոթքին շարունակէք՛ ու Ալլահի համար խոնահրվելով ոտքի ելնելով աղոթքին կանքնէք: (Այս մէկն ալ` վերինին «արեւմտահայերէն» տարբերակն է եղեր…):

Կամ`

Եթէ մի վախի վիջակում եք գտնվում, հետիոտն կամ հեծանելիքի վրա գնալով արե՛ք: (Ասիկա «արեւելահայերէն»-ն է…)

Եթէ վախի մը վիջակի մէջ կը գտնւէք, հետիոտն կամ հեծանելիքի վրա գնալով ըրէք՛: (Այս մէկն ալ` վերինին «արեւմտահայերէն» տարբերակն է եղեր…):

Ա՛լ պիտի չուզենք շարունակել:

Պիտի չուզենք աւելին իմանալ` մեր ոսկեղնիկին այս նորօրեայ մորթոտումին եւ առաթուր տրորումին մասին…

Եղածը եղած է: Թուրք համալսարանական մը Քուրանը հայերէնի «թարգմաներ» է, հայ խմբագիր մըն ալ զայն «վերահսկեր ու խմբագրեր» է…

Երանի՜ մեզի…

Հալէպ

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )