ՅՈՒԼԻՍ 30-ԻՆ ՊԻՏԻ ԿԱՏԱՐՈՒԻ ԼԵՌՆԱԳՆԱՑՈՒԹԻՒՆ ԴԷՊԻ ՄԱՐՈՒԹԱՅ ՍԱՐ

Յայտնի դարձաւ դէպի Սասունի Մարութայ սար լեռնագնացութեան թուականը:

Սասունի գաւառապետ Եուսուֆ Իզզեթ Քարամանի նախագահութեամբ նիստ գումարած յանձնախումբը յայտնեց, որ լեռնագնացութիւնը կը սպասուի յուլիս 30-ին:

Այս տարի լեռնագնացութեան մեծ մասնակցութիւն պիտի ըլլայ: Գաւառապետ Եուսուֆ Իզզեթ Քարամանի, քաղաքապետ Մուզզաֆեր Արսլանի, անվտանգութեան պետ Սահիր Ուզունի, գաւառի ժանտարմերիայի հրամանատար, հարիւրապետ Թոլկա Պաշի, նահանգային յանձնախումբի, քաղաքացիական-հասարակական կազմակերպութիւններու եւ գիւղապետներու մասնակցութեամբ կայացած նիստին քննարկուեցաւ լեռնագնացութեան ծրագիրը: Նիստին ելոյթ ունեցած գաւառապետ Եուսուֆ Իզզեթ Քարաման նշեց. «Այս նիստը գումարած ենք, որպէսզի լեռնագնացութիւնը դէպի Մարութայ սար, որուն պիտի մասնակցին թէ՛ դուրսէն եւ թէ՛ Սասունէն, աւելի կազմակերպուած իրականացնենք: Մեր նպատակն է նախապէս ծրագրուածը գործնականօրէն իրականացնել»:

Մօտ երկու ժամ տեւած նիստին ընդունուած որոշումներուն համաձայն, մագլցումը պիտի  սկսի առաւօտ կանուխ, Սասունի Ճումհուրիյէթ հրապարակէն, իսկ Մարութայ սարի գագաթին նախաճաշ պիտի կազմակերպուի: Մասնակիցները գագաթին պիտի մնան մօտ երկու ժամ, որմէ ետք անոնց համար Շէյխ Պազըթի եւ Մարութայ սարին միջեւ գտնուող հարթավայրին մէջ պիտի կազմակերպուի ուրախ ծրագիր: Ծրագիրի աւարտէն անմիջապէս ետք պիտի մատուցուի ճաշը: Փուրշենկ այգիներ այցէն ետք մասնակիցները ինքնաշարժներով պիտի վերադառնան գաւառ:

Յուլիս 30-ին նախատեսուող լեռնագնացութեան մասնակցելու համար մեծ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած են նաեւ սասունցի հայերը: Կը սպասուի, որ լեռնագնացութեան մասնակցին նաեւ «Ակօս»-ի մէջ նախապէս տպագրուած Սասունի մասին իր յօդուածներով յայտնի Պեսսէ Քապաքը, Բաղէշի (Պիթլիս), Պաթմանի, Մուշի, Վանի, Պոլսոյ եւ նահանգներու, գաւառներու ու գիւղերու հայերու եւ Սասունի հայերու հասարակական փոխօգնութեան, համերաշխութեան եւ մշակոյթի միութեան նախագահ Ազիզ Տաղճըն, «Ակօս»ի խումբ մը լրագրողներ, ինչպէս նաեւ` նախապէս Սասունէն եւրոպական երկիրներ գաղթած հայեր:

* Արեւմտահայաստանի եւ արեւմտահայութեան հարցերու ուսումնասիրութեան կեդրոնի կայքէջէն առնուած այս լուրին մէջ արձանագրուած «լեռնագնացութիւն» բառը, անշուշտ հայերու համար եւ հայկական տեսանկիւնէն, պէտք է փոխարինուի «ուխտագնացութիւն»ով:

Մարութայ Եկեղեցին

Մարութայ սարը, 2973 մեթր բարձրութեամբ, ամենաբարձրն է Պաթմանի Սասուն գաւառում: Սասունցիների շրջանում այն ընդունուած է որպէս սուրբ լեռ: Մարութայ սարի գագաթին է գտնւում Մարութայ Բարձր Աստուածածին անունով հայկական եկեղեցին, որը ժողովրդի շրջանում յայտնի է Մարութայ եկեղեցի անուամբ:

«Սասունցի Դաւիթ» դիւցազնավէպում պատմւում է, որ Մարութայ եկեղեցին կառուցել է տուել Մհերը, որը եկեղեցին կոչել է Մարութայ Բարձր Աստուածածին անունով: Մհերի մահից յետոյ արաբների (դիւցազնավէպում յիշատակւում է Մսրայ Մելիք ձեւով) կողմից աւերուած վանքը մէկ օրում վերակառուցել է տուել Մհերի որդին` Դաւիթը: Մէկ այլ հաւատալիքի համաձայն, Մարութայ եկեղեցին կառուցել են Սանասար ու Բաղդասար եղբայրները:

Մարութայ լերան գագաթին գտնուող եկեղեցի հասնելու համար մեքենայով կարելի է գնալ մինչեւ Քայապիտի (Փուրշենկ) գիւղը: Այստեղից սկսած` 2-3 ժամ տեւողութեամբ մագլցումով միայն կարելի է լերան գագաթ հասնել: Գագաթից շատ հանգիստ տեսանելի են Բաղէշը, Մուշը, Սղերդը, Տիգրանակերտը եւ Սասունը: Ընդունուած տեսակէտի համաձայն,  Մարութայ լերան անուանումը ծագում է արամէերէն «աշխարհիս տէրը» արտայայտութիւնից: «Մարաթթու» բառը հանդիպում է նաեւ որպէս երդում: Հայերի կողմից` «Մարաթթու», իսկ մուսուլմանների կողմից էլ «Մերեթոյ» արտաբերուող Մարութայ լերան անունը փոխուել է Այտընլըքի: Բայց եւ այնպէս, շրջանի բնակչութիւնը շարունակում է օգտագործել Մարութայ անուանումը: Եթէ այսօր շրջանի ժողովրդին հարցնէք, թէ ո՞րն է Այտընլըք լեռը, ամենայն հաւանականութեամբ չեն հասկանայ, թէ ո՛ր լերան մասին է խօսքը:

Մարութայ եկեղեցին սուրբ է համարւում հայերի եւ մուսուլմանների շրջանում, ովքեր այն այցելում են որպէս սրբատեղի: Հնում Սասունի հայերը Վարդավառի տօնին մեծ խմբերով գալիս էին Մարութայ լեռ եւ այստեղ կազմակերպում երեք օր տեւողութեամբ տօնակատարութիւններ: Սասունի Էրտեմլի թաղամասում (Շէյհան գիւղում) գտնուող Շէյխ Նասրէտտինի դամբարանի մօտ կատարուող տօնակատարութիւններին մասնակցում էր գաւառի բնակչութեան մեծ մասը: Յուլիս ամսի վերջին հինգշաբթի օրը Շէյհանում հաւաքուող սասունցիները, ուրբաթ օրն էլ բարձրանալով Մարութայ լեռը, մատաղ էին անում, ուտելիք պատրաստում, շուրջպար բռնում եւ ժողովրդական խաղիկներ երգում: Անցեալում Մարութայ լերան վրայ կազմակերպուող տօնակատարութիւնները տեւում էին ուրբաթ օրուանից մինչեւ Կիրակի: Հայերի` շրջանը լքելուց յետոյ (Ցեղասպանութեան պատճառով) մուսուլմանները որոշ ժամանակ շարունակել են Մարութայ լերան վրայ տօնակատարութիւններ կազմակերպել: Սակայն հետագայում եկեղեցին լքուել է` անվտանգութեան նկատառումներից ելնելով: Այս աւանդոյթը ներկայում փորձում են վերապրեցնել: Սասնայ շրջանի հայերն ու մուսուլմանները եւ աշխարհի տարբեր անկիւններից ու Թուրքիայի զանազան շրջաններից եկող հայերը բարձրանում են Մարութայ սարի գագաթը եւ նշում Վարդավառի տօնը:

Այսօր Սասնայ շրջանի ողջ պատմութիւնը կառոյցների պէս է. Մարութայ եկեղեցին էլ շարունակում է գոյութիւն ունենալ աւերակ վիճակում: Այդ նշանաւոր վանքից միայն մեծ մասամբ աւերուած եկեղեցին է մնացել: Իսկ այն հարցը, թէ ինչպէ՞ս է կառուցուել մօտաւորապէս 3 հազար մեթր բարձրութեամբ լերան գագաթին գտնուող սոյն եկեղեցին, մեծ հետաքրքրութիւն է առաջացնում: Մարդկութեան համատեղ ժառանգութիւնը եղող եւ Սասնայ շրջանում գտնուող պատմական շինութիւնների` հնարաւորինս կարճ ժամանակահատուածում վերականգնումը կը լինի թէ՛ շրջանի բնակչութեան եւ թէ՛ ողջ Սասնայ ժողովրդի օգտին:

(Նիւթը պատրաստեց  Պեհճեթ Չիֆթչին)

 

Մարութայ սարը, որ կը գտնուի Արեւմտեան Հայաստանի Սասուն գաւառին մէջ, եղած է սասունցիներուն սիրած եւ պաշտելի լեռը: Կոչուած է նաեւ Մարաթուկ:

Ըստ աւանդութեան, Մարութա սարի պաշտամունքը խիստ զայրացուցած էր Սասուն գաւառի միւս հսկան` Անդոկը  (Հայկական Տաւրոսի գագաթներէն մէկը): Անդոկ  Մարութայ սարին մարտի կը հրաւիրէ: Մարտի ժամանակ Անդոկը իր կայծակէ թուրով կը հարուածէ եւ կը ճեղքէ Մարութայ սարին գլուխը, եւ այդ պատճառով ալ զայն ջղլագլուխ (զոյգ գլխով) Մարաթուկ կ՛անուանեն:

Անդոկի հարուածէն վիրաւորուած Մարութայ սարը իր կողերէն հսկայ ժայռ մը կը պոկէ եւ կը նետէ Անդոկին կուրծքին: Ժայռը կը խրուի Անդոկայ սարի կուրծքը, կը թաղուի անոր կողերուն մէջ. դուրս կը մնայ միայն ժայռի կտոր մը` երկու ջրաղացաքարի չափով, որուն վրայ հիմա ալ կ՛երեւին Մարաթուկի ձեռքի հետքերը:

Մարաթուկ լերան վրայ կառուցուած է Ս. Աստուածածին վանքը, զոր Գարեգին վրդ. Սրուանձտեան անուանած է «սուրբ եւ բարեպաշտ» եւ որ Սասունի ամբողջ ժողովուրդին համար դարձած է առաջին եւ վերջին ամենահաւաստի երդումը: «Հընը Մարաթուկ վկայ. տհընը սուրբ Մարաթուկ գինա»:

Share this Article
CATEGORIES