«ԿՐՆԱՄ ԱՆՎԱՐԱՆ ԸՍԵԼ, ՈՐ ԻՐԱՆԸ ԵՂԱՒ ԱՅՆ ՊԵՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐԷՆ, ՈՐՈՆՔ ՎԵՐՋԻՆ 20-25 ՏԱՐԻՆԵՐՈՒՆ ԻՐԵՆՑ ԱՆՎԵՐԱՊԱՀ ԱՋԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ ՑՈՒՑԱԲԵՐԵՑԻՆ ԼԻԲԱՆԱՆԻՆ»

«ԱԼԻՔ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ` ԼԻԲԱՆԱՆԻ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԻ
ՀՅԴ ԵՐԵՍՓՈԽԱՆ ՅԱԿՈԲ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆՈՒ ՀԵՏ

Լիբանանից Նոր Ջուղա, Թեհրան եւ կրկին Լիբանան. սա մտաւորական հայի սփիւռքեան առօրեայից մի փոքր ուղեւորութեան պատկեր է, որը, ինչպէս ինքն է ասում, աշխատանքային թոհուբոհից ձերբազատուելու պատեհ առիթ է:

Խօսքը այստեղ Լիբանանի խորհրդարանում ՀՅԴ երեսփոխան Յակոբ Բագրատունու մասին է, որին հետ մեր ունեցած հարցազրոյցում նա ներկայացրեց իր մտորումներն ու աշխարհայեացքները` թէ՛ քաղաքական անցուդարձերի եւ թէ՛ համազգային ու ի մասնաւորի Լիբանան-Իրան փոխյարաբերութիւնների նկատմամբ, որից էլ ելնելով` ներկայացնում ենք խոստացուած հարցազրոյցը` ամբողջութեամբ:

Հ.- Նախ խնդրում եմ ձեր տպաւորութիւնը յայտնէք հինաւուրց Նոր Ջուղա եւ Թեհրան այցելութեան կապակցութեամբ: Ըստ ձեզ, որո՞նք են նմանութիւնները, ասենք, միւս գաղթօճախների, տուեալ դէպքում` լիբանանահայ գաղթօճախի հետ:

Պ.- Շատ արագ ըսեմ, որ այն հայը, յատկապէս սփիւռքի մէջ ապրող հայը, որ չէ այցելած Նոր Ջուղա, անպայման որ պակաս բան մը ունի իր մէջ:

Ես Նոր Ջուղա կրցայ ըլլալ երեք կամ չորս օր եւ իսկապէս հոգիի նոր հարստութեամբ վերադարձայ, հոն ոչ միայն պատմութիւն կայ, այլ կայ նաեւ` կամք, վճռակամութիւն, անցեալէն եկած եւ դէպի ապագան նայող յոյս: Ճիշդ է, որ դժբախտաբար սփիւռքեան յատկապէս մեր  հայահոծ գաղութները Միջին Արեւելքի մէջ աստիճանաբար իրենց անցեալի թիւը կը կորսնցնեն, սակայն մնացեալ թիւն արդէն  այնպիսի ուժ է, որ աշխատանքը կը շարունակէ:

Ես շնորհակալ եմ, որ այս հրաւէրն ստացայ` Նոր Ջուղա այցելելու եւ ետքը Թեհրան այցելելու, որովհետեւ երբեմն նաեւ մեր առօրեայ կեանքի մէջ եւ քաղաքական կամ այլ ասպարէզի միապաղաղ եւ քիչ  մը մաշեցնող աշխատանքին մէջ կարիքն ունենք նման նոր աւիւնի, որպէսզի յաւելեալ հաւատքով փարինք մեր գործին, յաւելեալ յոյսով նայենք ապագային: Ես հոն հանդիպեցայ սքանչելի երիտասարդներու, որոնք ոչ միայն կը մերժէին ձգել իրենց տունը-տեղը եւ գաղթել, այլ անհրաժեշտ կը տեսնեն, որ անոնք, որոնք ձգած են Նոր Ջուղան, վերադառնան, իսկ եթէ տեղ ունին երթալիք, անպայման պիտի   երթան Հայաստան: Նոյնը Թեհրանի պարագային. ես, երբ «Սիփան» միութեան կեդրոնին մէջ մայիսի 28-ի տօնակատարութեան ներկայ եղայ, համոզումս ամրացաւ, որ նաեւ հոս մեր երիտասարդութիւնը, մեր տղաքն ու աղջիկները, անոնք, որոնք իրենց ոտքերով կը թնդացնէին գետինը պարի ատեն, կամ ասմունքով,  կամ երգով, կամ տեսերիզի ճամբով, մեր բանախօսները տուին այն փաստը, որ իսկապէս, մեր ժողովուրդը անկարելի է, որ մեռնի, այնպէս, ինչպէս Ուիլիըմ Սարոյեանը ըսած է` երկու հայ եթէ ըլլայ, անպայման մենք մեր հայրենիքը կը վերականգնենք:

Լիբանանի հետ նմանութիւններու մասին եթէ խօսինք, Իրանի հայութիւնը եւ Լիբանանի հայութիւնը ես սփիւռքի մէջ նկատած եմ երկուորեակներ, որովհետեւ նախ երկուքս ալ հայահոծ քաղաքներ եղած ենք, մեր կրթական, մշակութային, մարզական միութիւններով եւ նաեւ քաղաքական մեր ներկայութեամբ մեր ըսելիքը ունեցած ենք, աւիւնը դարձած ենք սփիւռքի գոյատեւման, արիւնատար երակը եղած ենք, տառապած ենք նոյն դժուարութիւններով, քաղաքական իմաստով ենթակայ ենք երբեմն նաեւ նոյն արտաքին ուժերու հարուածներուն, ճակատագրակից ենք, նաեւ երկու այս գաղութները ճակատագրակից են հայրենիքին սահմանակից ըլլալով, սահմանամերձ ըլլալով, ձեր պարագային` սահմանակից, Լիբանանի պարագային սահմանամերձ եւ մեր հայեացքները երկուքս ալ ուղղած ենք մեր միակ հայրենիքին` մեր վերջնական տան` Հայաստանին:

Հ.- Պրն. Բագրատունի, վերջին տարիներում Լիբանանը ներքին թէ արտաքին քաղաքական ոլորտներում մեծ վերիվայրումներ ապրեց. կարո՞ղ ենք գալիքի հաշուին կայուն հեռանկար պատկերացնել այդ ոլորտներում:

Պ.- Դժբախտաբար Լիբանանին մէջ ամենաուշիմ եւ ամենատեղեակ քաղաքական մարդն անգամ չի կրնար նախատեսութիւններ կատարել: Ես յաճախ կ՛ըսեմ, որ քաղաքական գիտութիւն ուսանողի մը համար ամենադժուար բանը Լիբանանին մասին սկսիլ թեզ գրելն է, որովհետեւ մինչեւ սկսիլ գրելն ու աւարտելն` այնքան տուեալներ կը փոխուին, որ կարելի չէ, որ նպատակիդ հասնիս. բայց կարելիութիւնն առաջին հերթին սրտերուն եւ մտքերուն մէջ պէտք է ըլլայ: Այսօր, հակառակ քաղաքական վերիվայրումներուն եւ ապահովական կարգ մը այսպէս փոքր խախտումներու, մենք կը հաւատանք եւ ըսենք, որ մեր տեղեկութիւններն ալ այդպիսին են, որ Լիբանանին մէջ մեծ անկայունութեան տանող պայմաններ պիտի չստեղծուին: Արաբական երկիրներուն մէջ որոշ դժգոհութեան ալիք մը բարձրացած է, երկու վարչակարգ արդէն տապալած է` Թունուզի եւ Եգիպտոսի պարագային, Պահրէյնի մէջ որոշ խլրտումներ եղան, Լիպիոյ մէջ պատերազմը կը շարունակուի, Եմէնի մէջ տակաւին ոչինչ լուծուած է, Սուրիոյ պարագային բարենորոգումներու պահանջներ կան, ուր հանրապետութեան նախագահ Պաշշար Ասատը ամէն ճիգ կը թափէ, որ այդ բարենորոգումները կատարուին, սակայն նաեւ կայ դաւադրութիւն մը, որովհետեւ Սուրիան արաբական աշխարհի կարեւորագոյն սիւներէն մէկն է եւ յատկապէս Իսրայէլի դէմ մերժող, առճակատող պետութիւն է` Իրանի կողքին, այսինքն մարդիկ, պետութիւններ կ՛ուզեն տկարացնել ասիկա: Հակառակ այս բոլորին` մենք կը հաւատանք, որ  Լիբանանի պարագային նման անդրադարձներ նոյնիսկ եթէ կատարուին, պիտի չունենան անկայունութեան առաջնորդող հետեւանքներ, որոնք պատճառ դառնան, որ Լիբանանի մեր գաղութը այս անգամ նոր արտագաղթ սկսի: Մենք այդ կացութեան մէջ չենք, Լիբանանի հայութիւնը այսօր կը վստահի քաղաքական իր ուժերուն, կը վստահի մեր յարաբերութիւններուն եւ կը զգայ, որ մեր կեցութիւնը Լիբանանին մէջ նաեւ յաւելեալ արժէք է Լիբանանի պետութեան:

Հ.- Ինչքանո՞վ են ազդեցիկ (ուղղակի թէ անուղղակի) տարածաշրջանային յայտնի իրադարձութիւնները` լիբանանեան քաղաքական-հասարակական կեանքի հարցում, յատկապէս երբ նկատենք Սուրիայում նոր խմորումների առաջացման հանգամանքը:

Պ.- Գիտէք, առանց ատոնց` արդէն Լիբանանի քաղաքական կեանքը երկփեղկուած առճակատումի կեանք է, քաղաքական իմաստով: Այսինքն ճիշդ է, որ Լիբանանը համայնքային երկիր է, եւ այդ համայնքային երկիր ըլլալու կողքին` նաեւ մենք դժուարութիւն ունեցած ենք պետական հասկացողութեամբ երկիր մը կառուցելու. արդարեւ, համայնքային, շրջանային մտածողութիւնը, թայֆայական մտածողութիւնը իսկապէս մեզ մօտ չեն նպաստած պետութեան ստեղծումին, որուն վրայ կ՛աւելնայ, անշուշտ, 1948-էն ասդին Իսրայէլի հետ մեր ճակատումի վիճակը, առաւել շուրջ 450,000 պաղեստինցի գաղթականներու կեցութիւնը` Լիբանանին մէջ, ինչպէս նաեւ` շրջանային ուժերու ազդեցութիւնը:  Հաւատացողը չենք, որ Սուրիոյ մէջ վարչակարգի մը փոփոխութիւն պիտի յառաջանայ, սակայն նոյնիսկ առանց վարչակարգի փոփոխութեան` Սուրիոյ մէջ անցուդարձերը իրենց կայծերը կ՛արձակեն դէպի Լիբանան, եւ ասիկա կրնայ մտահոգութիւններու տեղի տալ:

Շրջանային իմաստով, բնականաբար, նաեւ Եգիպտոսի մէջ պատահածները իրենց ազդեցութիւնն ունեցան: Գիտէք, Լիբանանի մէջ քաղաքական կողմերը նաեւ, դժբախտաբար, տեւաբար կը նային Լիբանանի սահմաններէն դուրս: Քաղաքական խմբաւորումներ կան, որոնք Իրանը եւ Սուրիան իրենց դաշնակիցը կը նկատեն: Այլ խմբաւորումներ կան, որոնք Սէուտական Արաբիան եւ Եգիպտոսը իրենց դաշնակիցը կը նկատէին` մինչեւ հասնելու համար Միացեալ Նահանգներ, բայց մեզի համար մեր դաշնակցական մտածողութեան եւ դաշնակցական էսպէս քաղաքական կեցուածքը հետեւեալով կը բնորոշուի, որ` լիբանանեան հարցերը անհրաժեշտ է լուծուին լիբանանցիներու ձեռքով եւ բաւարար է` մենք արտաքին ուժերու օժանդակութեան դիմենք, որովհետեւ պատմութիւնը փաստած է, որ ոչ մէկ արտաքին ուժ այլ երկրի մը կ՛օժանդակէ` մեկնելով տուեալ երկրին շահերէն, այլ միայն ու միայն իր սեփական գերագոյն շահերէն, որոնք ոչ տեւաբար կը համընկնին տուեալ երկրին շահերուն: Եթէ մենք յաջողինք փակել մեր դռներն ու պատուհանները արտաքին ուժերու առջեւ, այն ատեն շատ դիւրին կ՛ըլլայ լուծել մեր հարցերը:

Բնական է, պէտք է յուսալ հետեւաբար, որ լիբանանցին օր մը կը հասնի գիտակցական այդ մակարդակի:

Հ.- Պրն. Բագրատունի, այդ խառնաշփոթ օրերին որպէս կողքից դիտող այդ քաղաքական ստեղծուած իրավիճակին` կառավարութեան մերժում եւ այլն, նկատելի է, որ քաղաքական ղեկը ձեր ձեռքում էր, այսինքն հնարաւորինս ջանում էիք իրավիճակը ղեկավարելի դարձնել:

Պ.- Տեսէք, ատիկա կու գայ այն փորձառութենէն, որ մեր համայնքը եւ մեր կուսակցութիւնը եւ մեր քաղաքական գործի մէջ եղող անցեալի մեր ղեկավար ընկերները կամ պետական ներկայացուցիչները ժառանգ ձգած են մեզի եւ հպարտութեամբ կ՛ըսենք, որ մենք անցեալի փորձառութիւնն է, որ կը շարունակենք, բնականաբար` քիչ մը աւելի համեմունք աւելցնելով:

Հ.- Որպէս լիբանանահայ քաղաքական ծանրակշիռ ուժի` ՀՅԴ-ի ներկայացուցիչ` լիբանանեան խորհրդարանում, ինչպիսի՞ն են փոխյարաբերութիւնները`  իշխող քաղաքական հոսանքի, ինչպէս նաեւ` հայկական միւս պլոքի քաղաքական թեւերի հետ` նոյն փոխյարաբերութիւնների ծիրում:

Պ.- Բնական է, որ մենք ունինք ընտրական եւ քաղաքական դաշնակիցներ, այդ ընդհանուր քաղաքական դաշնակիցներուն խմբաւորումներէն են, լիբանանեան բառերով, «Մարտի 8»ի ուժերը, որոնց մէջ մենք հիմնական քաղաքական դաշնակիցն ենք զօրավար Միշէլ Աունի, որն ինքն իր կարգին նաեւ դաշնակիցն է Հըզպալլայի եւ Ամալ շարժումի եւ այսօր քրիստոնէական քաղաքական ուժը, առաւել հիւսիսի քրիստոնեայ կարեւոր  դէմքերէն Սլէյման Ֆրենժիէն այս ուժերուն միացաւ նախկին Մարտի 14-ի անդամ Ուալիտ Ժոմպլաթ: Եւ այդ ձեւով էր, որ մենք յաջողեցանք նոր  մեծամասնութիւն մը առաջացնել խորհրդարանի մէջ: Այս ուժերուն հետ մեր յարաբերութիւնները շատ հեզասահ են, շատ բնական են եւ գործակցութիւն տեւաբար կայ, սակայն միշտ` փոխադարձ յարգանքի հիման վրայ եւ միշտ պահելով մեր ինքնուրոյն քաղաքական որոշում տալու ազատութիւնը: Ասիկա մեզի համար հիմնական եւ անզիջելի սկզբունք է: Բնականաբար մենք յարաբերութիւններ ունինք քաղաքական միւս կողմին հետ եւ երբեք մեր յարաբերութիւնները չենք խզած, որովհետեւ մենք միշտ կը հաւատանք երկխօսութեան, մենք միշտ կը հաւատանք, որ ոչ մէկ ատեն կարելի է բռնութեան դիմել Լիբանանի մէջ հարցերը լուծելու համար, մենք միշտ կը հաւատանք, որ միայն երկխօսութեան սեղանն է, որ Լիբանանի հարցերը կը լուծէ,  եւ ասիկա կու գայ անցնող 40-ամեայ մեր քաղաքական փորձառութենէն: Բնական է, որ դաշնակիցի նման յարաբերութիւն չունինք միւս ուժերուն հետ, բայց միւս ուժերն ալ շատ լաւ գիտեն, որ հայութեան քաղաքական ուժը մեր մօտն է, հակառակ անոր որ խորհրդարանի մէջ մենք ներկայացուած ենք երկու երեսփոխանով եւ դիմացի ճակատը` չորս երեսփոխանով. ատիկա կու գայ ընտրական օրէնքէն, ինչպէս նաեւ այն բանէն, թէ ինչպիսի՞ դաշնակիցներ կրցած են ընտրութիւններուն ունենալ:

Քաղաքական միւս ուժերուն հետ իբրեւ կուսակցութիւն` թէ՛ Հնչակեան, թէ՛ Ռամկավար կուսակցութեան հետ մեր յարաբերութիւնները բնականոն են, ամսական դրութեամբ հանդիպումներ կ՛ունենանք, հայութիւնը հետաքրքրող հիմնական հարցերու շուրջ վէճ չունինք եւ տեւաբար կը յայտարարենք այն պարագային, թէ երբ Լիբանանի հայութեան անվտանգութիւնը խնդրոյ առարկայ է, ատիկա կը դառնայ առաջնահերթ, իսկ մեր քաղաքական շահերու հարցը` երկրորդական:

Ինչ կը վերաբերի միւս երեսփոխաններուն, որոնց մէկ մասը կը ներկայացնէ կուսակցութիւն, մէկ մասը չի ներկայացներ, օրինակ` երեսփոխաններէն մին քրիստոնեայ Լիբանանեան ուժերու պլոքին մէջ ընդգրկուած է, միւսը Սաատ Հարիրիի քաղաքական գրասենեակի մաս կը կազմէ: Բնականաբար իրենց հետ կը հանդիպինք, կը յարաբերինք` իբրեւ երեսփոխաններ այդ պլոքներու եւ դարձեալ հիմնական մեծ խնդիրներու պարագային կը փորձենք էսպէս միացնել հայկական մեր քաղաքական կեցուածքը:

Հ.- Ինչպէ՞ս էք գնահատում իրանա-լիբանանեան ներկայ քաղաքական փոխյարաբերութիւնները` տարածաշրջանային ազդեցութեան տեսանկիւնից:

Պ.- Կրնամ անվարան ըսել, որ Իրանը եղաւ այն պետութիւններէն, որոնք վերջին 20-25 տարիներուն իրենց անվերապահ աջակցութիւնը ցուցաբերեցին Լիբանանին: Յատկապէս երբ Լիբանանը իր դիմադրական կեցուածքը ցուցաբերեց Իսրայէլի դէմ:

Բնականաբար Իրանի այս կեցուածքը կրնայ նուազ համակրանքով դիտուիլ լիբանանեան կարգ մը ուժերու կողմէ, եւ ատիկա ժողովրդավարական իմաստով մենք կ՛ընդունինք, կը յարգենք այդ կեցուածքը, բայց մենք կը հաւատանք, որ Իրանի այս եղբայրական մօտեցումը` Լիբանանի հարցերուն, իսկապէս Լիբանանին տուաւ յաւելեալ ուժ եւ տուաւ յաւելեալ զօրութիւն: Չենք մոռնար, թէ յուլիս 2006 33 օրուայ պատերազմի ընթացքին եւ այնուհետեւ պատերազմի վնասները դարմանելու իմաստով ինչպիսի՛ հսկայական օժանդակութիւն բերաւ Իրանը մեզի: Հակառակ տիրող այն ընդհանրական տպաւորութեան, որ Իրանը ամէն մանրամասնութեան մէջ միջամուխ է, մենք այդպէս չենք տեսներ, ընդհակառա՛կը, Իրանի պետական այրերը տեւաբար կը յայտարարեն, որ իրենք հաւասար հեռաւորութիւն կը պահեն Լիբանանի քաղաքական ուժերուն միջեւ, եւ յաճախ կը տեսնենք, որ Լիբանանի մէջ Իրանի դեսպանը շատ աւելի կը հանդիպի մեզի հակադիր ուժերու հետ, քան թէ` մեզի դաշնակից ուժերուն հետ, եւ ատիկա ցոյց կու տայ իսկապէս Իրանի որոշ չափով անաչառ վերաբերումը` Լիբանանի հարցերուն: Իրանը տեւաբար կը յայտարարէ, որ ինք Լիբանանի գերիշխանութեան, անկախութեան եւ ազատութեան կողմնակից է եւ հարցերը խաղաղ ձեւով, երկխօսութեան ճամբով լուծելու կողմնակից է:

Իսկապէս, ինչ կը վերաբերի մեր պարագային, օրինակ` ես, որ Լիբանանի խորհրդարանի եւ Իրանի խորհրդարանի բարեկամական յանձնախմբի անդամ եմ, կը տեսնենք, որ ինչպիսի հարցեր կան, որ մենք գործադրութեան կարելիութիւններ ունինք եւ Իրանը առանձնայատուկ տեղ ունի այդ յարաբերութիւններու մէջ եւ մասամբ տեղ ունի Լիբանանի մէջ:

Հ.- Վերջին ժամանակաշրջանում նկատելի էին Թուրքիայի այսպէս ասած միջնորդական ջանքերը` նաեւ լիբանանեան իրավիճակի ուղղութեամբ. ինչպիսի՞ մակարդակ է կրում դա այժմ եւ ո՞րն է լիբանանեան քաղաքական ուժերի վերաբերմունքը` թուրքական նմանօրինակ «միջնորդութիւնների» նկատմամբ:

Պ.- Գիտէք, թուրքական այս թափանցումը երբ Լիբանանի մէջ հայ քաղաքական դէմքի մը կողմէ կը գնահատուի, լիբանանցիներն ու արաբները տարբեր վերաբերում կ՛ունենային` նկատելով, որ ատիկա կու գայ արդէն իսկ դարաւոր թշնամութիւն ունեցող Թուրքիոյ կողմէ Ցեղասպանութեան ենթարկուած հայու մը կամ անոր ժառանգորդներուն կողմէ: Առաջին, այսինքն` անցնող հինգ տարիներուն, յատկապէս Էրտողանի իշխանութեան գալէն ետք, զգալի է, որ տարածաշրջանի մէջ Թուրքիա իր դերակատարութիւնը կ՛ուզէ ընդլայնել, եւ` ոչ միայն քաղաքական. արդէն սկսած էր ընկերային, մարդասիրական, ապա տնտեսական եւ ետքը` քաղաքական իմաստով: Մեկնելով իբր թէ Տաւութօղլուի այն քաղաքական պատկերացումէն կամ հաւատամքէն, որ զերօ խնդիր ունենայ շրջապատին հետ, բան մը, որ ոչ մէկ տեղ նկատեցինք, որ զերօ խնդիր է:

Լիբանանի պարագային այս թափանցումը քիչ մը աւելի զգալի էր, որովհետեւ Թուրքիան մտաւ իբրեւ սիւննի պետութիւն` հակակշռելու համար Իրանի դերակատարութիւնը` իբրեւ շիի պետութիւն: Եւ որովհետեւ Լիբանանի ներքին համայնքային կեանքը այնպիսին է, որ այս բաժանումը կայ արդէն, հետեւաբար նաեւ Թուրքիան այս իմաստով ընդունուեցաւ, որուն վրայ աւելցաւ Թուրքիոյ այդ հռչակաւոր նաւուն պատմութիւնը, որ դէպի Կազա գնաց քանդելու համար պաշարումը եւ իսրայէլեան օդուժը ռմբակոծեց եւ սպաննեց նաւու մը 8-9 ճամբորդները: Ասիկա Էրտողանին տուաւ նոր թռիչք եւ արաբական աշխարհը միահամուռ կերպով, ներառեալ` լիբանանցիները, Էրտողանը նկատեցին արաբական նոր հերոս մը: Մենք, անշուշտ, այդ օրերուն մեզ համար շատ յստակ էր պատահածը: Ատկէ առաջ, երբ Էրտողանը ձգեց եւ Տաւոսի ժողովէն դուրս ելաւ, որովհետեւ Իսրայէլի վարչապետը պաղեստինեան հարցով իր բնական կեցուածքները կ՛արտայայտէր, դարձեալ Էրտողանը իր այդ թատերական ելոյթով ազդեցութիւն ձգեց արաբներուն վրայ: Սակայն հիմնականին մէջ մենք միշտ կ՛ըսէինք հետեւեալը. որովհետեւ արաբ ղեկավարները բացակայ են, որոնք հակաիսրայէլեան նման բուռն կեցուածք պէտք է ունենան, երեւցաւ Էրտողանի կատարածը, որ ըստ էութեան, թատերական կատակերգութիւն մըն էր. այս բառերով մենք կ՛ըսէինք ասիկա երկու տարի առաջ: Անշուշտ մարդիկ մեզ չէին հասկնար կամ, հասկնալով հանդերձ, կ՛ենթադրէին, որ մենք պարզապէս մեր սազն է, որ կը նուագենք:

Նախագահ Ահմատինեժատի այցելութենէն ետք, Լիբանան, դարձեալ նոյն համայնքային մտահոգութեամբ, որովհետեւ աննախընթաց ընդունելութիւն էր Իրանի հանրապետութեան նախագահին այցելութիւնը Լիբանան, աննախընթաց էր ժողովրդական իմաստով: Ես չեմ յիշեր ոեւէ պետական դէմքի այցելութիւն Լիբանան, որ այդքան ընդհանրական ընդունելութիւն ունենայ եւ նոյնիսկ քաղաքական կողմեր, որոնք քաղաքական հակառակութիւն ունէին Ահմատինեժատի նկատմամբ, զինք նկատեցին այնքան սրտամօտիկ, որ իսկապէս շատ հաճելի անդրադարձ ունեցաւ մեր քաղաքական կեանքին վրայ:

Ուրեմն Ահմատինեժատի այցելութենէն ետք Էրտողանի այցելութիւնը կազմակերպուեցաւ, որ ոչ մէկ ձեւով կրցաւ հակակշռել Ահմատինեժատի այցելութեան անդրադարձը` Լիբանանի մէջ: Հոն էր, որ մենք քիչ մը շատ այսպէս պոռթկացող ձեւով դիմաւորեցինք, ցոյցերով, իր նկարները եւ իր պաստառները պատռելով, յիշեցնելով նաեւ մեր լիբանանցի քոյրերուն եւ եղբայրներուն, որ ասիկա ամօթանք է, յատկապէս երբ Թուրքիան ներողութիւն չէ խնդրած, նաեւ լիբանանցիներ կային այն ջարդերուն մէջ, որոնք Թուրքիա օսմանեան օրերուն կատարած է լիբանանցիներու հանդէպ:

Այսօր, երբ Թուրքիան ետեւ-ետեւի ձախողութիւններ կ՛արձանագրէ արաբական աշխարհի մէջ, որովհետեւ մեզի համար շատ յստակ էր, հետեւաբար` կը յայտարարենք, որ Թուրքիոյ այս դերակատարութիւնը լարուած է Արեւմուտքի կողմէ, այսպէս` համադրուած է Արեւմուտքի կողմէ: Եւ երբեք պէտք չէ հաւատալ Թուրքիոյ այս քաղաքականութեան, այնքան ատեն որ Իսրայէլի հետ ինք կը պահէ իր ռազմավարական զինուորական համաձայնագրերը, մնացեալը ամբողջը կեղծիք է եւ` ժամանակ շահիլ: Փաստօրէն Թուրքիան չյաջողեցաւ դերակատարութիւն ունենալ Եգիպտոսի մէջ, չյաջողեցաւ որեւէ դերակատարութիւն ունենալ Լիպիոյ մէջ, իսկ Սուրիոյ նկատմամբ իր վերաբերումը, երբ տեղ մը հասած էր, որ Սուրիան եւ Թուրքիան ռազմավարական գործընկերներ կրնային դառնալ, այնինչ Թուրքիոյ ղեկավարութիւնը այսպէս գոռոզաբար թելադրեցին, ըսին, խրատեցին Պաշշար Ասատը` այսպէս ընէ, այնպէս ընէ, կամ Թուրքիոյ մէջ հիւրընկալեցին Սուրիոյ ընդդիմութեան եւ «Իսլամ եղբայրներ»ու ընդհանուր համագումարները, ի յայտ բերին, որ Թուրքիա անկեղծ գործընկեր չէ արաբական երկիրներուն եւ յատկապէս` Սուրիոյ:

Եւ հետաքրքրական կերպով այն բառամթերքը, որ մենք օգտագործեցինք անցնող տարիներուն, նոյն բառամթերքը եւ աւելին այսօր կը գործածեն լրատուական միջոցները, քաղաքական դէմքերը, անոնք, որոնք կը նկատեն, թէ Թուրքիոյ իսկական դիմագիծը սա է եւ յստակօրէն կ՛ըսեն, որ այն, ինչ որ այս պարագային դաշնակցական քաղաքական արտայայտութիւնները կ՛ըսէին, փաստօրէն ճիշդ է եւ կը յուսանք, որ ասիկա փորձառութիւն մը կ՛ըլլայ, որպէսզի նաեւ արաբական երկիրները, յատկապէս Լիբանան, Սուրիա եւ հոն, ուր որ մեր գաղութները տակաւին առոյգ ներկայութիւն են, աւելիով ճանչնան Թուրքիան, որովհետեւ մենք նաեւ մեր հասկցածները կըսենք,  որովհետեւ կը սիրենք այդ երկիրները, որոնք հայրենիքի վերածած ենք մենք: Մենք երբեմն այնքան կը գուրգուրանք այդ երկիրներուն վրայ, որ կրնանք մենք մեզի ըսել, որ հինէն եկած քաղաքացիներէն աւելի նախանձախնդիր ենք, որովհետեւ մենք լաւ ճանչցած ենք թուրքը, կ՛ուզենք, որ յաւելեալ  տագնապներ խնայուին արաբ ժողովուրդին, ըլլան ատոնք Լիբանանին, Սուրիոյ, Եգիպտոսի մէջ կամ այլուր:

Հ.- Շնորհակալութիւն` բովանդակալից այս հարցազրոյցի համար եւ կը ցանկանա՞ք վերջում որեւէ հարցի մասին  խօսել, որին չանդրադարձանք:

Պ.- Անկեղծօրէն ես այսպէս խառն զգացմունքներով պիտի վերադառնամ Լիբանան, որովհետեւ, դժբախտաբար, ասկէ առաջ քանի մը առիթներով ես հրաւէր ունէի` այցելելու մեր համայնքները, սակայն  Լիբանանի կացութեան պատճառով տեւաբար յետաձգած էի եւ ինքզինքս յանցաւոր կը զգայի ատոր համար: Այսօր ես հարստացած` կը վերադառնամ, եւ եթէ որոշ չափով ես տակաւին դերակատարութիւն մը ունիմ Լիբանանի հայութեան պարագային, ինքզինքս նաեւ ի սպաս կը դնեմ որեւէ ձեւի, որեւէ շրջանակի, այսինքն` նոյն տարածաշրջանի մէջ օգտակար հանդիսանալու, որովհետեւ ես մէկ բանի կը հաւատամ. ո՛ւր որ ալ գտնուինք, որեւէ գաղութի հզօրացումը հզօրացումն է միւս գաղութին, որեւէ գաղութի տկարացումը տկարացումն է միւս գաղութին, եւ բոլորս օղակներ ենք մէկ ընդհանուր շղթային, որուն վերջին հսկայ օղակը Հայաստանն է: Հետեւաբար բոլորս միասնաբար պիտի աշխատինք այդ օղակները ամուր պահելու համար, որպէսզի երբ գայ այդ օրը, որ կարենանք այդ բանալին բերել եւ մեզ կաշկանդող շղթան, կղպանքը բանալ, բոլորս ճակատաբաց, բոլորս քաջաբար, հարուստ հոգիով վերադառնանք մեր հայրենիքը:

Հարցազրոյցը վարեց
ԱՐՄԻՆԷ ԷԼԻԱԶԵԱՆԸ

2 յունիս, 2011

Share this Article
CATEGORIES