ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՄԷՋ ՀԱՅԵՐՈՒՆ ՊԻՏԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁՈՒԻՆ 1936-Ի ԿԱԼՈՒԱԾՆԵՐԸ

Թուրքիոյ փոքրամասնութիւններու իրաւունքներուն համար պայքարին մէջ կարեւոր շրջադարձ արձանագրուած է: Թուրքիոյ կառավարութիւնը պաշտօնապէս հրապարակած է վաքըֆներու, այսինքն` կալուածներու մասին օրէնքի փոփոխութիւնը:

Այսպիսով, երկրի փոքրամասնութիւններուն, որոնց շարքին հայերուն կը վերադարձուին 1936-էն ի վեր խլուած կալուածները: Այդ որոշումը երկար տարիներու պայքարի եւ առաւելաբար Եւրոպական Միութեան ճնշումին արդիւնքն է:

Ըստ պաշտօնական տեղեկագիրի մէջ տեղ գտած հրամանագիրին, թրքական իշխանութիւնները որոշած են 1936-ին համայնքային հիմնադրամներուն պատկանած անշարժ գոյքն ու կալուածները իրական տէրերուն վերադարձնել: Իսկ այն ամէնուն համար, որ կը գտնուի ոչ թէ պետութեան, այլ ոեւէ երրորդ անձի տիրապետութեան տակ, հիմնադրամներուն վճարուելու է համապատասխան «արդար» գումար` գանձապետական եւ հիմնադրամներու գլխաւոր տնօրէնութեան կողմէ:

Նշենք, որ այդ «արդար» գինը պիտի որոշէ հիմնադրամներու գլխաւոր տնօրէնութիւնը: Հիմնադրամներու վերաբերեալ թիւ 5737 յօդուածին մէջ ժամանակաւոր կէտ աւելցուած է, ըստ որուն, 12 ամսուան ընթացքին փոքրամասնութիւններու հիմնադրամները, դիմելով կրնան ստանալ 1936-ին իրենց պատկանած եւ հետագային տարբեր պատճառներով պետութեան կամ այլ երրորդ անձերու անցած հողային տարածքները, գերեզմանատուներն ու նոյնիսկ շատրուանները:

Խորհրդարանի դրական վաւերացումէն ետք այս ամէնը անուանափոխման գրասենեակներու միջոցով պիտի վերադարձուի իրական տէրերուն: Թրքական կառավարութեան այս որոշումը քանի մը ժամ ետք լուրջ արձագանգ գտաւ` թէ՛ դրական, թէ՛ բացասական:

Պոլսոյ հայոց պատրիարքի ընդհանուր փոխանորդ Արամ եպս. Աթեշեանը «Երկիր մետիա» պատկերասփիւռի կայանին հետ հեռաձայնային հաղորդակցութեան մը ընթացքին նշած է, որ ասիկա ուրախալի փաստ է, սակայն ոչ անակնկալ, որովհետեւ ամիսներ առաջ անիկա արդէն կը քննարկուէր:

«Անշուշտ հաճելի է այս որոշումը պաշտօնապէս տեսնել կառավարութեան տեղեկագիրին մէջ», աւելցուցած է սրբազանը:

Իսկ Արսէն Երման, որ վարչական կալուածներ ունեցող մեծագոյն հիմնադրամներէն` Ազգային Ս. Փրկիչ հիւանդանոցի հոգաբարձութեան խորհուրդի փոխատենապետն է, շեշտած է, որ իրենք առաջինն էին, որ դիմեցին Եւրոպական դատարան եւ վերստացան կալուածներուն մէկ մասը, որմէ ետք կառավարութիւնը սկսաւ աւելի լուրջ մտածել հարցին մասին:

Վրդովմունքի ալիք բարձրացուցին նաեւ բազմաթիւ քաղաքացիներ, որոնք այսօր կը բնակին այդ կալուածներուն մէջ: Անոնք չեն ընդունիր որոշումը: Հնչեցին նաեւ ծայրայեղական այնպիսի կարծիքներ, թէ Թուրքիոյ ալ պէտք է վերադարձուին Եւրոպայի տարածքին մէջ գտնուող եւ թուրքերուն պատկանող կալուածները: Ինչպէս նախապէս, այսօր եւս այս հարցը ներքաղաքական պայքարի լուրջ խնդիր պիտի դառնայ:

ՀՅԴ ԱՄԵՐԻԿԱՅԻ ՀԱՅ ԴԱՏԻ ՅԱՆՁՆԱԽՈՒՄԲԻՆ
ԷՐՏՈՂԱՆԻ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ԾԽԱԾԱԾԿՈՅԹ Է

«Էրտողանի այդ հրամանը, որ պայմանաւորուած է Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարանին մէջ Թուրքիոյ կրած զգալի կորուստներով եւ Միացեալ Նահանգներու քոնկրեսի` քրիստոնեայ փոքրամասնութիւններուն նկատմամբ Թուրքիոյ իրականացուցած ճնշումներու մանրազնին ուսումնասիրութեամբ, պիտի վերադարձնէ Հայոց ցեղասպանութեան եւ անոր յաջորդած տասնամեակներուն ընթացքին բռնագրաւուած եկեղեցիներու եւ եկեղեցական ունեցուածքի մէկ տոկոսէն ալ պակասը», ըսուած է այս առիթով Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբին տարածած հաղորդագրութեան մէջ:

«Հայերուն, յոյներուն եւ ասորիներուն դէմ իրականացուած ցեղասպանութենէն 96 տարի ետք ընդունուած այս հրամանագիրը ծխածածկոյթ է` խուսափելու համար այդ վայրագութիւններուն առաւել մեծ հետեւանքներէն», նշած է յանձնախումբի ատենապետ Քեն Խաչիկեան:

Ան նաեւ ընդգծած է, որ իրենք պիտի աշխուժացնեն աշխատանքը Միացեալ Նահանգներու քոնկրեսին մէջ եւ նախագահի վարչակազմին հետ, որպէսզի քրիստոնէական համայնքներուն վերադարձուին Թուրքիոյ ոճրագործութեան պատճառով անոնցմէ խլուած ամբողջ ունեցուածքը:

Իսկ ամերիկեան «Էսոշիէյթըտ փրես» գործակալութիւնը կը հաղորդէ, որ վերադարձի ենթակայ եկեղեցական ունեցուածքը կը ներառէ նախկին հիւանդանոց մը, որբանոցի, դպրոցի շէնքեր եւ գերեզմանատուներ: Գործակալութիւնը կ՛ընդգծէ, որ եկեղեցական ունեցուածքի վերադարձը Եւրոպական Միութեան եւ Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարանին Թուրքիոյ դէմ ներկայացուած շարք մը հայցերու հիմնական պահանջն էր: «Իսկ անցեալ տարի դատարանը Թուրքիայէն պահանջած էր Յոյն ուղղափառ եկեղեցւոյ վերադարձնել որբանոց մը», կը գրէ «Էսոշիէյթըտ փրես»:

 

 

Share this Article
CATEGORIES