ԹՈՒՐՔԻԱ-ՀԱՅԱՍՏԱՆ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Հարցումը դնենք շեշտակի եւ կարճ:

Ի՞նչ կը սպասէ պր. Սերժ Սարգսեանը` Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւնները ջնջելու վերջնականապէս: Չենք հասկնար: Արդեօ՞ք Հայաստանի հարցերուն ամբողջական լուծում բերելու միջոց մը կը նկատէ եւ դեռ կը յուսայ, որ Թուրքիա, հանելէ ետք արձանագրութիւնները խորհրդարանի օրակարգէն, զանոնք կը վերադարձնէ թրքական խորհրդարան:

Այդ պարագային Ս. Սարգսեան չ՛անդրադառնար, որ հայ-թրքական հարցը Աթաթուրքի երկրին համար այլեւս այժէմական չէ, հետաքրքրական չէ, զերօ խնդիրներ դաւանելէ ետք, զերօ անվստահութեամբ վերջացաւ եւ այդ հարցով զբաղիլը այլեւս ձեռնտու չէ բնաւ Հայաստանի համար, մանաւանդ որ, ըստ «Ռեկնում» ռուսական լրատուամիջոցին, չհերքուած լուրին, Հիլըրի Քլինթընին յիշեցուցած է, որ Միացեալ Նահանգները եւ Թուրքիան պարտական կը մնան Հայաստանի, ըստ նախագահ Ուիլսընի, որ համաձայնութեան վաւերացումէ ետք դէպի ծով ելք մը տրամադրելու է Հայաստանին: Ասիկա Թուրքիոյ ամէնէն զգայուն կէտն էր ու Թուրքիայէն բան մը կորզելու ճնշումի միջոց մըն էր Ամերիկայի արտաքին նախարարին համար:

Զուիցերիոյ մէջ կնքուած համաձայնութիւնը մուկ ու կատուի բեմադրութիւն մըն էր, որ իր արտայայտութիւնը գտաւ Երեւանի Հրազդան մարզադաշտին վրայ, ուր բողոքող սփիւռքահայերը դուրս դրուեցան դաշտէն: Ապա` թուրքերու դաշտին մէջ, ուր տեսանք, թէ Ս. Սարգսեան խանդավառ ծափերէ ետք իր ոսկի ակռաներն ալ ցոյց տուաւ: Դիւանախաղերը վերջացան նախապատութեամբ ֆութպոլային գետնի վրայ, ապա` քաղաքական դաշտին, կապկելով Չինաստան-Ամերիկա փինկ-փոնկային խաղը:

Բայց աւելորդ չէ յիշեցնել, որ Չինաստան եւ Ամերիկա որեւէ ցեղասպանական հարց չունին, ոչ ալ` Գեմանիա ու Ֆրանսա:

Պէտք է լաւ գիտնալ` խաղաղութեան սեղան կը նստին անոնք, որոնք հաւասարազօր են: Եթէ չկայ ռազմավարական հաւասարակշռութիւն տկար կազմը, այսինքն` Հայաստանը, դիմած կ՛ըլլայ անձնատուութեան, եւ այս բոլորը տեղի պիտի ունենային կնքահայրութեամբ մեծ զոհը «սիրող» համաշխարհային մեծ տէրութեանց հովանիին ներքեւ: Անոնցմէ որեւէ մէկը չըսաւ, որ հայե՛ր, ի՞նչ կ՛ընէք, անձնատուութեան կ՛երթաք, ձեր դատը կը ծախէք»:

Հարցը հասաւ այն աստիճանին, որ Հայաստանի մէջ Քանատայի նախկին դեսպան Արա Պապեան, անցեալ տարուան 25 սեպտեմբերին ըսաւ. «Մենք ի՞նչ զոհողութիւն պիտի ընենք եւ ի՞նչ պիտի ստանանք յստակ է, որ Թուրքիա շահաւոր կողմ է, բայց հայերը ի՞նչ կը շահին, յստակ չէ»:

Արա Պապեան Նիւ Եորքէն վերադարձին այն տպաւորութիւնը ունէր, որ` «Ամերիկեան վերին շրջանակները զարմացած են, այս իրականութեան առջեւ, ինչո՞ւ այդքան ջերմ են հայերը եւ զիջումներու կ՛երթան»: Եւ եզրակացուց. «Ի՞նչ որ կը շահինք վերջին 50 տարիներուն, զերոյի կը վերածուի»:

ՀՅԴն եւ իր հոծ համակիր զանգուածը յաջողեցաւ համաձայնութիւնը փոխադրել Սահմանադրական դատարան եւ սառեցնել: Այլապէս, օրուան սակաւապետերը կը պատրաստուէին սիրով վաւերացնելու հնագոյն նպաստաւոր ճերմակ երազներու:

Այո՛, սառեցաւ համաձայնութիւնը, բայց չմեռաւ, այն յոյսով, որ օր մը ձմեռնաքունէն կ՛արթնցնեն եւ լոյս աշխարհ կը բերեն` առանց մտածելու, թէ թուրքերն էին, որ զղջացին համաձայնութիւններու նոր ճամբու ուղիէն, եւ եթէ նոյնիսկ անոնք ետ բերին, երբեք պիտի չվաւերացուին, այլ պիտի պահեն, իբրեւ մշտաշանթաժ, ասդին-անդին օգտագործելով զանոնք, իսկ հայերը դեռ կը յուսան:

Թուրքիոյ հետ անհամբեր հովուերգութեան ընդառաջող Հայաստանի վարչակարգը իր բոլոր ապագայ յաջողութիւնները, բարգաւաճումը, յոյսը, երազները կը կապէ Թուրքիոյ հետ բացուելու քաղաքականութեան:

Այս երազող քաղաքագէտներուն` մէկ կարճ հարցում մը ունիմ. Վրաստան շատ ջերմ յարաբերութիւն ունի Թուրքիոյ հետ, ամէն մարզերու մէջ, սակայն այս երկրին տնտեսութիւնը ինչո՞ւ Հայաստանի տնտեսութենէն շատ վար կը մնայ»:

Հայաստան-Թուրքիա սահմանի բացումէն ետք ի՞նչ վնասներ կը սպասեն մեզի, կը մնայ թուարկել ուրիշ անգամ:

Ասիկա կը նմանի դարաւոր ոսոխին Անիի բանալիներուն միւս կէսն ալ յանձնելու, եթէ յանկարծ, Աստուած մի արասցէ, համաձայնութիւններ յարութիւն առնեն:

ՄԱՆՈՒԷԼ ԳԱԶԱՆՃԵԱՆ

Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES