ՔՐԻՍՏՈՆԷՈՒԹԵԱՆ ՓՈԽԱԿԵՐՊՈՒՄՆԵՐ. ՀՈԼԱՆՏԱՑԻՔ ՎԵՐԱՏԵՍՈՒԹԵԱՆ Կ՛ԵՆԹԱՐԿԵՆ ՔՐԻՍՏՈՆԷՈՒԹԻՒՆԸ` ԹԵՐԱՀԱՒԱՏ ԱՇԽԱՐՀԻ ՄԸ ՀԱՄԱՐ

ՇԱՏԵՐ ՀԱՄՈԶՈՒԱԾ ԵՆ, ԹԷ ԺԱՄԱՆԱԿԸ ՀԱՍԱԾ Է, ՈՐ ԿՐՕՆՆԵՐ ԲԱՒԱՐԱՐԵՆ ՆԵՐԿԱՅ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐՈՒ ՈԳԵՂԷՆ ԵՒ ԸՆԿԵՐԱՅԻՆ ԿԱՐԻՔՆԵՐԸ: ՔՐԻՍՏՈՆԷԱԿԱՆ ԲԱԶՄԱԹԻՒ ԱՂԱՆԴՆԵՐ ԿԸ ՇԱՀԱԳՈՐԾԵՆ ԿԱՄ ՉԱՐԱՇԱՀՈՒԹԵԱՆ Կ՛ԵՆԹԱՐԿԵՆ ԱՅՍ ԿԱՐԻՔԸ: ՍԱԿԱՅՆ ՀԱԶՈՒԱԴԷՊՕՐԷՆ ԱՐՄԱՏԱԿԱՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹԵԱՆ ՆՇԱՆՆԵՐ ԿԸ ՏԵՍՆԵՆՔ ՆՈՅՆԻՆՔՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԱԾ ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐՈՒ ՄԷՋ: ՎԵՐ. ՔԼԱԱՍ ՀԵՆՏՐԻՔՍ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁԱԾ Է, ԹԷ ՅԵՏ ՄԱՀՈՒ ԿԵԱՆՔԻ ՅՈՅՍ ՉԻ ԿՐՆԱՐ ՆԵՐՇՆՉԵԼ ԻՐ ՀՕՏԻՆ ԵՒ ԱՅՆ ԱՆՁԸ ՉԷ, ՈՐ ՇԱՔԱՐՈՎ ՊԻՏԻ ՊԱՏԷՐ ԴԵՂԱՀԱՏ ՄԸ:  ԱՆ Կ՛ԸՍԷ` «ԿԱՐԻՔ ՉԿԱՅ ՀԱՒԱՏԱԼՈՒ, ԹԷ ՅԻՍՈՒՍ ՖԻԶԻՔԱՊԷՍ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ԱՌԱԾ Է», ԿԱՄ` «ԱՍՏՈՒԱԾ ԲՆԱՒ ԱՐԱՐԱԾ ՄԸ ՉԷ… ԱՆԻԿԱ ԲԱՌ ՄԸՆ Է, ՈՐ ԿԸ ՎԵՐԱԲԵՐԻ ՓՈՐՁԱՌՈՒԹԵԱՆ, ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՓՈՐՁԱՌՈՒԹԵԱՆ»: ՆՄԱՆ ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ՍՐԲԱՊՂԾՈՒԹԻՒՆ ՊԻՏԻ ՆԿԱՏՈՒԷԻՆ ԱՒԱՆԴԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ: ՍԱԿԱՅՆ ՀԵՆՏՐԻՔՍԻ ԳԼԽԱՒՈՐԱԾ ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՄԱՍ ԿԸ ԿԱԶՄԷ ՀՈԼԱՆՏԱՅԻ ԲՈՂՈՔԱԿԱՆ ՊԱՇՏՕՆԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑԻԻՆ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.»Ի ԿՐՕՆԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐՈՒ ԼՐԱԳՐՈՂ ՌՈՊԸՐԹ ՓԻԿՈԹ ԿԸ ՊԵՂԷ ԱՄՍԹԵՐՏԱՄԻ ՄԷՋ ՀԵՏԶՀԵՏԷ ՏԱՐԱԾՈՒՈՂ ՔՐԻՍՏՈՆԷԱԿԱՆ ՆՈՐ ԸՄԲՌՆՈՒՄՆԵՐՈՒ ԴԱՇՏԸ:

Սեւ շրջազգեստով եւ կրօնաւորի ճերմակ օձիքով վեր. Քլաաս Հենտրիքս կը գլխաւորէ կիրակի օրուան պաշտամունքը կեդրոնական Հոլանտայի Էքսոտըս եկեղեցիին մէջ:

Էքսոտըս մաս կը կազմէ Հոլանտայի բողոքական պաշտօնական եկեղեցիին եւ պաշտամունքը կ՛ընթանայ աւանդական ձեւով. շարականներու երգեցողութիւն, ընթերցուածք` Աստուածաշունչէն եւ Տէրունական աղօթք: Սակայն Հենտրիքսի քարոզէն բխած պատգամը մռայլ կը թուի ըլլալ. «Երկրի վրայ ձեր կեանքը ապրեցէք լաւագոյն ձեւով, որովհետեւ շատ հաւանաբար անիկա ձեր միակ կեանքը պիտի ըլլայ», կ՛ըսէ ան:

«Անձնապէս շնորհը չունիմ հաւատալու յետ մահու կեանքին,- կ՛ըսէ Հենտրիքս:- Ո՛չ, ինծի համար մեր կեանքը, մեր պարտականութիւնը մահէն առաջ կ՛ապրուին»:

Ան նաեւ չի հաւատար, թէ Աստուած գոյութիւն ունի իբրեւ գերբնական արարած մը:

«Երբ անիկա կը պատահի, կը պատահի երկրի վրայ, քու եւ իմ միջեւ, անձերու միջեւ: Հոս է, որ կրնայ պատահիլ անիկա: Աստուած բնաւ էութիւն մը չէ… անիկա բառ մըն է, որ կը խտացնէ փորձառութիւնը, կամ` մարդկային փորձառութիւնը»:

Հենտրիքս Աստուածաշունչին մէջ գրուած Յիսուսի կեանքը կը նկարագրէ իբրեւ դիցաբանական պատմութիւն մը մարդու մը մասին, որ թերեւս երբեք գոյութիւն չէ ունեցած, նոյնիսկ եթէ զայն  նկատենք իմաստութեան արժէքաւոր աղբիւր մը` լաւ կեանք մը ապրելու համար:

Հենտրիքսի «Պըլիվինկ ին նան էկզիսթընթ կատ» (հաւատալով` անգոյ Աստուծոյ) վերնագիրով գիրքը պատճառ դարձաւ, որ աւանդապահ քրիստոնեաներ պահանջեն անոր պաշտօնազրկումը: Այսուհանդերձ, եկեղեցական յատուկ ժողով մը եզրակացուց, թէ Հենտրիքսի գաղափարները այնքա՛ն լայն տարածում ունէին եւ այնքա՛ն մեծ թիւով կրօնաւորներ կը բաժնէին զանոնք, որ կարելի չէր մատնացոյց ընել զայն եւ չէզոքացնել:

Ոմանք կը հաւատան, թէ աւանդական քրիստոնէութիւնը շատ սահմանափակ պատկերացում մը ունի Աստուծոյ բնոյթին մասին:

Ամսթերտամի Ֆրի համալսարանին կողմէ կատարուած ուսումնասիրութիւն մը ի յայտ բերած է, թէ Հոլանտայի բողոքական պաշտօնական եկեղեցիին մաս կազմող 6 կրօնաւորէն մէկը, ինչպէս նաեւ աւելի փոքր հետեւորդներ ունեցող քրիստոնէական դաւանանքներու մաս կազմող կրօնաւորներ խորքին մէջ ճանաչական են կամ անաստուած:

Էքսոտըս եկեղեցիին մէջ կանոնաւոր պաշտամունքներ գլխաւորող կին կրօնաւոր մը` վեր. Քիրսթըն Սլեթենաար եւս կը մերժէ այն գաղափարը, թէ Յիսուս միաժամանակ երկնային եւ մարդկային կերպար մըն էր, ինչ որ ընդհանրապէս կեդրոնական տեղ ունի քրիստոնէութեան մէջ:

«Կը կարծեմ, թէ «Աստուծոյ որդի» սահմանումը տեսակ մը տիտղոս է,- կ՛ըսէ ան:- Չեմ կարծեր, թէ ան աստուած մըն էր, կամ` կիսաստուած մը: Կը կարծեմ, թէ մարդ մըն էր, սակայն` յատուկ մարդ մը, որովհետեւ շատ լաւ գիտէր ապրիլ սիրով, Աստուծոյ յատուկ այն ոգիով, զոր գտած էր իր մէջ»:

Սլեթենաար կ՛ընդունի, թէ այս ձեւով կը շրջէ այն, ինչ որ ըսած է եկեղեցին, սակայն կը շեշտէ, թէ ինք փոփոխութեան չ՛ենթարկեր «քրիստոնէութեան իրական իմաստը»:

Սլեթենաարի համաձայն, «գոյութիւն չունի միայն մէկ պատասխան»: Ան դժգոհութիւն կը յայտնէ, թէ` «աւանդական բազմաթիւ հաւատալիքներ կապ չունին մարդոց հետ եւ վերածուած են կարծր հաստատումներու, որոնք անհպելի կը մնան»:

Տինի վան Վենկարտըն, որ 20 տարիէ ի վեր կը յաճախէ Էքսոտըս եկեղեցին, գրաւիչ կը գտնէ նման ազատ մտածողութիւն մը:

«Կը կարծեմ, թէ շատ ազատագրող է այս երեւոյթը: Քլաաս Հենտրիքս Աստուածաշունչը կ՛օգտագործէ փոխաբերական ձեւով, որպէսզի կարենամ զայն մօտեցնել իմ սեփական մտածողութեանս, իմ սեփական մօտեցումիս», կ՛ըսէ ան:

Վիմ տը Եոնկ կ՛ըսէ. «Հոս կարելի է հաւատալ ինչ բանի կ՛ուզենք, ինչ բանի, որ կը հաւատանք եւ կը զգանք, թէ ճիշդ է»:

Ամսթերտամի մէջ եկեղեցիներ օգոստոսին կը յուսային ներգրաւել մեծ թիւով մարդիկ` բացօթեայ իրադարձութիւններ կազմակերպելով:

Ամսթերտամի Հին եկեղեցիին մէջ, որ կը գտնուի հանրատուներու թաղամասին մէջ, նման գրաւիչ իրադարձութիւն մըն էր տղամարդոց եւ կիներու միջեւ կապեր հաստատելու «արագ գործընթաց» մը:

Մինչ ցանկայարոյց հանդերձանքով կիներ կը սկսէին յայտնուիլ հանրատուներուն կարմիր լոյսով ցուցափեղկերուն մէջ, անդին` եկեղեցի այցելողները կը շրջէին սեղանէ սեղան` քննարկելու համար սիրոյ հարցեր, բոլորովին օտար անձերու հետ:

Ամսթերտամի Վրիէ եունիվերսիթայթ համալսարանի դասախօս Հիյմէ Սթոֆըլզ կ՛ըսէ, թէ սիրոյ նման գաղափարներով է, որ մարդիկ կը հիմնեն կրօնական իրենց տարածուող գաղափարները:

«Մեր ընկերութեան մէջ ասիկա կը կոչուի «բանի մը պաշտամունքը»,- կ՛ըսէ ան:- Պէտք է «բան» մը գոյութիւն ունենայ երկինքի եւ երկրի միջեւ, սակայն զայն «Աստուած» կոչել, կամ նոյնիսկ` «սեփական Աստուած» մը, քիչ մը չափազանցութիւն է հոլանտացիներուն մեծ մասին համար»:

«Քրիստոնէական եկեղեցիները կը գտնուին տնտեսական շուկաներու վիճակին մէջ: Անոնք կրնան իրենց գաղափարները առաջարկել բնակչութեան մեծամասնութեան, որ հետաքրքրուած է ոգեղէն բաներով կամ որոշ տեսակի կրօնով», կ՛աւելցնէ ան:

Քրիստոնէական կարգ մը խմբաւորումներ յայտնապէս պատրաստ են քրիստոնէութիւնը վերստեղծելու` մրցելու համար Գաղափարներու այս շուկային մէջ:

Անոնք կը փափաքին, որ Հոլանտան դառնայ քրիստոնէութեան գիտաշխատանոց մը, ուր կարելի է փորձարկել հաւատքը հասկնալու արմատական նոր ձեւեր:

«Սթրում վեսթ» (արեւմտեան հոսանք) վերնագիրով փորձարկութիւն մը ի գործ դրուած է եկեղեցիի մը կողմէ, որ կը ձգտի ներգրաւել պատանիներն ու երիտասարդները:

Ամսթերտամի մէկ թատերասրահին մէջ պատանիներ եւ երիտասարդներ կը խորհրդածեն յաւիտենութեան գաղափարին մասին` բրինձի հատիկներու կոյտեր տարածելով գետնին վրայ:

«Այլ եկեղեցիներէ մեր տարբերութիւնը այն է, թէ մենք կը փորձարկենք Աւետարանէն բխած գաղափարներ,- կ՛ըսէ Ռիքքօ Վուրպերկ, որ կ՛օգնէ «Սթրում վեսթ» ծրագիրին գործադրութեան:- Աւանդութեան համաձայն, կ՛ընտրենք գեղեցիկ պատմութիւն մը եւ ներկաներէն կը խնդրենք նստիլ, լսել եւ համոզուիլ: Ասիկա հակառակ կողմէն աշխատելու ձեւ մըն է»:

«Սթրում վեսթ» ծրագիրը կը կեդրոնանայ Աստուծոյ անձնական փնտռտուքին վրայ եւ ոչ` եկեղեցիին աւանդաբար փոխանցած սեւ ու ճերմակ պատասխաններուն:

Շիքքօ կը հաւատայ, թէ աւանդական քրիստոնէութիւնը շատ սեղմ կաղապարի մը մէջ կաշկանդած է Աստուծոյ գաղափարը:

Ան համոզուած է, թէ յետ արդի ժամանակներու մարդկային ընկերութեան մէջ, ուր այլեւս գոյութիւն չունի հաստատ բանի մը նկատմամբ հաւատքը, շտապ կարիքը կայ «Աստուծոյ գաղափարը դուրս բերելու իր կաղապարէն»:

«Եկեղեցին պէտք է սթափ կերպով անդրադառնայ, թէ ի՛նչ տեղի կ՛ունենայ ընկերութեան մէջ,- կ՛ըսէ ան:- Անիկա պէտք է փոխակերպուի քրիստոնեայ մնալու համար: Կարելի չէ երկինքի մասին խօսիլ այնպէս, ինչպէս 2000 տարի առաջ: Պէտք է դարձեալ մտածենք, թէ ի՛նչ նշանակութիւն ունի անիկա: Կրնանք գործածել նոյն բառերը, սակայն` ըսել բոլորովին տարբեր բան մը»:

Արդեօք Ռիքքօ կը հաւատա՞յ, թէ Յիսուս Աստուծոյ որդին էր:

«Ասիկա շատ դժուար հարցում մըն է: Վստահ չեմ, թէ ի՛նչ ըսել կ՛ուզէ», կը պատասխանէ ան:

«Մարդիկ շատ խիստ գաղափարներ ունին այս մասին: Թերեւս կրնամ համաձայն գտնուիլ կարգ մը գաղափարներու, բայց ոչ` ուրիշներու»:

Նման խուսափում մը հայհոյանքի համազօր է Հոլանտայի Պայպըլ Պելթ շրջանին մէջ ապրող բազմաթիւ անձերու համար, որոնք կը հետեւին քրիստոնէական խիստ ըմբռնումներու:

Պայպըլ Պելթի խաղաղ մէկ գիւղաւանին` Սթաֆորսթի բնակչութեան 25 առ հարիւրը ամէն կիրակի կը յաճախէ տեղւոյն պահպանողական Բարեկարգուած եկեղեցին:

Գիւղաւանը նոյնիսկ որդեգրած է օրէնք մը` հայհոյելու դէմ:

Փոխ քաղաքապետը` Սիթս տը Եոն կ՛ամբաստանէ յառաջդիմական այն խմբաւորումները, որոնք քրիստոնէութիւնը կը կերպարանափոխեն` զայն ժամանակակից ընկերային ըմբռնումներու պատշաճեցնելու նպատակով:

«Երբ մարդիկ եկեղեցի կը հրաւիրենք` Յիսուս Քրիստոսը դուրս նետելով եկեղեցիէն, ապա կը կորսնցնենք քրիստոնէութեան կորիզը: Այս ձեւով կը բարեկարգենք ոչ թէ մեր հաստատութիւններն ու մօտեցումները, այլ` մեր պատգամին կորիզը», կ՛ըսէ ան:

Սակայն բազմաթիւ եկեղեցիներ խանդավառ են գործելու ոեւէ մէկուն հետ, որ կը հաւատայ «բանի» մը:

Անոնք կը հաւատան, թէ միայն յարմարելով է, որ կրնայ գոյատեւել իրենց կրօնը:

«Սթրում վեսթ» ծրագիրին հետեւող պատանիներն ու երիտասարդները յատուկ տախտակներու վրայ կ՛արձանագրեն անունները այն բաներուն, որոնք կ՛արգիլեն, որ երկրայինը դառնայ երկնային, ինչպէս` քաղցկեղ, պատերազմ, անօթութիւն: Ծրագիրը առիթ կու տայ, որ պատանիները զանոնք խորտակեն խորհրդանշական ձեւով:

Նոր քրիստոնէութիւնը արդէն սկսած է զարգացնել իր սեփական ծէսերը:

 

ՔՐԻՍՏՈՆԵԱՆԵՐ` ՉԻՆԱՍՏԱՆԻ ՄԷՋ. ԱՐԴԵՕՔ
ԵՐԿԻՐԸ ԿԸ ԴԻՄԱԳՐԱՒԷ ՈԳԵՂԷՆ ՏԱԳՆԱ՞Պ ՄԸ

ԿԻՐԱԿԻ ՕՐԵՐԸ ՇԱՏ ԱՒԵԼԻ ՄԵԾ ԹԻՒՈՎ ԱՆՁԵՐ ԵԿԵՂԵՑԻ ԿԸ ՅԱՃԱԽԵՆ ՉԻՆԱՍՏԱՆԻ ՄԷՋ, ՔԱՆ` ԵՒՐՈՊԱՅԻ: ՉԻՆԱՍՏԱՆԻ ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐԷՆ ՇԱՏԵՐԸ ԿԸ ՅՈՐԴԻՆ, ՄԻՆՉ ԵՐԿՐԻՆ ՏԱՐԱԾՔԻՆ ԿԸ ԲԱԶՄԱՆԱՅ ՔՐԻՍՏՈՆԵԱՆԵՐՈՒՆ ԹԻՒԸ: ԱՆՑԵԱԼԻՆ ՃՆՇՈՒՄՆ ՈՒ ԿԱՇԿԱՆԴՈՒՄՆԵՐԸ ԿԸ ՄՂԷԻՆ, ՈՐ ՉԻՆԱՑԻՔ ՀԱՒԱՏԱՓՈԽ ԴԱՌՆԱՆ: ԱՐԴԵՕՔ ՆԵՐԿԱՅ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐՈՒՆ ՊԱՏՃԱՌԸ ԱՆՍԱՆՁ ԴՐԱՄԱՏԻՐՈՒԹԻ՞ՒՆՆ Է: ՕՔՍՖՈՐՏԻ Ս. ԷՆՆ՛Զ ՔՈԼԵՃԻ ՏՆՕՐԷՆ ԹԻՕ ԿԱՐՏԱՄ «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ ԿԸ ՎԵՐԼՈՒԾԷ.

Անկարելի է գիտնալ, թէ այսօր քանի՞ է Չինաստանի տարածքին ապրող քրիստոնեաներուն թիւը: Սակայն ոչ ոք կը ժխտէ, թէ անոնց թիւը կ՛ուռճանայ պայթուցիկ թափով:

Չինաստանի պետութիւնը կը յայտարարէ, թէ երկրին մէջ կ՛ապրին 25 միլիոն չինացի քրիստոնեաներ. 18 միլիոն բողոքականներ եւ 6 միլիոն կաթոլիկներ: Անկախ հաշուարկումներու համաձայն, այս մէկը բացայայտ ստորագնահատում մըն է: Աւելի պահպանողական թիւ մըն է 60 միլիոնը: Կիրակի օրերը շատ աւելի մեծ թիւով չինացիներ եկեղեցի կը յաճախեն Չինաստանի մէջ, քան` ամբողջ Եւրոպայի:

Հաւատափոխներու կարելի է հանդիպիլ նոյնիսկ գիւղական հեռաւոր շրջաններու գեղջկական հաւաքականութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ` արագ թափով ծաղկող քաղաքներու միջին խաւի երիտասարդներու զարգացած շրջանակներուն:

ԸՆԴՅԱՏԱԿԵԱՅ ԿԵԱՆՔ

Չինական քրիստոնէութեան կառոյցներուն բնոյթը այնքա՛ն բարդ է, որ դժուար է զանոնք հասկնալը Արեւմուտքի մէջ: Սկսելու համար` կաթոլիկութիւնն ու բողոքականութիւնը պետութեան կողմէ բնորոշուած են իբրեւ երկու տարբեր կրօններ:

Պէյճինկի մէջ Հայտիան եկեղեցին ամբողջութեամբ վերակառուցուած է, որպէսզի կարենայ ընդունիլ հետզհետէ բազմացող չինացի հաւատացեալները:

Քրիստոնէութիւնը 20-րդ դարու ամբողջ տեւողութեան առնչուած է արեւմտեան կայսերապաշտութեան հետ: 1948-ին Չինաստանի մէջ համայնավարութեան յաղթանակէն ետք, երկրէն վտարուեցան քարոզիչները, սակայն քրիստոնէութիւնը արտօնուեցաւ պետութեան կողմէ արտօնուած որոշ եկեղեցիներու մէջ, այնքան ատեն որ այս եկեղեցիները իրենց գլխաւոր հաւատարմութիւնը կը ցուցաբերէին Համայնավար կուսակցութեան:

 

Միւս կողմէ` Մաօ Ցեթունկ կրօնը նկարագրած է իբրեւ «թոյն», հետեւաբար 1960-ական եւ 1970-ական տարիներու Մշակութային յեղափոխութիւնը փորձած է արմատախիլ ընել զայն: Ընդյատակեայ կեանք ապրելով` քրիստոնէութիւնը ոչ միայն գոյատեւած է, այլ նաեւ` զօրացած:

Երբ 1980-ական տարիներուն կրօնական հաւատքը դարձեալ արտօնուեցաւ, Չինաստանի պետական եկեղեցիները աստիճանաբար նոր տարածքներ ստեղծեցին իրենց համար:

Այժմ եկեղեցիները հաշուետու են Կրօնական հարցերու պետական վարչութեան: Անոնք իրաւունք չունին իրենց պաշտամունքի տարածքէն դուրս կրօնական որեւէ գործունէութիւն վարելու եւ իրենց հաւատարմութիւնը պէտք է հաստատեն` «Սիրէ երկիրը, սիրէ կրօնդ» կարգախօսը որդեգրելով:

Փոխարէնը` Համայնավար կուսակցութիւնը դպրոցներուն մէջ կը քաջալերէ անաստուածութեան գաղափարը, սակայն կը ձեռնարկէ «կրօնի պաշտպանութեան եւ յարգանքին, մինչեւ որ հասնին այնպիսի ժամանակներ, երբ կրօնը ինքնին պիտի անհետանայ», ինչպէս կ՛ըսէ կուսակցութեան գաղափարախօսութիւնը:

ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐ` ՏՈՒՆԵՐՈՒ ՄԷՋ

Բողոքականներն ու կաթոլիկները ունին միաժամանակ պաշտօնական եւ անպաշտօն եկեղեցիներ:

Պաշտօնապէս արգիլուած Կաթոլիկ հայրենասէրներու ընկերակցութիւնը կը նշանակէ իր սեփական եպիսկոպոսները եւ արտօնուած չէ որեւէ յարաբերութիւն մշակելու Վատիկանի հետ, թէեւ կաթոլիկներուն արտօնուած է պապը ճանչնալ իբրեւ իրենց ոգեղէն հեղինակութիւնը:

Գոյութիւն ունի շատ աւելի ընդարձակ կաթոլիկ ընդյատակեայ եկեղեցի մը, որ կը վայելէ Վատիկանի զօրակցութիւնը: Վատիկանն ու Չինաստանի պետութիւնը փոքր քայլերով սկսած են յարմարիլ իրարու: Եպիսկոպոսներուն մեծամասնութիւնը այժմ կը վայելէ երկուքին զօրակցութիւնը, եւ երկու կողմերէն ոչ մէկը կը փորձէ իր գերակայութիւնը հաստատել միւսին վրայ:

Սակայն վերջին քանի մը ամիսներուն Չինաստանի պետութիւնը դարձեալ որդեգրած է խիստ կեցուածք` ձեռնադրելով եպիսկոպոսներ, հակառակ Վատիկանի սուր ընդդիմութեան, որ իր կարգին բանադրած է ձեռնադրուած եպիսկոպոսներէն մէկը:

Այսուհանդերձ, սխալ պիտի ըլլար պաշտօնական եկեղեցին արհամարհել իբրեւ կեղծ:

Պէյճինկի հարաւային լեռներուն վրայ Հօ Սանժու գիւղին մէջ կը գոյատեւէ 14-րդ դարու եկեղեցի մը:

Թիմ Կարտամ` Սանժուի կաթոլիկ մայրապետներուն հետ:

Այստեղ ապրող տարեցներուն ամուր հաւատքը տոկացած է` հակառակ ճափոնական ներխուժումին եւ Մշակութային յեղափոխութեան: Գիւղին դարմանատունը կը ղեկավարուի մայրապետներու կողմէ, որոնցմէ մէկը եկած է Ներքին Մոնկոլիայէն, ինքնին կաթոլիկութեան միջնաբերդ մը:

 

Նման գիւղերէ է, որ կաթոլիկ եկեղեցին կ՛ընտրէ իր նորընծաները` զանոնք վարդապետութեան պատրաստելու համար:

Չինաստանի տարածքին բողոքական պաշտօնական եկեղեցին շատ աւելի արագ կ՛աճի, քան` կաթոլիկ եկեղեցին:

Պէյճինկի քաղաքին կեդրոնը Զատկուան օրը ներկայ եղայ աւետարանական 5 պաշտամունքներու: Իւրաքանչիւրին ներկայ էին աւելի քան 1500 հաւատացեալներ: Կիրակնօրեայ վարժարանը կը յորդէր մինչեւ փողոց:

Այսուհանդերձ, այս թիւերը ոչինչ են` բաղդատած անպաշտօն «տնային եկեղեցիներուն», որոնք տարածուած են երկրին բոլոր կողմերուն մէջ եւ կը հակադրուին բողոքական պաշտօնական եկեղեցիին, որ այն մտավախութիւնը ունի, թէ «տնային եկեղեցիներուն» նկատմամբ ստեղծուած խանդավառութիւնը կրնայ անբաղձալի հակազդեցութիւններ ստեղծել:

«Տնային եկեղեցիները» կը մերժեն ընդունիլ պաշտօնական որեւէ իշխանութիւն իրենց կազմակերպութեան վրայ: Հարց մը, որ իշխանութիւններուն համար անբանակցելի է:

Պետութիւնը կը զգուշանայ ամերիկեան մոլեռանդ աւետարանականութեան ազդեցութենէն, եւ կը հաւատայ, թէ «տնային եկեղեցիներէն» ոմանց քարոզած աստուածաբանութիւնը կը կրէ այս բնոյթը: Սակայն բազմաթիւ այլ երեւոյթներէ դատելով` կը թուի, թէ ասիկա Չինաստանի մէջ արմատ արձակած շարժում մըն է, որ միաժամանակ ներգրաւող, աշխուժ եւ երիտասարդ դիմագիծ մը ունի:

Զարգացած չինացի երիտասարդուհի մը հետեւեալ ձեւով նկարագրեց իր եկեղեցին. «Այս եկեղեցին կը յաճախեն 50 արհեստավարժ երիտասարդներ: Իւրաքանչիւրը շատ բազմազբաղ է: Այնքա՛ն, որ ընկերային յարաբերութիւններ մշակելու ժամանակ չունի: Սակայն, նոյնիսկ երբ ընկերային կեանքի կը մասնակցի, կեղծ դիմակ մը կը կրէ»:

«Սակայն այս եկեղեցիին մէջ մարդիկ կը զգան ջերմութիւն մը, կը զգան, թէ հաճոյքով կը դիմաւորուին… կը զգան, թէ մարդիկ իրապէ՛ս կը սիրեն զիրենք, հետեւաբար անոնք իրապէ՛ս կը փափաքին մաս կազմել եկեղեցիին շուրջ խմբուած հաւաքականութեան: Շատեր այս պատճառով կու գան եկեղեցի»:

ԱՄՈՒՍՆԱԿԱՆ ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏԱԿԱՆ
ԴԱՍԸՆԹԱՑՔ

Պետութեան հետ սերտ կապեր ունեցող չինացի ակադեմական մը կ՛ըսէ, թէ պետութիւնը պիտի նախընտրէր անտեսել «տնային եկեղեցիները», որովհետեւ ի տարբերութիւն Ֆալուն Կոնկի ոգեղէն բարոյախօսութեան, «տնային եկեղեցիներուն» փոխանցած պատգամը վտանգաւոր չի նկատուիր: Սակայն, երբ եկեղեցի մը կ՛անցնի իր սահմանները եւ իր պաշտամունքը կը փոխադրէ փողոց, ինչպէս պատահեցաւ այս տարի Պէյճինկի մէջ, ապա իշխանութիւնները կը խափանեն զայն:

Կարգ մը վայրերու մէջ պետութիւնը ձգտած է քրիստոնէութիւնը ներառել «համերաշխ ընկերութեան» իր «մեծ տեսլականին մէջ». նշանաբան մը, որ կը տիրապետէ չինական հանրային կեանքին մէջ: Պաշտօնական հետաքրքրութիւն մը ստեղծուած է արեւմտեան աւետարանական եկեղեցիին կողմէ հաստատուած «Ամուսնական նախապատրաստական դասընթացքին» նկատմամբ` ի տես երիտասարդ չինացիներու քով ամուսնալուծումի հետզհետէ մագլցող համեմատութեան:

Սակայն, ինչ որ կ՛անհանգստացնէ իշխանութիւնները, այն պատճառն է, թէ ինչո՛ւ այսքան մեծ թիւով չինացիներ իրենց հայեացքը կ՛ուղղեն եկեղեցիին:

Բազմիցս լսեցի, թէ մարդիկ կը խօսէին Չինաստանի մէջ ստեղծուած «ոգեղէն տագնապի» մը մասին. նոյնիսկ վարչապետ Ուէն Ժիաօ Պաօ գործածած է այս բառերը: Չինաստանի մէջ տարեցներ ականատես դարձած են, թէ ինչպէ՛ս Մարքսի եւ Լենինի անվիճելի գաղափարաբանութիւնը կերպարանափոխուած է` ստեղծելու համար աշխարհի ներքուստ ամէնէն աւելի դրամապաշտ մարդկային ընկերութիւնը:

Հարստանալու մարմաջով տարուած երիտասարդներու քով սկսած է քայքայուիլ վստահութիւնը հաստատութիւններու նկատմամբ, ինչպէս նաեւ` անձերու կամ սերունդներու միջեւ:

Չինաստանի մէջ կրօնի ամէնէն կարկառուն փիլիսոփաներէն` Պէյճինկի Ռենմին համալսարանին մէջ Հէ Կուանկհու հետեւեալ ձեւով կը նկարագրէ պատկերը. «Մամոնի պաշտամունքը… դարձած է շատերուն կեանքի նպատակը»:

«Սակայն կ՛ենթադրեմ, թէ շատ բնականաբար բազմաթիւ ուրիշներ գոհացում պիտի չստանան… որոշ իմաստ մը պիտի ձգտին գտնել իրենց կեանքին մէջ: Հետեւաբար, երբ քրիստոնէութիւնը մուտք գործէ իրենց կեանքին մէջ, անոր պիտի կառչին ամուր կերպով»:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ -ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES