50 ՏԱՐԻ ԱՌԱՋ ( 8 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐ 1961 )

ԱՐԵՒԵԼՔ ԵՒ ՀԱՅՈՒԹԻՒՆ

ԼԻԲԱՆԱՆԸ

(ԳԵՂՕՆ)

Մանրանկար աշխարհ մըն է Լիբանանը. միանգամայն` անհուն աշխարհ: Իր անհունին մէջ կայ մտերմութիւն, իսկ իր մանրանկարին մէջ` տիեզերքի մը անհասանելին: Հակասութիւն մը չէ, այլ` ամբողջութիւն, որուն մանրանկարին ու մենանկարին մէջ միսթիք գեղեցկութիւնը հասած է իր լրումին:

Չեմ գիտեր` ինչո՛ւ, կը տուայտիմ իր գեղեցկութիւններուն առջեւ: Տառապանքիս պատճառը զինք չկարենալ ունենալ՞ս է, թէ սիրոյս սաստկութիւնը: Ի՞նչպէս գոհանալ, ի՞նչպէս բաւարարուիլ ինծի ինկած բաժինով: Սիրոյ իմաստութիւնը կ՛այրի կրակներու մէջ:

Հիացումիս երկունքէն սէրը կը ծնի… ու սէրս կը խելագարի, երբ կը դիտեմ, որ իր խորշերուն մէջ կը խաղայ ծովը` հմայքի հազար ձեւերով: Ծովը մերթ գետ է. մերթ լիճ, մերթ ովկեան, մերթ ալ երկինք է` միախառնուելով երկնակամարին: Երկինքը վար կը խուժէ, ծովը վեր կը խոյանայ: ու այդ վայրէջքին ու վերելքին մէջ` երկուքը կը ձուլուին իրարու, հրաշակերտուելով ծով երկնի:

Իր ջուրերուն կապոյտ կայսրութեան վրայ ծիածանուած են իր գոյներուն բոլոր երազները: Կը կաքաւեն լոյսերը իր Միջերկրականին վրայ, մինչ ճառագայթները կը դաշնակահարին բիւրաւոր մատներով:

Իր լռութիւնը լեզուն է Աստուծոյ, իսկ իր համերգը` հրեշտակաց բարբառը:

Բարձունքներուն, բլուրներուն, լեռներուն ու կատարներուն վրայ կոթողուած են հազարումէկ մեկուսացած վանքեր, ուրկէ կը վերելակեն վարդապետները` հասնելու համար երկնի դարպասներուն:

Ո՞վ երեւոյթ անբաղդատելի: Իր լեռներէն միշտ Միջերկրականը կը մնայ տեսանելի: Ռիվիէրայի եզերքներէն վեր, Ալփ-Մարիթիմ լեռները բարձրանալով` կը զրկուինք ծովուն տեսիլէն, ու կը մխրճուինք ապառաժներու եւ անդունդներու մէջ` զրկուելով նաեւ գիւղերէ ու ապատներէ. մինչդեռ այստեղ այս աստուածաշնչական աշխարհին մէջ, կ՛անցնինք աւանդներէ, գեղջերէ ու գիւղակներէ, ու կը տեսնենք, որ լեռնապարը իր կանանչ աչքերով կը նայի ծովուն ու կը զմայլի, իսկ ծովը իր  կապոյտ աչքերով կը հայի լեռնապարին ու կը սքանչանայ: Երկինքն ալ կը դիտէ ջուրերն ու հողերը` տարափելով օրհնութիւն:

Մարդ ո՛ր ճանապարհն ալ ընտրէ, բարձրանալու համար Լիբանանի վերնագաւառները, միշտ պիտի գտնուի անակնկալ դրախտներու մէջ, որոնք լեռնային շէնքեր են, մին քան զմիւսը սքանչելի:

Բնութեան մեծ մատեանը կը բացուի լեռներու մէջ, նկարչագեղ գիւղերով: Աստուծոյ պատկերազարդ այս լեռնաշխարհը, որ անզուգական է իր եդեմական նկարներով, ինչպէս` իր արձանագրուած բանաստեղծութիւններով:

Երանելի են անոնք, որոնք ունին բոյն մը, որուն լուսամուտներէն կը կարդան գիրքին քերթուածները, կը դիտեն նկարները` հաղորդուելով հեղինակին հոգիին հետ:

Հաւատքի աշխարհ, աշխարհ սիրոյ եւ աշխարհ յոյսի, նաեւ` աստուածընտիր գեղեցկութեան աշխարհ:

Մարդ կը շփոթի զմայլահար… Ո՞ւր նայիլ… Երկնքի՞ն, ծովո՞ւն, բարձունքներո՞ւն, թէ՞ իրերայաջորդ գիւղերուն, որոնք ակումբներ են գեղակերտ բնակարաններու, բոյներու, տնակներու, ամարանոցներու: Ո՞ւր նայիլ… Ո՛ւր որ ալ նայուի, կը տեսնուի Հեղինակը, Հաստիչը, Ստեղծագործողը, Աւանդագոյն Արուեստագէտը, Բանին Բուրաստանը, որ միաժամանակ  Յօրինող է, Արձանագործ, Նկարիչ, Ճարտարապետ ու Բանաստեղծ, Բանաստեղծ…

Նայիլը կը պատճառէ շլացում ու շփոթութիւն, զարմանք ու  զմայլանք, նաեւ` վիհ մը միշտ… Կը փակենք մեր աչքերը` հանդիսատես ըլլալով տեսիլքի մը, որ կը պարգեւէ խաղաղութիւն մեր ալեկոծ հոգիին: Կը վերաբանանք մեր աչքերը` դարձեալ դառնալով հանդիսական այս երկրային, այս խռովիչ գլուխ-գործոցին, որ Լիբանանն է… Լեռ ու ծով յաւիտենական սիրաբանութեան մէջ, ու լոյսը յաւիտենական բարեկամութեան եւ բերկրութեան մէջ:

Արեւ` ձիւներու վրայ, ձիւն` լեռներուն վրայ, լեռներ` քաղաքին վրայ, քաղաք` ծովուն վրայ: Տակաւին ձմեռ` աշնան վրայ, աշուն` ամրան վրայ, ու ամառ` գարնան վրայ:

Եւ արքայութիւն` բոլորին վրայ:

Ահա թէ ինչո՛ւ այս չնաշխարհիկ երկիրը միայն երկրայիններուն համար չէ, այլ` երկնայիններուն ալ, իբրեւ առկախեալ մաս երկնային թագաւորութեան: Ուժգնօրէն զգալի է այս երազական իրականութիւնը: Որովհետեւ Սուրբ Գիրք մըն է բնութեան. այդ պատճառով թէ՛ երկրայիններու, թէ՛ երկնայիններու դարձած է բնակատեղի: Համը ունի երկրի, բոյրը` երկնի: Մահկանացուն կը կարծէ, թէ անմահ է ու կ՛ապրի մտերմութեան մէջ կեանքին, անդենականին, Աստուծոյ:

Կարծէք Գաղտնիքը` գեղեցկութեան պէս բացուած է, եօթը քողերէ մերկացած:

Ու առեղծուածային Ալֆան մեզ կը խորացնէ մինչեւ գերեզման, վերծանելու քառասուն անգամ թաղուած գաղտնասացութիւններ:

Ալիքներ կը թաւալին մինչեւ գերեզմանին մէջ` յանուն որոնումի:

Վերջալոյսը վսեմ վախճան մըն է գեղեցկութեան մը ու սկիզբը նոր գեղեցկութեան: Եւ այսպէս, ցկատարած աշխարհի:

* * *

Ապրի՞լ Լիբանանի մէջ, մեռնի՛լ Լիբանանի մէջ…

Ապրիլը ի՞նչ երազ, մեռնիլը ի՜նչ տեսիլ…

Ապրիլը ի՞նչ գեղեցկութիւն, մեռնիլը ի՞նչ երանութիւն…

Մին երգ, միւսը նուագ…

Ցամաք հաց ուտել եւ ըմպել բաժակ մը բարկ ըմպելի, բայց ապրիլ էութիւն կշտացնող այս առկախ ասպարէզին մէջ:

Ու մեռնի՞լ` Լիբանանի անհուն բնութիւնը ամփոփած աչքերուն մէջ, որոնք կը փակուին կնքեալ, տեսիլը չկորսնցնելու ապահովութեամբ:

Յաւերժօրէն օրօրուիլ մայրիներու, արմաւենիներու, շոճիներու, նարնջենիներու, ալիքներու, հովերու եւ վանականներու աղօթական մրմունջներով:

Ի՞նչ աստուածապարգեւ շնորհ, հոգեւին երթեւեկել մեր հայրենիքէն մինչեւ այստեղ, հայրենիք յաւելեալ` բոլոր անոնց, որոնք բախտը ունեցան գոնէ անգամ մը ըմբոշխնելու այս տեւական տեսիլը, որ կը կոչուի Լիբանան…

Այստեղ ապրիլը արբեցութիւն է, մեռնիլը` յափշտակութիւն:

Կեանքը վերածնունդ է, մահը` յարութիւն:

* * *

Կը գրկեմ Լիբանանը հոգեկան ծղիներով:

Կը համբուրեմ զինք արցունքներով սիրոյ եւ հիացումի:

Իւրաքանչիւր արտասուքիս մէջ կը ցոլայ Լիբանանը` իր տեսիլին մասունքներով:

Մէջս լոյս մը միշտ պիտի պարէ, ի պատիւ Լիբանանի` աշխարհ ծովերու եւ լեռներու, որոնք կը շարունակուին երկնի մէջ, ինչպէս երկինքը կը շարունակուի ծովերուն ու լեռներուն մէջ Լիբանանի:

Ն. ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES