ԲԱՐՈՅԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ. ՆՈՐՎԵԿԻԱՑԻՔ ՉԵՆ ՀԱՒԱՏԱՐ ՊՐԵՒԻՔԻ «ԽԵԼԱԳԱՐՈՒԹԵԱՆ»

Անտըրս Պրեւիք ընդունած է, թէ ինք ծրագրած է եւ գործադրած Օսլոյի եւ Եութոյայի մէջ 22 յուլիսին կատարուած յարձակումները, որոնք խլեցին 77 հոգիի կեանքը: Ան մերժած է ինքզինք յանցաւոր հռչակել իր դէմ ուղղուած ամբաստանութիւններուն դիմաց եւ դատապարտած է Նորվեկիոյ պետութիւնը, որ` «զանգուածային տարողութեամբ իսլամներ կը ներածէ երկիր»: Ան իր յարձակումներէն քանի մը ժամ առաջ համացանցի վրայ հրապարակած էր 1500 էջերէ բաղկացած հռչակագիր մը, որ կը կոչուէր «2083. Եւրոպայի անկախութեան հռչակագիր մը»: Այս գրութեան մէջ Պրեւիք կը հաստատէր, թէ ինք մաս կը կազմէ քաղաքական աջ թեւի պատկանող «Տաճարական ասպետներու» 12 հոգիէ բաղկացած ջոկատի մը, որ հիմնուած է Լոնտոնի մէջ, 2002-ին: Նորվեկիոյ ոստիկանութիւնը յայտարարած է, թէ Պրեւիք առանձին գործած է յարձակումները, եւ թէ` Եւրոպայի տարածքին կապեր ունենալու անոր հաստատումները չափազանցուած են:

ԲԱԶՄԱԹԻՒ ՆՈՐՎԵԿԻԱՑԻՆԵՐ ԱՅՆ ԿԱՍԿԱԾԸ ՈՒՆԻՆ, ԹԷ ԱՅՍ ԱՄԱՌ ԻՐԵՆՑ ԵՐԿՐԻՆ ՄԷՋ 77 ԶՈՀԵՐ ԽԼԱԾ ԵՒ 151 ՎԻՐԱՒՈՐ ՊԱՏՃԱՌԱԾ ՋԱՐԴԵՐՈՒՆ ՀԵՂԻՆԱԿ ԱՆՏԵՐՍ ՊՐԵՒԻՔԸ ԽԵԼԱԳԱՐ ՀՌՉԱԿԵԼՈՒ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՀԱՒԱՆԱԲԱՐ ԿԸ ՄԻՏԻ ԶԱՅՆ ԶԵՐԾ ՊԱՀԵԼ ԲԱՆՏԱՐԿՈՒԹԵԱՆ ՎՃԻՌԷ: ՀՈԳԵԲԱՆՆԵՐՈՒ ՀԱՄԱՁԱՅՆ, ՊՐԵՒԻՔ Կ՛ԱՊՐԻ ՊԱՏՐԱՆՔՆԵՐՈՎ ԼԵՑՈՒՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՄԸ ՄԷՋ, ԵՒ ԹԷ` ԱՆՈՐ ԱՐԱՐՔՆԵՐԸ ԱՐԴԻՒՆՔ ԵՆ ԱՆՈՐ ՊԱՏՐԱՆՔՆԵՐՈՒՆ: ՊՐԵՒԻՔ ԱԿԱՆՈՒԱԾ ԻՆՔՆԱՇԱՐԺ ՄԸ ՊԱՅԹԵՑՈՒՑԱԾ ԷՐ ՕՍԼՈՅԻ ԿԱՌԱՎԱՐԱԿԱՆ ՄԷԿ ՇԷՆՔԻՆ ՄԷՋ ԵՒ ԱՆՄԻՋԱՊԷՍ ՈՒՂՂՈՒԱԾ ԷՐ ԵՈՒԹՈՅԱ, ՈՒՐ ԱՆԽՆԱՅ ԿՐԱԿ ԲԱՑԱԾ ԷՐ ԲԱՆԱԿՈՒՄԻ ՄԸ ՄԱՍՆԱԿՑՈՂ ՊԱՏԱՆԻՆԵՐՈՒ ՎՐԱՅ: ՀԱՄԱՑԱՆՑԻ ՎՐԱՅ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒԱԾ ԻՐ ՀՌՉԱԿԱԳԻՐԻՆ ՄԷՋ ԱՆ ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷՐ, ԹԷ ԻՐ ՆՊԱՏԱԿՆ ԷՐ ԵՒՐՈՊԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆԵԼ ԸՆԴԴԷՄ ԻՍԼԱՄԱԿԱՆ ՆԵՐԽՈՒԺՈՒՄԻՆ ԵՒ «ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՄԱՐՔՍԱԿԱՆՆԵՐՈՒՆ», ՆՇԵԼՈՎ, ԹԷ ԻՐ ՅԱՐՁԱԿՈՒՄՆԵՐԸ ԹԷԵՒ ՎԱՅՐԱԳ ԷԻՆ, ՍԱԿԱՅՆ` «ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ»: ԱՅԺՄ ՀԱՐՑԸ ԱՅՆ Է, ԹԷ ԻՆՉՊԷ՛Ս ՊԷՏՔ Է ԴԱՏԵԼ ՆՄԱՆ ԱՆՁ ՄԸ, ԹԷ` ԻՆՉՊԻՍԻ ՊԱՏԻԺ ՄԸ ԱՐԴԱՐ ՀԱՏՈՒՑՈՒՄ ՄԸ ՊԻՏԻ ԸԼԼԱՐ ԶՈՀԵՐՈՒՆ: ՊՐԵՒԻՔԸ ԽԵԼԱԳԱՐ ՀՌՉԱԿԵԼԸ ՄՏԱԾԵԼ ԿՈՒ ՏԱՅ, ԹԷ ԱՆ ՈՃՐԱԳՈՐԾ ՄԸ ՉԷ, ԱՅԼ` ԻՏԷԱԼԱՊԱՇՏ ՄԸ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ Ի ՎԵՐՋՈՅ ԲՈԼՈՐ ԱՀԱԲԵԿԻՉՆԵՐԸ ԿԱՐԵԼԻ Է ՔԻՉ ՄԸ ՑԱՒԱԳԱՐ ՆԿԱՏԵԼ ԻՐԵՆՑ ԱՐԱՐՔԻՆ ՄԷՋ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԵՒ «ԵԱՀՈՒ» ԿԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵՆ ՏԱՐԱԿԱՐԾՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ՍՏԵՂԾԱԾ ԱԽՏԱՃԱՆԱՉՈՒՄԻՆ ՄԱՆՐԱՄԱՍՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ:

Նորվեկիոյ հանրութիւնը, քաղաքագէտներ եւ մասնագէտներ հաւասարապէս կ՛արտայայտեն իրենց զարմանքը` ի տես խելագարութեան այն վճիռին, զոր արձակեցին իրաւական մարզին մէջ աշխատող հոգեբաններ` դատելով Անտերս Պերինկ Պրեւիքը:

Նոյեմբերի վերջին օրերուն կատարուած յայտարարութենէն անմիջապէս առաջ լրատուամիջոցներ մէջբերումներ կատարած էին հոգեբաններէ, որոնք կը նախատեսէին, թէ Պրեւիք հաւանաբար պիտի հռչակուէր զգաստ:

Սակայն դատական ատեանին կողմէ նշանակուած երկու հոգեբաններ` Թորկայր Հիւսպի եւ Զինի Զորհայմ եզրակացուցած են, թէ Պրեւիքի մէջ «զարգացած է հալածախտով յատկանշուած մտային ցաւագար խանգարում մը»:

Հոգեբանները պատրաստած են 240 էջնոց տեղեկագիր մը` հիմնուելով Պրեւիքի հետ իրենց կատարած 13 զրոյցներուն վրայ, ինչպէս նաեւ` քննելով ոստիկանութեան կողմէ ընդհանուր հաշուով 130 ժամերու վրայ երկարած հարցաքննութիւններ:

«Պրեւիք կ՛ապրէր իր սեփական պատրանքներով լեցուն աշխարհին մէջ, ուր իր բոլոր մտածումներն ու արարքները կ՛առաջնորդուէին իր պատրանքներով», կը գրեն հոգեբանները:

Դատախազ Զվայն Հոլտըն կ՛ըսէ. «Հոգեբանները կ՛եզրակացնեն, թէ Անտըրս Պերինկ Պրեւիքի մէջ երկար ժամանակի վրայ զարգացած է հալածախտով յատկանշուած մտային ցաւագար վիճակ մը, որ փոփոխութեան ենթարկած է զայն եւ վերածած է այն անձին, որ կը տեսնենք այսօր»:

«Պրեւիք կը հաւատայ, թէ ինք ընտրուած է որոշելու համար, թէ ո՛վ պէտք է ապրի եւ ո՛վ պէտք է մեռնի: Ան կը նշէ, թէ այս «մահավճիռները» ի գործ դրած է` իր ժողովուրդին նկատմամբ իր սէրէն մղուած: Ան ինքզինք կը նկարագրէ իբրեւ «ամէնէն կատարեալ ասպետը` Բ. Աշխարհամարտէն ի վեր»:

Սակայն նոյնինքն Պրեւիք յայտարարած է, թէ վճիռը վիրաւորական է իրեն համար, եւ թէ` հակառակ նման վճիռ մը ստանալու իր մտավախութեան, ինք չէր ակնկալած զայն:

Նորվեկիոյ լրատուամիջոցներուն կողմէ ընդհանրապէս գործածուած «սքիզոֆրենիք» նկարագրութիւնը եւս չի համապատասխաներ անոնց ներկայացուցած Պրեւիքի պատկերին: Հետեւաբար շատ աւելի դժուար է հասկնալ, թէ հոգեբանները ինչպէ՛ս յանգած են այս եզրակացութեան, ինչ որ մտածել կու տայ, թէ Պրեւիք «պիտի պրծի թեթեւ վճիռով մը»:

Լրատուամիջոցներ մանրամասն տեղեկութիւններով նկարագրած են, թէ Պրեւիք ինչպէ՛ս տարիներ շարունակ ծրագրած է իր յարձակումները: Ինքնին Պրեւիքի այս կարողութիւնը շատերուն համար կը դժուարացնէ ընդունիլ այն գաղափարը, թէ կարելի չէ զայն պատասխանատու նկատել իր ծրագրած արարքներուն:

ՄԱՍՆԱԳԷՏՆԵՐ` ՏԱՐԱԿԱՐԾԻՔ

Նորվեկիոյ մէջ իրաւական նման 5 հետաքննութիւններէն միայն մէկը սովորաբար կը յանգի այն եզրակացութեան, թէ յանցագործը խելագար է: Հետեւաբար նոյնիսկ մասնագէտներ հարցականի տակ առած են իրաւական յանձնախումբին յայտնաբերումները:

Այս մասին լրատուամիջոցներու տեղեկագրութիւնները կ՛արտացոլեն վճիռին նկատմամբ ստեղծուած շփոթը:

Նորվեկիական «Աֆթենփոսթեն» օրաթերթին համացանցի կայքին մէջ վերնագիր մը կը մէջբերէ իր զարմանքը արտայայտող շուէտացի հոգեբանի մը կարծիքը, որ կը նշէ, թէ Պրեւիք յայտնապէս լուսնոտութեան նշաններ ցոյց չէր տուած իր յարձակումին ընթացքին:

Օսլոյի համալսարանէն հոգեբանութեան դասախօս Սվեն Թորկերսըն «Տակպլատեթ» օրաթերթին մէջ կը նշէ, թէ Հիթլէր եւ Ստալին հաւանական չէ, որ ստանային Պրեւիքի նման ախտաճանաչում մը:

Միւս կողմէ` լրագրող եւ մեկնաբան Անտըրս Կիվըր «Վի. Ճի.» օրաթերթին մէջ կը մատնանշէ, որ թէեւ Պրեւիքի յայտարարութիւնները ցնորական կրնան թուիլ օտարներուն, սակայն ան իրականութիւնը տեսնելու իր հայեցակէտով շատ հաւանաբար կը վայելէ զօրակցութիւնը քաղաքական ծայրայեղ աջ թեւի համախմբումներուն, որոնց անդամ էր:

Պրեւիքի գործած սպանութիւնները վիշտի ալիք մը բարձրացուցին Նորվեկիոյ տարածքին:

Նացիներու տիրապետութեան ժամանակ գրաւող կողմին հետ գործակցող Նորվեկիոյ պետութեան ղեկավար Քուիսլինկի անունը յաճախ կը յիշուի համացանցի վրայ կատարուած բանավէճերու մէջ` բաղդատութեան եզրեր մատնանշելով Պրեւիքի եւ անոր միջեւ:

Սակայն արդեօք ծայրայեղ գաղափարներով անձ մը կարելի՞ է զերծ կացուցել իր կատարած արարքներուն պատասխանատուութենէն:

Նաեւ մտահոգութիւն կը պատճառէ այն իրողութիւնը, թէ այս վճիռը ինչպիսի՛ ազդեցութիւն պիտի գործէ յարձակումներուն զոհերուն վրայ: Պրինիար Մելինկ` այն իրաւաբանը, որ կը ներկայացնէ Պրեւիքի յարձակումին զոհերէն շատերը, արդէն կը պահանջէ վերատեսութեան ենթարկել վճիռը:

Նորվեկիոյ յառաջդիմական կուսակցութեան անդամ Փեր Սանտպըրկ իր զարմանքը եւ զայրոյթը կ՛արտայայտէ նորվեկիական «Էն. Առ. Քէյ.» ձայնասփիւռի կայանին հետ հարցազրոյցի մը առիթով.

«Վճիռը անընդունելի է,- կ՛ըսէ ան:- Զոհերը պէտք է վստահ ըլլան, թէ ան ազատ պիտի չարձակուի մօտ օրէն»:

Սանտպըրկ կ՛աւելցնէ, թէ իր կուսակցութիւնը, որուն նախապէս մաս կը կազմէր Պրեւիք, պիտի պահանջէ վերատեսութեան ենթարկել այն գործընթացը, որուն հիմամբ կը ճշդուի, թէ անձ մը արդեօք ի վիճակի՞ է դատավարութեան ներկայանալու:

Սակայն Նորվեկիոյ Քրիստոնեայ ժողովրդավար կուսակցութեան նախկին ղեկավար Տակֆին Հոյպրաթըն նոյն ձայնասփիւռէն յայտարարած է իր տարակարծութիւնը:

«Բախտաւոր ենք, որ Նորվեկիոյ մէջ ունինք իրաւական անկախ համակարգ մը, հետեւաբար մեզի պէս քաղաքագէտներ պէտք չէ դասեր տան, թէ ինչպէ՛ս պէտք է գործէ այս համակարգը», ըսած է ան:

Ազատական կուսակցութեան ղեկավար Թրինը Շայ Կրանտ ձայնակցած է այս կարծիքին` նշելով, թէ պէտք է հետեւիլ ներկայ օրէնքին:

ԻՆՔՆԱՓՆՏՌՏՈՒՔ

Հոգեբաններուն տեղեկագիրը այժմ պիտի քննուի իրաւական յանձնախումբի մը կողմէ, որ ազատ է յաւելեալ նշումներ կատարելու կամ յաւելեալ հետաքննութիւն պահանջելու:

Դատավարութիւնը պիտի շարունակուի այնպէս, կարծէք Պրեւիք զգաստ նկատուած էր իր վրայ կատարուած քննութիւններէն ետք: Պիտի շարունակուի ապացոյցներու քննութիւնը, եւ իրաւական ատեանը իր վերջին խօսքը պիտի ունենայ վճռելու համար, թէ արդեօք Պրեւիք յանցաւո՞ր է յարձակումները գործելուն համար:

Սակայն սովորաբար ատեանը կը հետեւի իրաւական յանձնախումբին վճիռին, ինչ որ այս պարագային շատ հաւանաբար կը նշանակէ, թէ Պրեւիք բանտարկութեան պիտի չդատապարտուի, եւ այլ պատիժներ պիտի սահմանուին անոր դէմ:

Նորվեկիացիք Պրեւիքի յարձակումներէն ետք բաւական երկար մտածեցին իրենց իրավիճակին մասին:

Ցարդ որոշուած էր, թէ Պրեւիք դատական ատեան պիտի ներկայանար ապրիլ 16-ին, սակայն հրապարակուած վճիռը կրնայ փոփոխութեան ենթարկել որոշումը եւ իր ազդեցութիւնը ունենալ Պրեւիքի պատիժը սահմանելու վրայ, զայն երկարամեայ բանտարկութեան դատապարտելու փոխարէն` ուղարկելով հոգեբանական երկարատեւ դարմանումի:

Ոմանք այնքան ալ զարմացած չեն լսելով վճիռը եւ մատնացոյց կ՛ընեն Պրեւիքի բանաձեւը` իբրեւ ապացոյց անոր պատրանքներուն:

Համացանցի վրայ կարծիքներու փոխանակման կայքերու մէջ նաեւ ի յայտ կու գայ, թէ այս եզրակացութիւնը այնքան ալ ժխտական բան մը չէ: Ոմանք կ՛ըսեն, որ եթէ Պրեւիք բանտարկութեան դատապարտուի, ապա ասիկա պիտի ծառայէ իբրեւ լաւ առիթ մը, որ քաղաքական ծայրայեղ աջ թեւի կեցուածքներ հրահրուին, եւ Պրեւիքը վերածուի տեսակ մը նահատակի:

Միւս կողմէ` ապահովական խիստ միջոցառումներու հսկողութեան տակ, մտային հիւանդութիւններէ տառապողներու յատուկ բուժարանի մը մէջ Պրեւիքը դարմանումի ենթարկելը մեծապէս պիտի նսեմացնէ նահատակի վերածուելու անոր կարողութիւնը:

Զոհերուն իրաւաբաններէն Քարլ Պորէ վերոնշեալ ձայնասփիւռի կայանին յայտնած է, որ թէեւ զարմացած է ի տես հոգեբաններուն վճիռին, սակայն պատճառ չի տեսներ կասկածի տակ առնելու զայն:

Ան կը նշէ, թէ Նորվեկիա երկար ինքնափնտռտուք մը կատարած է այս ամրան պատահած յարձակումներէն ետք:

«Մարդիկ իրենք իրենց հարց կու տան, թէ ի՛նչպէս կը պատահի նման բան մը եւ կը փնտռեն քաւութեան նոխազներ,- կ՛ըսէ ան:- Թերեւս շատ աւելի հանգիստ կրնանք շարունակել մեր կեանքը իբրեւ հաւաքականութիւն, երբ տեսնենք, թէ պատահածին պատասխանատուն պարզապէս հոգեկան եւ մտային հիւանդ մըն էր»:

Զարմանալով, թէ` առանց զարմանալու, քաղաքական աջ թեւի նման ծայրայեղ յայտնութիւն մը դիմագրաւելու Նորվեկիոյ պայքարը վստահաբար պիտի կրէ հոգեբաններուն վճիռին ազդեցութիւնը:

(Համադրաբար)

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES