ՀԱՅԵԱՑՔ ԵՒՐՈՊԱՅԷՆ. ՀԱՅ ՄԱՐԴԸ ԿԸ ԳՈՌԱՅ ԱՐԴԱՐՈՒԹԻ՛ՒՆ. ԻՆՉՈ՞Ւ ՄԵԶԻ ՉԻ ՀԱՍՆԻՐ ԱՅԴ ՁԱՅՆԸ

Ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը  տագնապի մէջ է. եւ սա ոչ միայն այն պատճառով, որ Եւրոպայի մէջ ընկերվար-ժողովրդավարները իշխանութեան գլուխ չեն այսօր: Կացութիւնը ծանրակշիռ է: Գործ ունինք  ինքնութեան լուրջ տագնապի հետ:

Կարծէք թէ վստահ չենք այլեւս, որ ի՛նչ բան է ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը, եւ կամ ի՛նչ պէտք է ըլլայ անիկա:

Որո՞նք են ընկերվար-ժողովրդավարները: Ո՞վ է, որ պիտի ապահովէ ընկերվար-ժողովրդավարութեան ապագան: Այս հարցերուն պատասխանելու պահուն յաճախ ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը կը նոյնացուի կուսակցական ընտանիքի պատկանելիութեան հետ: Սահմանումով իսկ հիմնական է կազմակերպական յարաբերակցութիւնը: Եւրոպայի ընկերավարական կուսակցութիւններու խմբակցութեան կամ Ընկերվար-միջազգայնականի անդամակցութիւնը այսօր դարձած է գերագոյն փաստը, որ կուսակցութիւն մը ունի ընկերվար-ժողովրդավարական աշխարհայեացք, եւ սա անկախ այն բանէն, որ կը խօսինք Շուէտի Սոցիալ-դեմոկրատներու մասին թէ մէկ գիշերուան մէջ  Արեւելեան Եւրոպայի «շուռ եկած» նախկին ընկերվարական պետութիւններուն մասին:

Սակայն արդեօ՞ք սահմանումը այսքան պարզ է: Սոսկ անդամակցութիւնը, կազմակերպական որոշ կառուցուածքը կը փարատէ՞ ինքնութեան տագնապը:

Ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը  աւանդութեամբ եղած է զանգուածային, ունեցած է մեծ թիւով  շարքեր, որոնք ուժեղ կապ ունեցած են արհմիութիւններու հետ. գոնէ հիւսիսային Եւրոպայի եւ սկանտինաւեան երկիրներու պարագային այս է եղած պատկերը:

Ուրեմն կրնայ ըլլալ, որ ա՞յս է ճիշդ ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը. շարքայիններէ եւ համակիրներէ կազմուած մէկ զանգուած:

Եթէ մէր  պատասխանը դրական  է, ապա ունիմ տխուր լուր. այդ պարագային ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը անցեալէն մնացուկ «տայնըսոր» (հոյամողէզ) մըն է,  որ շուտով պիտի հանգի կամ ալ աստիճանաբար պիտի բնաջնջուի միջավայրի կամ իրավիճակներու փոփոխման զուգահեռ:

Անցեալին ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը կը կերտուէր արդիւնաբերական մեծ աշխատատեղիներէն ներս: Գործարաններու մէջ էր, որ հիմքը կը դրուէր զանգուածային կազմակերպութեան. այնտեղ կար միատարր աշխատաւորական դասի մշակոյթ: Այնտեղ մէկտեղուած էին նմանօրինակ կեանքով, նմանօրինակ աշխատանքով, նմանօրինակ հետաքրքրութիւններ ունեցող մարդիկ: Այդ մարդիկ հիմքն էին ընկերվար – ժողովրդավարութեան եւ` զայն դաւանող քաղաքական կուսակցութիւններուն առանցքը:

Աշխատաւորներու շարժումը ուղղակի արդիւնք էր արդիւնաբերական պայմաններուն: Գործարաններուն մէջ էր, որ մարդիկ քով-քովի գալով` սորվեցան կազմակերպուիլ:

Սակայն այս օրերուն, երբ օրէ օր սակաւ կը դառնայ արդիւնաբերութեան հետ գործ ունեցող մարդոց թիւը, ընկերվար-ժողովրդավարութեան հիմքերը կը խախտին եւ ցնցում-երկրաշարժերը կը դառնան անխուսափելի:

Նոր հովերուն դէմ դնող շրջանակներ` Երրորդ ալիքի ջատագովները, փորձեցին հասկնալ, վերլուծել, գուշակել, թէ ինչպիսի՛ն է ընկերվար-ժողովրդավարութեան գալիքը, ապագան:

Ընկերվար-ժողովրդավարութեան նոր շունչ ու կեանք տալու այս փորձի հեղինակները չէին ուզեր հասկնալ մէկ կարեւոր բան. այն, որ դասակարգային յարաբերութիւնները ինքնուրոյն են, անկախ են եւ անպայմանօրէն կապ չունին  արդիւնաբերական հասարակութեան հետ:

Այսօր մեր կեանքը տարբեր է: Մենք կ՛ապրինք յետարդիւնաբերական հասարակութեան մէջ, ուր ընկերային անարդարութիւնը կը շարունակէ մնալ ու աճիլ: Մեր մեծագոյն մարտահրաւէրն է լուծում տալ այս հիմնական խնդիրին, որ անդամալուծած է ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը, եւ ասիկա ճիշդ է ե՛ւ Անգլիոյ, ե՛ւ Շուէտի, կա՛մ Հայաստանի համար:

ՀՅԴ-ի համար եւս սա լուրջ խնդիր է: Պատմական հանգամանքներու բերումով կուսակցութիւնը մինչեւ այսօր գործ չէ ունեցած արհմիութիւններու հետ, հնարաւորութիւն չէ ունեցած աշխատաւոր դասի շահերու իրական պաշտպանութեան խնդիրով զբաղելու:

Սակայն կուսակցութեան  ընկերվար-ժողովրդավարական գաղափարախօսութիւնը այսօր կազմակերպութիւնը կը մղէ հրապարակ, ուր  ընկերային արդարութեան խնդիրը երբեք այսքան սուր այժմէականութիւն չէ ունեցած:

ՀՅԴ-ն կը դիմագրաւէ նոյն խնդիրները, կը տառապի նոյն դժուարութիւններով, որ հասարակաց է Եւրոպայի ընկերվար-ժողովրդավարական կուսակցութիւններուն: Սակայն, ի տարբերութիւն միւսներուն, ՀՅԴ անպատրաստ է, առանց անցեալի փորձառութեան` հարկադրուած է պատասխանել նոյն հրամայականներուն:

Իսկ ի՞նչ է մեր օրերու հրամայականը. կազմակերպում,  կազմակերպուածութիւն, կազմակերպական նորարարութիւն:

Ինչպէ՞ս կազմակերպել հասարակութիւն մը, ուր մարդիկ կ՛աշխատին փոքր աշխատավայրերու մէջ, յաճախ սպասարկման ոլորտի (սերվիս սեքտոր) մէջ: Ինչպէ՞ս կազմակերպել  հասարկութիւն մը, ուր բնակչութեան մէկ կարեւոր մասը մնայուն կամ ժամանակաւորապէս դուրս մնացած է աշխատուժի շուկայէն: Ինչպէ՞ս կազմակերպել հասարակութիւն մը, որ մշակոյթով եւս միատարր չէ:

Ես կը հաւատամ, որ կուսակցութիւններն ու արհմիութիւնները պիտի շարունակեն կարեւոր դերակատարութիւն ունենալ նաեւ մեր նորօրեայ  հասարակութիւններէն ներս: Ինչո՞ւ: Որովհետեւ կուսակցութիւնները, խորհրդարանական քաղաքականութիւնը է՛ եւ կը շարունակէ մնալ անփոխարինելի, եթէ ուզենք, յառաջադիմական բարեփոխումներ կիրարկել: Արհմիութիւնները, հակառակ իրենց այսօրուան  տկար դիրքերուն, կը մնան հայ ուսուցիչին, հայ  վարորդին, հայ հիւանդապահին արդար աշխատավարձի պաշտպանման միակ երաշխիքը:

Սակայն ո՛չ կուսակցութիւնը, ո՛չ ալ արհմիութիւնները պիտի կարենան զանգուածը- կազմակերպել այնպէս, ինչպէս անցեալին կրցան ընել եւրոպական ընկերվար-ժողովրդավար կուսակցութիւնները:

Իսկ նոյնիսկ եթէ կան մարդիկ, որոնք կ՛ուզեն կազմակերպուիլ, անոնք  պիտի չընդունին ղեկավարուիլ անցեալի նման «ամենագէտ առաջնորդներու» կողմէ:

Ուրեմն ինչպէ՞ս կը կազմակերպենք ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը: Ինչպէ՞ս կը կազմակերպուի այդ գաղափարախօսութեան դրօշակիր ՀՅ Դաշնակցութիւնը`  յետարդիւնաբերական հայաստանեան իրականութեան մէջ:

Սկսելու համար անհրաժեշտ է փնտռել, նայիլ աւանդական մեր  կազմակերպական կառոյցէն,  նաեւ համակիր կազմակերպութիւններու շրջանակէն դուրս:

Իբրեւ ընկերվար-ժողովրդավարութեան  հաւատացող կազմակերպութիւն` ՀՅԴ-ն պարտաւոր է ըլլալ այնտեղ, ուր հայ մարդը կայ, հոն, ուր հայ քաղաքացին իր ձայնը կը բարձրացնէ:

Սակայն այս չի նշանակէր, որ լոգանքի ջուրին հետ դուրս պիտի շպրտենք նաեւ երեխան: Որոշ կառոյցներ հրաշալիօրէն արդիական են եւ կը գործեն մինչեւ այսօր:  Այդ կառոյցները անշուշտ պէտք է պահել եւ մանաւանդ` նորոգել. իսկ հինցած կամ ժամանակավրէպ կառոյցները պէտք է փոխարինել նորերով:

Կեանքը ցոյց կու տայ, որ հայրենիքի զարգացման ուժեղ կռուանը է՛ եւ պիտի մնայ հայ կինը:

Այսօր  հայկական իրականութեան մէջ աշխատաւոր դասը հիմնականին մէջ կը բաղկանայ կիներէ:

Այսօր աշխատաւոր դասը նոյնիսկ չ՛ուզեր կոչուիլ աշխատաւոր:

Այսօր հայ կինը անհամեմատօրէն աւելի քիչ կը շահի` բաղդատած հայ տղամարդուն:

Այսօր կնոջ աշխատանքի պայմանները անապահով են: Հայ կինը լրիւ անպաշտպան է:

Այս անմխիթար կացութիւնը, որ կը տիրէ մեր հայրենիքին մէջ կարելի է դարմանել, նոյնիսկ վերացնել:

Ճիշդ չէ այն ինքնարդարացումները, որ մարդիկ չեն ուզեր կազմակերպուիլ, որ` անոնք չեն ուզեր հասարակութեան զարգացման նպաստել, որ` անկարելի է ժողովրդավարութիւնը միս ու ոսկորի նման մաս դարձնել մեր էութեան:

Մարդիկ  կ՛ուզեն պաշտպանել իրենց իրաւունքները, կ՛ուզեն պաշտպանել հանրային ծառայութիւնները, անոնք մտահոգ են Հայաստանի անտառներով, հանքերով, Սեւանի ջուրով, երթեւեկութեան քաոսային վիճակով:  Անոնք փողոց կ՛իջնեն պաշտպանելու համար յղի կիներու իրաւունքները,  հայ դպրոցներու որակը,  հայոց լեզուն: Անոնք կը կազմակերպուին փոքր խումբերով:  Այս բոլորը տեղի կ՛ունենան մեր աչքերուն առջեւ.

սակայն մենք ունինք հիմնական մէկ խնդիր.  հայ մարդու արդարութիւն պահանջող ձայնը հոն է: Բայց արդարութեան պահանջի ձայնը չի  հասնիր մեզի. ինչո՞ւ:

Խնդիրը այն է, որ հայ մարդիկ կ՛աշխատին, կը փորձեն, կը ճգնին, սակայն այդ բոլորը դուրս կը մնան մեր տեսադաշտէն, քանի այդ բոլորը տեղի կ՛ունենան մէկ այլ տեղ, հեռու` կազմակերպական մեր կեանքէն, մեր կառոյցներէն դուրս:

Կարեւոր է` պէտք է գտնել այդ ձայները եւ արձագանգել:

Ապագայի ընկերվար-ժողովրդավարութիւնը պիտի զարգանայ ցանցերու ճամբով: Մենք գործ ունինք մեղուախումբերու հետ, որոնք մէկ ու նոյն թմբուկի զարկին չեն հետեւիր, մէկ ու նոյն կուսակցութեան չեն քուէարկեր:

Եթէ կ՛ուզենք գոյատեւել, կենսունակ մնալ ապագային ալ,  հարկադրուած ենք սորվելու, թէ ինչպէ՛ս պէտք է interact (փոխներգործօն) ընենք այս  նոր գործիչներուն հետ:

Լսենք այս մարդիկը:

ՍԻՒԶԱՆ ԽԱՐՏԱԼԵԱՆ

 

Suzanne.khardalian@comhem.se

 

Share this Article
CATEGORIES