ԱԿՆԱՐԿ. ՍՊԱՌՆԱԼԻՔՆԵՐՈՒՆ ԵՒ ԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ ՄԻՋԵՒ

Թուրքիոյ նախագահին տուած հարցազրոյցը «Շարք Աուսաթ» օրաթերթին առաջին հայեացքով նորութիւն չի բերեր Հայոց ցեղասպանութեան նկատմամբ Անգարայի պաշտօնական կեցուածքներուն վրայ: Հետեւեալ կէտերուն մէջ կ՛ամփոփուին նախագահ Կիւլին յայտնածները.

ա.- Փորձ կը կատարուի Թուրքիան աւելի ժողովրդավար երկիր համարելու, քան Ֆրանսան:  Ըստ նախագահին, թրքական պետութիւնը յարգանքով կը վերաբերի պաշտօնական կեցուածքներէն դուրս յայտնուած տեսակէտներուն կամ զանոնք պաշտպանողներուն նկատմամբ: Ֆրանսան, նման օրէնքի ընդունումով, յարգած պիտի չըլլայ կարծիքի ազատութիւնը:

բ.- 1915-ին պատահածները կարելի է որակել «պատմական իրադարձութիւններ» եւ ոչ ցեղասպանութիւն: Այդ ժամանակաշրջանին թուրքերը շատ աւելի տառապած են, քան հայերը:

գ.- Նոյն ժամանակահատուածին, Եւրոպայի իսլամները ենթարկուեցան տեղահանութեան. տուին 3 միլիոն զոհ:

դ.- Պատմաբաններու միացեալ յանձնախումբի կազմութեան առաջարկի վերարծարծում:

ե.- Եթէ Ֆրանսան որդեգրէ օրինագիծը, տարբեր մարզերու մէջ գոյութիւն ունեցող յարաբերութիւնները պիտի ազդուին:

Իւրաքանչիւր կէտին վրայ կարելի է կեդրոնանալ եւ հակափաստարկներով ջրել առաջադրուած գաղափարները, որոնք նորութիւն չեն յամենայն դէպս: Այստեղ նշելը պարզապէս, թէ փորձ կը կատարուի ամբողջ Եւրոպայի տարածքին իսլամ ազգաբնակչութիւններու տեղահան եւ ջարդուած ըլլալը ընդգծելը` որոշ դիտաւորութեամբ է անշուշտ: Մօտեցումը` հարցը թրքական հարթութենէն համիսլամական հարթութիւն տեղափոխելու եւ Ֆրանսայի նախաձեռնութեան համաեւրոպականացման փորձերը կանխարգիլելու նախանիշեր կը պարփակէ իր մէջ:

Անցնինք սակայն, որովհետեւ էականը վերջին կէտն է այս պարագային: Վերջին կէտով ուշագրաւ տարբերութիւն, եթէ ոչ հակասութիւն կ՛երեւի վարչապետ Էրտողանի սպառնալիքներուն եւ նախագահ Կիւլի արտայայտած «ե.» կէտին միջեւ: Օրինագիծի առաջին հանգրուանի նախօրեակին վարչապետ Էրտողանի սպառնալիքներուն առաստաղը բաւական բարձր էր: Վարչապետ Էրտողանի վերագրուող ութ կէտէ բաղկացած սպառնալիքներու եւ հակազդեցութիւններու յայտարարութիւնը փաստօրէն գրեթէ խզում էր երկու երկիրներու միջեւ եւ յարաբերութիւններու առկախումի համազօր առնուելիք քայլերու ծրագիր էր: Այժմ, կը խօսուի յարաբերութիւններուն վրայ ունենալիք ընդհանուր ազդեցութիւններու մասին: Այն ալ գործընթացի երկրորդ հանգրուանի սեմին, մինչ առաջին հանգրուանի նախօրեակին կը հնչէին ուժեղ սպառնալիքները:

Առաստաղի իջեցումը կրնայ բացատրուիլ նախագահին եւ վարչապետին միջեւ միշտ երեւցող յայտարարութիւններու ոճային տարբերութիւններով: Այստեղ սակայն, հարցը բովանդակային է եւ ըստ էութեան: Եթէ առաջինը կը խօսի շարունակական յարաբերութիւններու վրայ ունենալիք հաւանական ազդեցութիւններու մասին, երկրորդին նշած առկախումները խստօրէն խնդրոյ առարկայ կը դարձնեն Անգարա-Փարիզ միջպետական յարաբերութիւնները: Չմոռնանք, որ սպառնալիքը յայտարարողական մակարդակէ անդին անցնելու շատ տուեալներ չի փոխանցեր դիպաշարին հետեւողներուն մօտ: Այսուհանդերձ ըստ էութեան տարբերութիւնը ուշագրաւ է:

Այս տրամաբանութիւնը կրնայ մտածել տալ, որ պաշտօնական Անգարան համոզուած է այս հանգրուանին իր կրելիք քաղաքական պարտութեան: Գէթ այս պահու դրութեամբ ֆրանսական կողմը ետդարձի ցուցանիշեր չի դրսեւորեր: Այս կացութենէն նուազագոյն առաւելները ձեռք ձգելու փորձ կը կատարէ Անգարան: Արցախեան թղթածրարը կրնայ հաւասարակշռումի խաղաքարտի վերածուելու  դասակարգումին տակ դիտուիլ:

Այս բոլորին մէջ առայժմ հարցումի կարգով, թէ ինչո՞ւ հայաստանեան լրատուամիջոց մը Ֆրանսայի ծերակոյտի քննարկման նախօրեակին շրջանառութեան մէջ կը դնէ Երեւան-Անգարա գաղտնի բանակցութիւններու վերսկսման լուրը, որ անմիջապէս կը հերքուէր պաշտօնական Երեւանին կողմէ:

Նախագահ Կիւլ այդ հարցին չէր անդրադարձած իր հարցազրոյցին մէջ: Կրնար աւելցնել պատմաբաններու միացեալ յանձնախումբի կազմութեան առաջարկին:

«Ա.»

Share this Article
CATEGORIES