ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ. ՁԳՁԳՈՒՈՂ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ՎՃԻՌԸ. ԻՆՉՈ՞Ւ ՀԻՄԱ

«Ակօս»-ի նախկին գլխաւոր խմբագիրին սպանութիւնը հրահրողներուն, կազմակերպողներուն եւ գործադրողներուն  դատավարութեան երկու օր առաջուան վճիռը ցնցիչ գործօնի դեր ունեցած է թրքական հասարակութեան համար:

Ընտրուած ժամանակի (թայմինկ) գործօնը միշտ կարեւոր է  նկատի ունենալ քաղաքական իրադրութիւններ դիտարկելու, մեկնաբանելու եւ վերլուծելու ընթացքին: Հարցումը, որ կ՛արծարծուի բնականաբար այդ իմաստով, կը վերաբերի ֆրանսական օրինագիծի ծերակոյտին կողմէ քուէարկութեան դրուելու նախօրեակին եւ դատավճիռի կայացման թուականին համատեղելիութեան: Բացարձակ կարելի չէ հաստատել, որ Անգարայի իշխանութիւնները համընկնեցուցած են դատավճիռի կայացման թուականը օրինագիծի քննարկման թուականին: Այսուհանդերձ, պէտք չէ անտեսել Թուրքիոյ արտաքին մարտահրաւէրներուն եւ ներհասարակական զարգացումներուն փոխկապակցուածութեան խնդիրը. աւելի պարզ, արտաքին ճակատի վրայ մղուած քաղաքական պատերազմին համար ներքին երեւոյթները օգտագործելու պետական դասական քաղաքականութեան փաստը:

Անգարան ժխտողականութեան քրէականացումը մերժել տալու իր պայքարին մէջ մնայունօրէն կ՛արծարծէ կարծիքի ազատութեան գաղափարը: Այս հարցին մէջ առաջ երթալով դաս կու տայ Ֆրանսային մարդկային իրաւունքներու եւ խօսքի ազատութեան ֆրանսական սկզբունքներուն հաւատարիմ մնալու եւ ինչու չէ Թուրքիոյ օրինակին հետեւելու: Նախագահ Կիւլ չէր վարանած օրինակ բերելու Անգարայի պաշտօնական կեցուածքներէն դուրս այլընտրանքային մտածողութիւնն ու այլախոհութիւնը յարգելու թրքական մոտելը:

Ի՞նչ կը պատահի այժմ. Հրանդ Տինքը սպաննողներուն ձգձգուող դատավարութիւնը ի վերջոյ կը վճռահատուի, որուն ի տես ծայր կու տայ բողոքի շարժում մը.  ցոյցեր, հրապարակումներ, հաղորդումներ, հրապարակախօսութեան շատ համարձակ քայլեր: Բոլորը կը տեղադրուին նախագահ Կիւլի յայտարարած կարծիքի ազատութեան, հանդուրժողականութեան եւ մարդկային իրաւունքներու յարգումի շրջագիծին մէջ:

Նախագահ Կիւլն ու վարչապետ Էրտողանը հրապարակաւ կը քննադատէին դատավարութեան երկար տեւելը, կը շեշտէին վճիռին դիմաց նկատառելի թիւով մարդոց անբաւարարուած ըլլալը եւ վճռաբեկ դատարանին դիմելու հնարաւորութիւնը: Մատնացոյց ընելու համար թերեւս ժողովրդավար Թուրքիոյ իրաւական եւ քաղաքական իշխանութիւններուն սահմանազատուած ըլլալը:

Բողոքող հասարակութեան ներկայացուցիչները տարօրինակօրէն այս զարգացումներուն ընթացքին չէին ձերբակալուեր կամ 301 օրէնքի մեկնաբանութեամբ Թուրքիոյ ազգային արժանապատուութիւնը խոցողներ չէին արձանագրուեր:

Սխալ տպաւորութիւն պէտք չէ ստեղծուի անշուշտ, որ հասարակական շարժումը իր ընդհանրութեան մէջ պետական պատուիրակատարութեան դերակատարութեան մէջ է: Երբեք. այնտեղ ի հարկէ կան Տինքի գաղափարներուն հաւատացող եւ Թուրքիոյ ժողովրդավարացումը առաջադրող հասարակական, մամլոյ գործիչներ: Խնդիրը այս բոլոր երեւոյթներուն պետական շահարկումն է, պատգամներ ուղարկելն է, եւ այս պարագային ֆրանսական ծերակոյտին քննարկումները արգելակելու փորձ կատարելն է:

Ըսելու համար նաեւ Փարիզին, որ մենք այս բոլորը չենք քրէականացներ, մեր պաշտօնական տեսակէտներուն հակադրուողները չենք տուգաներ կամ բանտարկութեան դատապարտեր: Երեւոյթները այնպէս կը համոզեն, որ այս գիտակցութեամբ կը շարժին նաեւ Թուրքիոյ խորքային պետութեան ներկայացուցիչները, որոնց լռութիւնը եւս խիստ բարացուցական է եւ համապետական շահերուն ընդառաջ շարժելու, այս պարագային կրաւորականութիւն դրսեւորելու ցուցանիշերը կը պարփակէ:

Ներթրքական հասարակութեան ապրող զարգացումներուն մէջ անկասկած մեծ ականի գործօն ունի Հրանդ Տինք երեւոյթը իբրեւ հայազգի խմբագիր, իբրեւ թուրք քաղաքացի,  իբրեւ Թուրքիոյ ժողովրդավարացումը հետապնդող հասարակական գործիչ, իբրեւ թրքական գարունը առաջադրող հանրային դէմք .  եւ այս առումով տարօրինակ է, որ Անգարայի իշխանութիւնները չվերյիշեցին Տինքի հրապարակային դիրքորոշումը ժխտումի քրէականացման մտայնութեան դէմ`  զայն նկատելով կարծիքի եւ խօսքի ազատութեան դէմ առնուող քայլ: Ձգձգուող դատավարութեան դատավճիռին կայացումը այս օրերուն մտածել կու տայ, որ այս թեման լիարժէք շահարկելու փորձ կը կատարեն Անգարայի իշխանութիւնները:

Share this Article
CATEGORIES