50 ՏԱՐԻ ԱՌԱՋ (28 ՅՈՒՆՈՒԱՐ 1962)

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ

ՀԱՍԱՐԱԿԱՑ ՇՈՒԿԱՅ

«Յանդուգն առաջարկ»ի բնոյթով ներկայացուեցաւ նախագահ Քենետիի այն պատգամը, որ ուղղուած է ամերիկեան Քոնկրեսին, որմէ արտօնութիւն կ՛ուզուի Եւրոպայի հասարակաց շուկային հետ բանակցութիւններ վարելու համար:

Հայ ընթերցողները, միջազգային քաղաքական լուրերու շարանին մէջ, հաւանաբար քիչ լսած ըլլան այն պատմական ու շօշափելի իրականութեան մասին, որ միացեալ շուկայ կը կոչուի: Հռոմի դաշնագրով ստեղծուած այս շուկան, որ յետպատերազմեան Եւրոպացիներու կամքին արտայայտութիւնն է, տնտեսական մարզի մէջ այնքան զգալի դարձուց իր կարեւորութիւնը, որ այսօր թերահաւատներն իսկ եկած են այն համոզման, թէ Եւրոպայի փրկութիւնը` իբրեւ քաղաքակրթական արժէքներու օրրան, կախում ունի միացեալ շուկայի երկիրներու տնտեսական բարգաւաճումէն, որուն պիտի յաջորդէ անպայման քաղաքական միութիւնը:

Բ. Աշխարհամարտէն ետք արեւմտեան Եւրոպայի երկիրները, թէեւ մաս կը կազմէին յաղթական պետութիւններու շարքին, բայց տնտեսապէս այնքան քանդուած էին ու քաղաքական այնպիսի լաբիւրինթոս մը ստեղծուած էր, որ անմիջապէս գտնուեցան ուրիշ ահաւոր վտանգի մը առջեւ: Օգտուելով համաշխարհային գործերու մէջ Խորհրդային Միութեան ստացած նոր հեղինակութենէն` տեղական համայնավար կազմակերպութիւնները փորձեցին զանազան միջոցներով իշխանութեան տիրանալ: Առաջին անգամ համայնավարներու այս ոտնձգութիւններուն դէմ ծառանալու լուրջ փորձ մը տեղի ունեցաւ 1948-ին, երբ հրապարակ նետուեցաւ Միացեալ Նահանգներու այդ օրերու արտաքին գործոց նախարար զօրավար Մարշալի ծրագիրը, որ ծանօթ է «Մարշալի ծրագիր» անունով:

Այսօր պատմականօրէն ընդունուած իրողութիւն է, թէ Մարշալի ծրագիրը Եւրոպան փրկեց համայնավարներու մօտալուտ տիրապետութենէն: Համայնավարութեան կլափին մէջ ինկան այն երկիրները միայն, որոնք չհամարձակեցան այդ ծրագիրը ընդունիլ, հակառակ անոր որ անիկա ուղղուած էր Եւրոպայի բոլոր երկիրներուն: Մինչեւ իսկ, Չեխոսլովաքիա  առաջին հերթին ընդունելէ ետք, Մոսկուայի ճնշումին տակ ստիպուեցաւ հրաժարիլ: Անկէ յետոյ  պատահեցաւ Մազարիքի ողբերգութիւնը եւ Չեխոսլովաքիան անցաւ արբանեակներու ցանկին մէջ:

Մարշալի ծրագիրը Եւրոպան վերականգնեց, բայց` առժամապէս: Եւրոպայի վարիչները, անոնք որոնք հեռատես ղեկավարներ էին, գիտէին, թէ ամերիկեան օժանդակութիւնը չէր կրնար յաւիտենական ըլլալ: Եւրոպա պէտք էր ինքն իր մէջ գտնէր վերանորոգման եւ վերածնունդի այն ուժերը, որոնք զինք պիտի դնէին երբեմնի իր դիրքին վրայ: Արդ, նման վերականգնում մը չէր կրնար տեղի ունենալ, եթէ եւրոպական երկիրները իյնային անցեալի սխալներուն մէջ, դառնային իրարու մրցակից` միջազգային շուկաներուն վրայ, փոխանակ զիրար ամբողջացնելու:

Նախ ստեղծուեցաւ ածուխ-պողպատի «փուլը» (միութիւն), որուն իրագործողը եղաւ ֆրանսացի հռչակաւոր տնտեսագէտ Ժան Մոնէ: Այս առաջին փորձին յաջողութենէն ետք, Հռոմի մէջ, յետ երկար բանակցութիւններու, կնքուեցաւ դաշնագիր մը, որուն մաս կը կազմեն Ֆրանսա, Գերմանիա, Իտալիա եւ Պենելիւքսի երեք երկիրները (Հոլանտա, Պելճիքա եւ Լիւքսամպուրկ):

Արեմտեան Եւրոպայի այլ երկիրներ, գլխաւորութեամբ Մեծն Բրիտանիոյ, իրենց կարգին իրագործեցին ազատ փոխանակման շուկան, որ նոյնպէս սատարեց եւրոպական տնտեսութեան վերականգնումին:

Բայց փորձը ցոյց տուաւ, որ Հասարակաց շուկան, Հռոմի դաշնագրով ստեղծուածը, աւելի արդիւնաւոր է: Եւրոպա տնտեսապէս վերականգնեցաւ, եւ այսօր, տնտեսական գետնի վրայ, կը ներկայացնէ առանձին ուժ մը` մրցակից Միացեալ Նահանգներու եւ համայնավար պլոքին:

Մեծն Բրիտանիա, որ դարերէ ի վեր տնտեսական ինքնուրոյն  քաղաքականութիւն մը կը վարէր, անցեալ տարուան հոկտեմբերին տուաւ պատմական որոշում մը: Որոշեց բանակցիլ Միացեալ շուկային հետ` կարենալ անդամակցելու համար անոր: Անշուշտ որոշ պայմաններ դրուեցան Մեծն Բրիտանիոյ կողմէ, որ ստիպուած է նկատի ունենալ Հասարակապետութեան երկիրներու շահերը` պատմական նման քայլ մը առնելէ առաջ:

Հիմա Միացեալ Նահանգներն են, որ կը գնահատեն Միացեալ Շուկայի արժէքը եւ յառաջիկայ ամիսներու ընթացքին լուրջ ճիգեր պիտի թափուին Միացեալ Նահանգներու եւ Եւրոպայի  միջեւ տնտեսական աւելի լայն գործակցութեան մը հիմները նետելու համար:

Եւ այս` որպէսզի տնտեսապէս զօրաւոր, ազատ աշխարհը կարողանայ աւելի եւս արժանաւորապէս տէր կանգնիլ արեւմտեան քաղաքակրթութեան ճակատագրին:

Share this Article
CATEGORIES