Հարցազրոյց` Կարօ Ղազարեանի Հետ

Վերջերս Լիբանան այցելեց Հայ իրաւաբանական միջազգային միութեան նախագահ, լոս Անճելըսի իրաւաբանական համալսարանի  տնօրէն, գրական եւ մարդկային հարցերու եւ իրաւունքներու իրաւաբան` Կարօ Ղազարեան, որուն հետ ունեցած մեր հարցազրոյցը կը հրատարակենք ստորեւ:

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Առաջին անգամ ե՞րբ այցելեցիք Լիբանան, ի՞նչ էին ձեր տպաւորութիւնները:

Կ. Ղ.- Շատ յուզիչ եւ տպաւորիչ: Երբ կ՛անդրադառնամ առաջին այցելութեանս, դարձեալ կը յուզուիմ: Ես ծնած եմ Պուրճ Համուտ եւ հոն մեծցած եմ: Եղած եմ ՀՄԸՄ-ական «Սարդարապատ» ակումբի պատանի: Աւարտած եմ Հայ աւետարանական Շամլեան-Թաթիկեան երկրորդական վարժարանը: 28 Օգոստոս 1978-ին, պատերազմի օրերուն ինծի առիթ ընծայուեցաւ ճամբորդելու Միացեալ Նահանգներ` շարունակելու համար ուսումս: Լոս Անճելըս բաւական երկար մնալէ ետք, ինծի միացան ծնողքս եւ եղբայրս: Ժամանակ մը ետք, բաւական դժուարութիւններէ ետք հասայ նպատակիս, որ իրաւաբան դառնալն էր: Երեսփոխան Խաչիկ Պապիկեան, որ իրաւաբան  էր, իմ հերոսս էր: Նպատակիս հասնելէն ետք ես միացայ Հայ իրաւաբանական միութեան, որ հիմնուած էր 1989-ին, Րաֆֆի Յովհաննէսեանին կողմէ, որ ամերիկահայ էր, սակայն Հայաստան վերադարձած էր եւ հոն գործունէութիւն կը տանի: Ան Հայաստանի անկախութենէն ետք դարձաւ առաջին արտաքին գործոց նախարարը: Րաֆֆի Յովհաննէսեան եւ Հայ իրաւաբանական միութիւնը իրարմէ անկախ անձեր են: Ես ներկայիս իրաւաբանական միութեան նախագահն եմ: Մեր նպատակն է հասնիլ այն գաղութներուն, ուր հայապահպանման հարցեր գոյութիւն ունին եւ մասնաւորաբար շեշտեն Հայ դատի յառաջխաղացքը, իրականացումը, արդարութեան հասնիլը: Այդ առնչութեամբ բազմաթիւ գործունէութիւններ կը կատարուին ներկայիս մեր հաստատութիւններուն մէջ: Տարբեր, զանազան դատեր կը կատարուին Միացեալ Նահանգներու մէջ, ինչպէս` Մովսէսեան մեծ դատը, որ նպատակ ունի վերստանալու կամ հատուցումներ կամ հողային իրաւունքներ այն հայերուն կողմէ, որոնք փաստաթուղթեր ունին, որ Արեւմտահայաստանի մէջ հողերը կը պատկանին իրենց ընտանիքներուն:

Հ.- Հայապահպանման ինչպիսի՞ հարցեր կը հետապնդէք:

Պ.- Հայապահպանման հարցերը զանազան են: Ես յաճախ կ՛այցելեմ Հայաստան եւ իմ խօսակցութիւններս Հայաստանի պետական անդամներուն հետ` նախարարներ, նախագահական պալատի անդամ կամ նախագահ, կեդրոնացած կ՛ըլլան հետեւեալ հարցերուն վրայ. սփիւռքահայութիւնը տարբեր տեսակի հայկական ոգի մը ունի, եւ այդ հայկական ոգին ես կը փորձեմ հասցնել Մայր Հայաստան: Մենք բոլորս ծնած ենք սփիւռքի մէջ, տարբեր ափերու, տարբեր երկիրներու, տարբեր լեզուներու ստրկութեան տակ: Կ՛աշխատինք մեր հայոց լեզուն պահպանել, հայ դպրոցը բաց պահելով, հայ եկեղեցին զարգացնել: Մեր առաքելութիւնը բոլորովին տարբեր է, քան` Մայր Հայաստանի առաքելութիւնը: Մայր Հայաստանը 70 տարիներ Խորհրդային Միութեան ազդեցութեան տակ տարբեր տառապանքներու ենթարկուած է, եւ մենք կը յարգենք այդ մէկը: Բայց ներկայիս հայապահպանումը Միացեալ Նահանգներու կամ տարբեր երկիրներու մէջ հետեւեալ ձեւով կը փորձենք խթանել` դպրոցները բաց պահել, դպրոցներ այցելել իբրեւ հայ իրաւաբաններ եւ խօսիլ հայ պատանիներուն հետ, որպէսզի հայ պատանին շարունակէ ուսումը այնպիսի ասպարէզներու մէջ, որ ծառայէ հայ գաղութին:

Հ.- Այս մէկը Հայ իրաւաբանական միութեան  պատասխանատուութի՞ւնը կը նկատուի, թէ՞ ձգուած է իրաւաբանին:

Պ.- Հայ իրաւաբանական միութեան պատասխանատուութիւններն են` հայապահպանում, Հայ դատի յառաջխաղացք եւ հայկական մարդկային իրաւունքներ պաշտպանել, ուր որ ըլլայ: Ներկայիս  նոյնիսկ Միացեալ նահանգներու մէջ հակահայ ալիքներ գոյութիւն ունին, եւ երբ այդպիսի անախորժ եւ անարդար բաներ կը պատահին, մենք կ՛արտայայտուինք: Հակահայ ալիքները տարբերութիւն չեն դներ հայերուն միջեւ: Մեզի կը մնայ միացնել մեր բոլոր մտածելակերպերը հայկական եռագոյն դրօշակի տակ Հայ դատի արդարութիւն գտնելու հիման վրայ եւ յառաջանալ: 21 ամսուան ընթացքին իմ երրորդ այցելութիւնս է իմ ծննավայրը` Պուրճ Համուտ եւ պիտի չըլլայ վերջինը: Ես յոյսով եմ, որ յառաջիկայ տարի, յունուար կամ փետրուար ամիսներուն, Երեւան այցելեմ գոնէ մէկ անգամ`  նախագահական ընտրութիւններուն ներկայ ըլլալու, իսկ մինչեւ դպրոցական տարեշրջանի աւարտը պիտի փորձեմ այցելել Լիբանան եւ ներկայ գտնուիլ հանդէսներուն:

Հ.- Իրաւական համակարգը ինչպէ՞ս է հոն, յատկապէս երբ կը խօսինք հայկական հարցի մասին` ըլլայ այդ մէկը հայապահպանում, կամ Հայ դատի հետ ներշնչուած: Դժուա՞ր է Ամերիկայի մէջ կիրարկել այդ բոլորը:

Պ.- Բաւական դժուար գործ է, որովհետեւ թրքական  եւ Ազրպէյճանի լոպիները, շատ հզօր  աշխատանք կը տանին Միացեալ Նահանգներու մէջ,  սակայն մենք կրնանք այդ հոսանքին առաջքը առնել: Հայ իրաւաբանական միութիւնը քանի մը տարիներէ ի վեր Հայ դատի յանձնախումբին հետ կը գործակցի:

Այս կառոյցը շատ գործունեայ  կը համարուի, այսինքն կարեւոր ծառայութիւն կը մատուցէ ձրիաբար եւ օրէնքի օժանդակութիւններ կը տրամադրէ Լոս Անճելըսի հայահոծ գաղութին:

Մենք յաճախ հանդիպումներ կ՛ունենաք ժողովուրդին հետ եւ զանոնք ձրիաբար կը լուսաբանենք եւ կը տրամադրենք մեր իրաւաբանական մասնագիտական ծառայութիւնները, խորհուրդները եւ ուղղութիւն կու տանք անոնց: Ասկէ զատ, միութեան կողմէ մենք կը ներկայանանք տարբեր հայկական դպրոցներ` Լոս Անճելըսի մէջ: Գոյութիւն ունին 5 հազարէ աւելի հայ իրաւաբաններ, որոնք աջակից են միութեան: Իմ կոչս հետեւեալն է. հայ իրաւաբանը, ո՛ւր որ ալ ըլլայ եւ ո՛ր լեզուով ալ արտայայտուի, պէտք է արտայայտուի հայապահպանման համար, հայկական իրաւունքներու համար, որպէսզի հայը համահաւասար իրաւունք ունենայ բոլորին պէս: Միասնաբար աշխատելով` մենք պիտի փորձենք յառաջ բերել միացեալ մարմին, միացեալ ձայն, միացեալ քայլ, որ ազդեցիկ ըլլայ:

Հ.- Ձեր միութիւնը Հայ դատի աշխատանքներուն մէջ ինչպիսի՞ աշխատանք տարած է եւ ի՞նչ իրագործումներու հասած է:

Պ.- Մեծ մասամբ դատարաններու մէջ մենք ունեցած ենք մեր մասնակցութիւնը` Աքսայի հարցով գերմանական ընկերութիւններու դէմ բացուած դատին գծով, կ՛աշխատինք Ցեղասպանութեան ընթացքին որեւէ իրաւաբանական օրէնքներու առնչուած հարցերը լուծելու, իրաւունքները ճշդելու եւ զայն  իրաւատիրոջ վերադարձնելու: Ես կը կարծեմ, թէ ժամանակը հասած է, որ հայ ազգը տեղեակ ըլլայ իրաւաբանական միութեան մասին եւ դիմէ անոր:

Հ.- Միացեալ Նահանգներու իւրաքանչիւր նախագահական ընտրութիւններու նախօրեակին իրաւաբանական միութիւնը աշխատանք կը տանի, որպէսզի նորընտիր նախագահը ճանչնայ Ցեղասպանութիւն բառը գործածել: Գիտենք, որ նորըտիր նախագահը, ինչպէս միշտ, կը խոստանայ ցեղասպանութիւն բառը օգտագործել եւ չօգտագործեր: Միութիւնը ի՞նչ ճիգ կը թափէ՞ այս գծով:

Պ.- Անցեալին` քաղաքավար կերպով, սակայն ներկայիս` խիզախ եւ յանդուգն կերպով. ես կրնամ ըսել, թէ ուրախ եմ, որ առաջին անգամ ըլլալով առիթ ընծայուեցաւ իրաւաբանական միութեան, որպէսզի այս տարուան 24 ապրիլի ոգեկոչման ընթացքին արտայայտուինք: Այդ պատիւը ինծի ընծայուեցաւ, եւ ես 10 վայրկեանի ընթացքին արտայայտուեցայ եւ յստակօրէն ըսի, որ նախագահին արտասանելիք բառը մեծ Եղեռն պէտք չէ, այլ` Ցեղասպանութիւն: Նաեւ արտաքին գործոց նախարարին յիշեցուցի, որ ինք խոստում տուած էր, որ եթէ ինք նախագահ ընտրուի, պիտի ճանչնայ Ցեղասպանութիւնը,  սակայն, ափսո՛ս, մոռցաւ: Սակայն բառը գործածելը մեզի համար բաւարար չէ, որովհետեւ մենք գիտենք, որ եղածը Ցեղասպանութիւն էր եւ նոյնիսկ իրենք գիտեն, որ այդպէս էր:

Երբ վերադառնամ Միացեալ Նահանգներ, կոչ պիտի ուղղեմ տարբեր հայկական կուսակցութիւններու եւ միութիւններու, որպէսզի ի միանալով մեզի, այցելենք  Սպիտակ տուն` Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի սեմին: Կ՛ուզեմ ըսել, որ Հայաստան առանձին չի կրնար արտայայտուիլ Հայոց ցեղասպանութեան, Հայ դատի, սփիւռքահայ ցաւերու մասին, այլ պէտք է միասնական եւ համախմբուած յանձնախումբ մը ստեղծուի: Հարկ է գործունեայ մարմնին մը ստեղծել եւ յառաջանալ: Սփիւռք եւ Հայաստան պէտք է զիրար հասկնան, այլապէս կը ստեղծուի երկփեղկում, որ ի նպաստ մեզի չէ:

Հ.- Հայաստանի մէջ հայ փաստաբաններու հետ կապի մէ՞ջ էք, կը գործակցի՞ք:

Պ.- Այո՛, կը գործակցինք: Ես Հայաստանի իրաւաբաններու պալատին մէջ դասախօսութիւն տուած եմ իրենց հրաւէրով: Երեւանի պետական համալսարանին մէջ դասախօսութիւններ տուած եմ, ինչպէս նաեւ` Երեւանի ամերիկեան համալսարանին մէջ: Յաճախ հանդիպումներ ունեցած եմ Հայաստանի Գերագոյն դատարանի նախագահի Գագիկ Յարութիւնեանին հետ:

Արդարութեան նախարար Հրայր Թովմասեանի հետ մեր միութիւնը սկսաւ նոր գործունէութեան եւ, մենք կը ղրկենք գործունեայ մարդիկ` աշխատելու համար այդ նախարարութեան մէջ: Զօրաւոր Հայաստան կարեւոր է սփիւռքին համար, սակայն նաեւ զօրաւոր եւ առողջ սփիւռքը շատ կարեւոր է Հայաստանին համար:

Հ.- Իբրեւ միութեան նախագահ` ի՞նչ երազ ունիք, որ ապագային կ՛ուզէք անպայման իրականացնել:

Պ.- Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը Թուրքիոյ կողմէ եւ համապատասխան հատուցումներ եւ զիջումներ, Հայաստանի սահմաններու բացում, Հայաստանի քաղաքացիութիւն ստացողներու կապակցութեամբ հաւասարապէս իրաւունք ունենալ եւ քուէարկել, նոյնիսկ եթէ Հայաստանէն դուրս ապրի: Խտրականութիւն չըլլայ սփիւռքահայու կամ Հայաստանի մէջ բնակող հայու միջեւ:

Հ.- Նորանոր նուաճումներ եւ յաջողութիւն կը մաղթենք ձեր աշխատանքներուն: Ձեր վերջին խօսքը ի՞նչ պիտի ըլլայ:

Պ.- Ես ալ յաջողութիւն կը մաղթեմ ձեզի, կը մաղթեմ, որ հայապահպանման իրագործման համար լիբանանահայութիւնը աշխատանքը շարունակէ երկու ուղղութեամբ` բաց պահել հայկական վարժարանները եւ վառ պահել հայ եկեղեցւոյ լոյսը: Հայոց թանկագին լեզուն, հայոց պատմութիւնը, հայոց եկեղեցին չմոռնանք, չխուսափինք օժանդակելու, մնանք հայ եւ չմոռնանք մեր նահատակները եւ մեր նախահայրերուն զոհողութիւնները:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )