ՀՈՒՌԱ՜ ԱԶԳ-ՊԵՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ. ԻՆՉՊԷ՞Ս ԱՆՈՆՔ ԿԸ ՊԱՀԵՆ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹԻՒՆԸ… ԵՒ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹԻԻՒՆԸ

Վարի սիւնակներուն մէջ մեր ընթերցողներուն թարգմանաբար կը հրամցնենք տնտեսական (նաեւ` քաղաքական ու վարչական) համաշխարհայնացումին եւ անդրպետական ու անդրսահմանեան կառոյցներուն դէմ տեսակէտ մը:

Յօդուածագիրը` Տանի Ռոտրիք, հռչակաւոր Հարվըրտ համալսարանի դասախօս է եւ հեղինակը` «Համաշխարհայնացումին տարաբանութիւնը. ժողովրդավարութիւնն ու համաշխարհային տնտեսութեան ապագան» աշխատասիրութեան, որուն համառօտ համադրութիւնն է այս յօդուածը:

Տասնամեակներ շարունակ միջազգային դրամատիրական ուժերու ազդեցութեան տակ արեւմտեան մեծ ուժերը ակադեմական ու քարոզչական ուղեղլուացքով, նաեւ` քաղաքական ու տնտեսական, երբեմն նոյնիսկ` զինուորական ճնշումներով աշխարհին պարտադրեցին հրաժարիլ ազգային տնտեսութիւններու պաշտպանութենէն եւ թոյլատրել դրամագլուխի եւ արտադրութիւններու ազատ, անսանձ եւ հակակշիռէ զերծ երթեւեկը: Տնտեսական ամբողջական ազատութիւնն ու անկաշկանդ համաշխարհայնացումը տնտեսական, ընկերային ու քաղաքական բոլոր ցաւերուն միակ ու հրաշագործ դեղատոմսի ձեւով կը մատուցուէր, կամ կը պարտադրուէր:

Յօդուածագիրը ցոյց կու տայ, թէ ազգային պետութիւնները ժամանակավրէպ չեն, անպաշտպան տնտեսութիւններն ու ազատական համաշխարհայնացումը կարիքը ունին իրենց աղէտալի հետեւանքները կանխարգիլող կանոնաւորումի, իսկ երբ համաշխարհայնացումը տնտեսական եւ ընկերային վնաս կը հասցնէ ժողովուրդներու, ապա վերջինները իրաւունքն ու պարտականութիւնը ունին պաշտպանուելու:

Այս վերջին կէտն է, զոր արգիլած են տնտեսական «մեծ»երը` պատճառ դառնալով Հարաւային Ամերիկայի եւ Ափրիկէի եւ Ծայրագոյն Արեւելքի տնտեսական ճգնաժամերուն: Այս կէտին գծով անզիջող մնալով է, որ Հնդկաստան եւ Չինաստան մեծ առաւելութիւն ձեռք ձգած են, կ՛ընդգծէ յօդուածագիրը:

Նոյն կէտին գծով Լիբանանի ու նման երկիրներու «օժանդակութիւններ»ու եւ փոխատուութիւններու համար ըրած զիջումներուն հետեւանքները զգալի են, եւ տեսանելի են Լիբանանի ճարտարարուեստի եւ երկրագործութեան անհաւասար մրցակցութենէն կրած վնասները:

ՃՈՐՃ Գ.

Քանի՞ անգամ լսած ենք, թէ ազգ- պետութիւններուն ժամանակը անցաւ: Թէ` սահմանները անհետացած են, թէ՛`հեռաւորութիւնը մեռած է, թէ` աշխարհը տափակ է, թէ` մեր ինքնութիւնները դարձած են համաշխարհային, թէ` քաղաքականութիւնը կը շրջանցէ ազգային սահմանները, թէ` մեր տնտեսական կեանքերը ձեւակերպող որոշումները ներկայիս կը տրուին բազմազգի ընկերակցութիւններու եւ անդէմ միջազգային դիւանակալներուն կողմէ:

Այդուհանդերձ, տեսէք դէպքերը ինչպէ՛ս ընթացան, երբ համաշխարհային ելեւմտական տագնապը լափեց աշխարհը: Ո՞վ վճարեց համաշխարհային դրամատուներուն պարտքերը, որպէսզի տագնապը տակաւին աւելի խորտակիչ չդառնայ: Ո՞վ հոսեցուց այն կանխիկ դրամը, որպէսզի հանդարտեցնէ միջազգային վարկային շուկաները: Ո՞վ խթանեց համաշխարհային տնտեսութիւնը գանձային ընդարձակումով: Այդ բոլոր հարցումներուն ալ պատասխանը մէկ է. ազգային կառավարութիւնները: Մենք կրնանք մտածել, թէ կ՛ապրինք աշխարհի մը մէջ, որուն կառավարման ձեւը արմատականօրէն փոխակերպուած է համաշխարհայնացումով, բայց վերջնական պատասխանատուութիւնը կը կայանայ ներքին քաղաքականութիւն կերտողներուն մօտ:

Ասիկա փաստացիօրէն հանդիսացած է անհրաժեշտ բան մը` մեր տնտեսութեան համար: Սակայն նուազ չափով հասկցուած է այն գաղափարը, թէ անիկա լաւ բան մըն է նաեւ մեր պետութեան առողջութեան համար: Երկար ժամանակէ ի վեր մենք անտեսած ենք համաշխարհայնացման ժողովրդավարութեան հասցուցած վնասները, ինչպէս նաեւ` այն ձեւերը, որոնցմով ազգ պետութիւնը կրնայ փրկել զայն:

Բ. Աշխարհամարտէն ետք, երեք տասնամեակներ համաշխարհային տնտեսութիւնը կը կառավարուէր Պրեթըն Վուտզի փոխզիջումնային համաձայնութեամբ, որ անուանուած է Նոր Հեմշայըրի այն ամառանոցին անունով, ուր Դաշնակից երկիրներու քաղաքականութիւն կերտողները հաւաքուեցան 1944-ին` ծրագրելու համար տնտեսական նոր համակարգ մը: Համակարգին հանճարը այն էր, որ անիկա հիանալիօրէն կը ծառայէր բազում նպատակներու: Առեւտուրի հոսանքին դիմաց ծառացող ամէնէն արտառոց սահմանափակումներուն մէկ մասը վերցուեցաւ եւ կառավարութիւնները ազատ ձգուեցան` վարելու իրենց անկախ տնտեսական քաղաքականութիւնները, ինչպէս նաեւ` կառուցելու բարօր պետութեան իրենց նախասիրած տարբերակը: Տասնամեակներ շարունակ Պրեթըն Վուտզը մեծ յաջողութիւն էր:

1970-ականներուն մինչ միջազգային դրամագլուխները դարձան աւելի շարժուն եւ քարիւղի ցնցումները զօրութեամբ հարուածեցին յառաջադէմ տնտեսութիւնները, համակարգը սկսած էր նուաղիլ: Սակայն փոխանակ Պրեթըն Վուտզին մէջ պատշաճեցումներ կամ բարեփոխումներ կատարելու` Արեւմուտքի քաղաքականութիւն կերտողները ամբողջութեամբ հրաժարեցան անկէ: Անոնք սկսան հետապնդել տնտեսական ազատագրութեան եւ խորունկ համարկումի փառատենչ ծրագիր մը` տեսակ մը գերհամաշխարհայնացում մը հաստատելու ջանք մը: Արդիւնքը եղաւ յուսախաբութիւններու շարք մը, եւ ելեւմտական համաշխարհայնացումը վերջաւորութեան յառաջ բերաւ տագնապներ եւ անկայունութիւն: Այդ հանգրուանին արձանագրուեցան նաեւ ապշեցուցիչ յաջողութիւններ, Չինաստանի եւ Հնդկաստանի մէջ յատկապէս: Ասոնք այն երկիրներն էին, որոնք ընտրեցին համաշխարհայնացման խաղը խաղալ ոչ թէ նոր օրէնքներով, այլ աւելի հիներով` Պրեթըն Վուտզի օրէնքներով: Փոխանակ իրենք զիրենք առանց պայմանի բանալու միջազգային առեւտուրին եւ ֆինանսներուն առջեւ` անոնք հետապնդեցին ռազմավարութիւններու խառնուրդ մը` մեծ պետական միջամտութեամբ, որպէսզի այլազանութիւն մտցնեն իրենց տնտեսութիւններուն մէջ:

Համաշխարհայնացման յետպատերազմեան ձեւը իր սահմաններէն անդին տանելով` տնտեսագէտներ եւ քաղաքականութիւն կերտողներ շրջանցած էին բանալի գործօն մը. դրամատիրութիւնը կախեալ է շուկաներու եւ կանոններու նուրբ հաւասարակշռութենէ մը: 1997-1998 ասիական ելեւմտական տագնապի նախօրեակին Լորընս Սամըրզ տաք դրամի հոսանքը սահմանափակող ազգային կանոններուն դէմ խօսելով, տուաւ ելեւմտական շուկաներու եւ օդանաւերու իր հռչակաւոր բաղդատականը: Անոնք «մեր երթալիք տեղը կը տանին մեզ աւելի արագօրէն, աւելի հանգիստ կերպով եւ ընդհանրապէս աւելի ապահովաբար, քան երբեւէ կարելի էր նախապէս», գրեց ան: Սամըրզ դիտել տուաւ, թէ համաշխարհային ելեւմտական հոսանքները դանդաղեցնելը տրամաբանական էր այնքան, որքան օդանաւերը արգիլելը:

Այդուհանդերձ, ապահով օդային ճամբորդութիւնը կը պահանջէ բաւական մեծածաւալ կանոններ, որոնց մեծ մասը տրամադրուած է ազգային կառավարութիւններու կողմէ: Ո՞վ պիտի տրամադրէ այդ կանոնները համաշխարհայնացած տնտեսութեան մը մէջ: Հարցը հոն է, որ հիմնարկութիւնները, որոնք կրնան կառավարել ճշմարտապէս համարկուած համաշխարհային տնտեսութիւն մը, գոյութիւն չունին, եւ անհաւանական է, որ մօտիկ ապագային գոյութեան կոչուին: Քաղաքական համայնքները կը կազմակերպուին ներքին մակարդակի վրայ, փոխանակ` համաշխարհային մակարդակի. իսկապէս համաշխարհային չափանիշներ յառաջ եկած են միայն սակաւաթիւ հարցերու մէջ, եւ նոյնիսկ հոս տակաւին նկատառելի տարբերութիւններ կան աշխարհի տարբեր երկիրներու միջեւ, ինչ կը վերաբերի փափաքելի միջազգային հաստատութենական դասաւորումներու:

Այդ բոլորը հսկայ ազդեցութիւններ ունին ոչ միայն տնտեսութեան վրայ, այլեւ` քաղաքականութեան: Մէյ մը որ հասկնաս, թէ շուկաները կը պահանջեն կառավարման եւ կանոնաւորման հանրային հաստատութիւններ, որպէսզի լաւապէս գործեն, եւ մէյ մը որ ընդունիս, թէ ազգերը կրնան տարբեր նախընտրութիւններ ունենալ, ինչ կը վերաբերի այդ հաստատութիւններուն եւ կանոններուն ստանալիք ձեւին, սկսած կ՛ըլլաս պատմել պատմութիւն մը, որ ունի ճնշիչ ազդեցութիւններ` համաշխարհայնացման եւ ժողովրդավարութեան յղացքներուն եւ համատեղելիութեան տեսութեան վրայ:

Տեսնելու համար, թէ համաշխարհայնացման եւ ժողովրդավարութեան փոխանակումը գործնապէս ինչպէ՛ս կը կատարուի, նկատի ա՛ռ փորձառութիւնը եւրոգօտիի` Եւրոպական Միութեան այն տասնեօթը անդամ ունեցող խմբաւորումին, որ ունի հասարակաց դրամանիշ, մէկ կեդրոնական դրամատունով: Այն, ինչ որ ենթադրաբար պէտք էր ըլլար շրջանային տնտեսական համարկման գագաթնակէտը, ներկայիս փլած է եւ վերածուած` տնտեսական տագնապի եւ քաղաքական հակամբաստանութեան:

Ինչո՞ւ պատահեցաւ ասիկա: Որովհետեւ Եւրոպա փորձեց քայլ առնել դէպի տնտեսական միութիւն, մինչ իր ժողովրդավարութիւնները մնացին ազգային: Եւրոգօտիի ամբողջ իմաստը այն էր, որ անիկա պիտի դիւրացնէր ստեղծումը մէկ ելեւմտական շուկայի, ոչ այնքան տարբեր` Միացեալ Նահանգներէն: Բայց Եւրոպայի դժբախտութիւնը այն էր, որ անիկա բռնուեցաւ ելեւմտական տագնապի մը մէջ, որ յոռեգոյնն էր 1930-էն ի վեր, եւ ատիկա պատահեցաւ այնպիսի պահու մը, երբ իր տնտեսական միութիւնը լայնաբար գերազանցած էր իր քաղաքական միութիւնը:

Նկատի առ, թէ ինչո՛ւ Ֆլորիտայի դրամատուներուն անկումները չեն սպառնար Միացեալ Նահանգներու մնացեալ բաժիններուն: Դաշնակցային կառավարութիւնը, իբրեւ ապաւէն, ունի մեծաթիւ հաստատութիւններ, որոնք կը մեղմացնեն շրջանային ցնցումներուն ազդեցութիւնը: Անիկա փոփոխելիօրէն մերթ կը վարուի իբրեւ վերջին ապաւէնի փոխ տուող մը, մերթ պահեստ ապահովող մը, ազատարար մը, ելեւմտական սխալ գործերու դատախազ մը, առեւտրական վէճերու մէջ վճիռ կայացնող մը, սնանկութեան գործարկութեան վարչութիւն մը, ինչպէս նաեւ փոխանցումի վճարումներու եւ այլ կայունացնող ինքնազօր գործօններ ֆինանսաւորող մը: Անիկա ուժի մէջ կը դնէ ազգային կանոններ եւ ունի կարողութիւնը` արգիլելու նահանգներու դիմադրութիւնը:

Եւրոպա չունի այդ կեդրոնացուած դասաւորումները: Այն իրականութիւնը, որ եւրոպական տնտեսական միութեան հաստատութենական ենթակառոյցը այդքան անկատար մնացած է, իր կարգին ցոյց կու տայ անոր ետին գտնուող քաղաքական իրականութիւն մը. ժողովրդավարական քաղաքականութիւնը ընդհանրապէս կը կազմակերպուի ազգ -պետութիւններուն մէջ: Անկարելի է հիմնել, օրինակի համար, կեդրոնական գանձային հաստատութիւններ` առանց նաեւ ստեղծելու քաղաքական հաստատութիւններ, որոնք կրնան գերազանցել ազգային որոշում կայացնողներու իրաւասութիւնները:

Տնտեսական համարկումը համաշխարհային ծաւալով որեւէ տեղէ աւելի յառաջ գացած է Եւրոպայի մէջ: Տակաւին մենք շարունակ կը ձգտինք աւելի ցած նշաձողեր դնել ապրանքի առեւտուրի եւ դրամագլուխի հոսանքի մարզին մէջ, ինչպէս նաեւ` սահմանափակելու ներքին քաղաքականութիւն կերտողներուն շարժումները, ենթադրելով, որ ելեւմտական անկայունութիւնը եւ անոր յառաջացուցած ժողովրդային զայրոյթը կարելի է լուծել աւելի համաշխարհային համագործակցութեամբ եւ նոյնիսկ աւելի համաշխարհային օրէնքներով: Բայց ատիկա պարտութեան առաջնորդող խաղ մըն է: Անիկա կ՛անտեսէ այն գործնական դժուարութիւնները, որոնք ի յայտ կու գան, երբ ինքնիշխան պետութիւններէ կը պահանջուի հրաժարիլ իրենց առանձնաշնորհումներէն: Աւելի հիմնականօրէն անիկա կ՛անտեսէ այն իրականութիւնը, թէ ազգ -պետութիւնները կրնան ունենալ իրարմէ տարբեր պէտքեր եւ նախընտրութիւններ:

Աշխարհի տնտեսութեան համար հիմնական օրէնքները ճշդելը կը պահանջէ մեզմէ, որ ընտրութիւններ ընենք, ուստի արտօնեցէք, որ  յստակացնեմ իմ ընտրութիւնս. ժողովրդավարութիւնը եւ ազգային ինքնորոշումը պէտք է գերազանցեն գերհամաշխարհայնացումը: Ժողովրդավարութիւնները ունին իրաւունքը` պաշտպանելու իրենց ընկերային կարգադրութիւնները, եւ երբ այդ իրաւունքը կը բախի համաշխարհային տնտեսութեան պահանջներուն հետ, երկրորդը պէտք է զիջի:

Ասիկա կը նշանակէ, թէ պէտք է ընդունինք ելեւմուտք, հարկային համակարգի, առողջապահութեան, ապահովութեան եւ աշխատանքային շուկաներու վերաբերեալ իրենց կանոնները պահելու ազգերուն իրաւունքները, ինչպէս նաեւ պէտք է պահպանենք այդ կանոնները` արգելքներ դնելով սահմանին վրայ, եթէ պէտք ըլլայ, երբ առեւտուրը եւ դրամագլուխի հոսանքը բացայայտօրէն կը սպառնան ժողովրդային լայն նեցուկ վայելող ներքին կիրարկումներուն: Երկիրները պէտք է կարենան չարտօնել, որ ներքին ելեւմտական կանոնները ականահարուին աւելի տկար կանոններ ունեցող իրաւասութիւններով, որ ընկերութիւններու հարկային քաղաքականութիւնները մաշին տուրքերէ ապաստանարաններու հետ մրցակցութեամբ, եւ որ ներքին աշխատանքային չափանիշները պարտութեան մատնուին իրենց մրցակիցներէն` աշխատաւորները շահագործող համակարգ ունեցող երկիրներէ եկող աւելի աժան ներածումներով:

Կարեւորագոյն ազդարարութիւնը այն է, որ ներքին կանոնները պաշտպանելու համար առնուելիք քայլը չի կրնար ըլլալ կամայական եւ պէտք է արտացոլացնէ ժողովրդավարական ընտրութիւններ: Հոս է, որ Առեւտուրի համաշխարհային կազմակերպութեան կամ «Ճի.20»ի նման բազմակողմանի մարմիններու մէջ ամրագրուած ու պահպանուող միջազգային օրէնքները կրնան օգտակար նպաստ մը բերել, ոչ թէ հասարակաց կանոններ պարտադրելով, այլեւ` յառաջ բերելով գործընթացներ, որոնք կ՛ապահովեն թափանցիկութիւն եւ հաշուետուութիւն ներ-պետական քննարկումներուն մէջ:

Այդ մօտեցումը երկու կողմերէն ալ դուրս կը պահէ ծայրայեղականութիւնը: Կ՛արգիլէ, որ համաշխարհայնացնողները գերակայութիւն ձեռք ձգեն պարագաներու մէջ, ուր միջազգային առեւտուրը եւ ելեւմուտքը կը կազմեն անուղղակի միջոց մը` ներքին լայնօրէն ընդունուած չափանիշները մաշեցնելու: Նոյնպէս ալ անիկա կ՛արգիլէ, որ տնտեսութեան պաշտպանները շահեր ապահովեն ընկերութեան մնացեալ բաժինին հաշուոյն, երբ ոչ մէկ նկատառելի հանրային կամ ազգային նպատակ կամ շահ վտանգի տակ է: Աւելի նուազ յստակ պարագաներու, ուր տարբեր արժէքներ պէտք է փոխանակուին մէկը միւսով, այդ մօտեցումը յառաջ կը բերէ ներքին մտորումներ եւ բանավէճեր, որ լաւագոյն ձեւն է վարուելու քաղաքական դժուար հարցերու հետ:

Վստահաբար ժողովրդավարական քաղաքականութիւնը խառնափնթոր է եւ միշտ «ճիշդ» ձեւով չ՛ըներ այդ մտորումները եւ քննարկումները: Ժողովրդավարութիւնները կրնան սխալիլ` պաշտպանութիւն տրամադրելով յատուկ շահերու: Բայց յատուկ շահերը կրնան կալանել միջազգային կազմակերպութիւնները եւս. նկատի առ, թէ ինչպէ՛ս դեղորայքի հաստատութիւնները ազդեցութիւն բանեցուցին Առեւտուրի համաշխարհային կազմակերպութեան մենաշնորհի օրէնքներուն վրայ, օրինակի համար, կամ ինչպէ՛ս համաշխարհային դրամատուները ազդեցութիւն բանեցուցած են Պասել յանձնախումբի դրամագլուխի ատակութեան օրէնքներուն վրայ: Քաղաքական կալանումի լաւագոյն դեղթափը աւելի սեղմ համաշխարհային օրէնքները չեն, այլ` բարելաւուած ժողովրդավարական մտորումները եւ քննարկումները:

Բայց ի՞նչ կրնանք ըսել ոչժողովրդավարական պետութիւններու մասին: Երբ ազգ պետութիւնները ժողովրդավարական չեն, մենք չենք կրնար այնպէս համարել, թէ անոնց հաստատութենական կարգադրութիւնները կ՛արտացոլացնեն իրենց քաղաքացիներուն հաւաքական նախասիրութիւնները: Ոչ ալ կրնանք այնպէս համարել, թէ միջազգային օրէնքները կիրարկելի են բաւարարաչափ ուժականութեամբ` կենսականօրէն մենատիրական վարչակարգերը փոխակերպելու համար գործառնական ժողովրդավարութիւններու: Լուծումը այն է, որ ոչժողովրդավարական երկիրները պէտք է խաղան եւ տարբեր նուազ թոյլատրական օրէնքներով: Ասիկա անհրաժեշտօրէն չի նշանակեր, թէ պէտք է գոյութիւն ունենան աւելի բարձր առեւտուրի արգելքներ ոչժողովրդավարական երկիրներուն դիմաց: Բայց օրինական պիտի ըլլայ ժողովրդավարութիւններու համար, որ կարգ մը պարագաներու աւելի խստապահանջ օրէնքներ կիրարկեն մենատիրական վարչակարգերու նկատմամբ: Օրինակի համար, նուազ աղմուկ կը բարձրանայ, երբ արգելքներ կը դրուին ոչ ժողովրդավարական երկիրի մը հետ առեւտուրին դէմ, երբ այդ առեւտուրը ընկերային հարցեր կը պատճառէ ներածող երկրին մէջ: Ժողովրդավարութիւնը համաշխարհային չափանիշ մըն է. անիկա պէտք է ըլլայ միջազգային տնտեսութեան անկիւնաքարը հանդիսացող սկզբունքներէն մէկը:

Բոլոր ըսուածներու հակաճառողներու հիմնաւորումը յայտնի եւ շատ ուղղակի է. արդեօք համաշխարհային տնտեսութիւնը պիտի չսահի՞ լայնածաւալ պաշտպանութեան մէջ: Բայց այդ առարկութիւնը արդիւնքն է այն սխալ ենթադրութեան, թէ համաշխարհային տնտեսութիւնը համաշխարհային հասարակութեան հարցն է: Այդպէս չէ: Հասկնալու համար թէ ինչո՛ւ, նկատի առնենք բան մը, որ կը վերաբերի համաշխարհային հասարակութեան. կլիմայի փոփոխութիւնը: Երկրագունդը ունի կլիմայի մէկ համակարգ, եւ տարբերութիւն չ՛ըներ, թէ բնածուխ պարունակող նիւթերը ուրկէ՛ կ՛արձակուին: Իբրեւ արդիւնք` իւրաքանչիւր ազգ կը նախընտրէ մնալ իր ձեւին մէջ եւ ազատօրէն խօսիլ ուրիշ երկիրներու բնածուխ պարունակող նիւթերու հակակշռման մասին:

Ասոր դիմաց, եթէ առեւտուրի եւ ելեւմուտքի «բաց» քաղաքականութիւնները փափաքելի են, ապա որովհետեւ «բաց»ութիւնը ազգի մը սեփական շահին համար է եւ ոչ թէ որովհետեւ անիկա կ՛օգնէ ուրիշներուն: Համաշխարհային տնտեսութեան մէջ երկիրներ կը հետապնդեն «լաւ» քաղաքականութիւններ, որովհետեւ իրենց շահին կը նպաստէ ատիկա ընելը: Հետեւաբար «բաց» առեւտուրի դատը պէտք է պաշտպանուի եւ շահուի ներքին քաղաքական դաշտին մէջ:

Եթէ կ՛ուզենք ունենալ ժողովրդավարական քաղաքականութիւն, ապա ուրեմն չենք կրնար չափէն աւելի իշխանութիւն տալ միջազգային եւ անդրազգային հաստատութիւններու: Եթէ չենք կրնար ունենալ հզօր միջազգային եւ անդրազգային հաստատութիւններ, ապա ուրեմն չենք կրնար յառաջ բերել այն կանոնները, որոնք պէտք են` նեցուկ ըլլալու համար իրապէս համաշխարհային շուկաներու: Եթէ չենք կրնար ունենալ ազդու կանոններ, կրնաք տակաւին ունենալ համաշխարհայնացում, բայց պիտի ըլլայ համաշխարհայնացում մը, որ կ՛ունենայ աղէտալի հետեւանքներ: Մեր հարցերուն արմատը կը կայանայ այդ անխուսափելի ընտրութիւնները դիմագրաւելու մեր դժկամութեան մէջ:

ՏԱՆԻ ՌՈՏԻՔ

«Տը Նիու Ռիփապլիք»

Share this Article
CATEGORIES