Արուեստի Աշխարհէն. Ստեղծագործութի՞ին, Թէ՞ Ապսպրանք. Հակասութիւնը

«ԱՐՈՒԵՍՏԻ ՄԷՋ ԱՆՊԱՐԿԵՇՏՈՒԹԵԱՆ ՅԱՆՑԱՆՔԸ ՊԻՏԻ ԳՈՐԾԷԻ, ԵԹԷ ՉԱՐԱՇԱՀԷԻ ԻՄ ԱՐՀԵՍՏԱՎԱՐԺԱԿԱՆ ԿԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆՍ ԵՒ, ԻՐԱԿԱՆ ՄԵՏԱՂԱԴՐԱՄ ՄԸ ՏԱԼՈՒ ՓՈԽԱՐԷՆ, ՏԱՅԻ ԿԵՂԾ ՄԵՏԱՂԱԴՐԱՄ ՄԸ` ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿՍ ԲԱՐԵԼԱՒԵԼՈՒ ՄԻՏՈՒՄՈՎ», ԸՍԱԾ Է ՉԱՅՔՈՎՍՔԻ: «ՊՐԷՅՆՓԻՔԻՆԿԶ» ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ ՄԱՐԻԱ ՓՈՓՈՎԱ ՉԱՅՔՈՎՍՔԻԻ ՄԷԿ ՆԱՄԱԿԸ ՄԷՋԲԵՐԵԼՈՎ` ԱՆԿԵՂԾ ԴԻՏԱՆԿԻՒՆ ՄԸ Կ՛ԸՆՁԵՌԷ ԱՐՈՒԵՍՏԻ ՀՈՎԱՆԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱԿԱՍՈՒԹԵԱՆ:

Այլոց նկատմամբ անանձնական բարեսիրութիւնը միշտ ալ հմայած է գիտնականներն ու փիլիսոփաները: Այս երեւոյթին ամէնէն յարատեւ դրսեւորումներէն է հովանաւորութեան սովորութիւնը. Իտալիոյ Մետիչի իշխանական ընտանիքէն մինչեւ ստեղծագործական ծրագիրներու համար դրամ յատկացնող Քիքսթարթըր հիմնադրամը հովանաւորած են արուեստները: Չայքովսքիի կենսագրութիւնը եւ նամակները մէկտեղող 1905-ին հրատարակուած «Տը լայֆ էնտ լեթըրզ աֆ Իլիչ Չայքովսքի» գիրքին մէջ կը գտնենք հռչակաւոր երաժիշտին խորհրդածութիւնները հովանաւորութեան մասին, ինչպէս նաեւ կը ծանօթանանք անոր կեցուածքին` ստեղծագործական մղումով կամ ապսպրանքով կատարուած գործերու հակասական բնոյթին նկատմամբ:

Չայքովսքի 1 մայիս 1877-ին հետեւեալ նամակը կ՛ուղարկէ իր հովանաւորին` Նատեժտա ֆոն Մեքի` մատնանշելով մերօրեայ ժամանակներու այն բոլոր ախտերը, որոնք կը վերաբերին ապսպրուած գործերու, պահանջի իբրեւ արդիւնք թերի ներշնչումի, ինչպէս նաեւ` հոգեբանական այն հսկայական պատուարներուն, զորս մեզմէ շատերը կը բարձրացնեն դրամական օգնութիւն ստանալու դէմ:

Յարգելի Նատեժտա Ֆիլարեթովնա,

Հակառակ մեր երկուքին լաւ ծանօթ բարեկամիս յամառ ժխտումներուն` համոզիչ պատճառներ ունիմ ենթադրելու, թէ նամակդ, զոր ստացայ այս առաւօտ, արդիւնք է անոր սարքած բարեմիտ մէկ դաւադրութեան: Նոյնիսկ աւելի կանուխ կատարած քու ապսպրանքներդ իմ մէջս արթնցուցին այն կասկածը, թէ զանոնք կատարելու մէկէ աւելի պատճառներ ունէիր. մէկ կողմէ` իրապէս կը փափաքէիր ունենալ իմ գործերուս կարգ մը դաշնաւորումները, միւս կողմէ նկատի ունենալով իմ նիւթական դժուարութիւններս, կը փափաքէիր օգնել ինծի, որպէսզի յաղթահարեմ կացութիւնս: Այն շատ բարձր աշխատավարձը, զոր ուղարկած ես ինծի` առանց մեծ ճիգի իրագործած իմ աշխատանքիս համար, զիս մղեց, որ յանգիմ այս եզրակացութեան: Այլեւս համոզուած եմ, թէ այս երկրորդ պատճառը ամբողջութեամբ կը բացատրէ այս վերջին ապսպրանքը, զոր կը ներկայացնես: Նամակիդ մէջ տողատակի կարդացի նուրբ զգացողութիւնդ եւ ազնուութիւնդ եւ զգացուեցայ իմ նկատամամբ մօտեցումիդ ի տես: Միաժամանակ, սրտիս խորերէն զգացի բուռն չկամութիւն մը` ընդունելու առաջարկդ, այնքան, որ չեմ կրնար դրական պատասխան մը տալ խնդրանքիդ: Չեմ կրնար ընդունիլ, որ որեւէ անհարազատութիւն եւ կեղծիք սողոսկի մեր փոխյարաբերութեան մէջ: Տարբեր պիտի ըլլար, եթէ անտեսէի ներքին մղումներս եւ առանց հաճոյքի եւ ներշնչումի պատրաստէի երաժշտական կտոր մը քեզի համար` փոխարէնը ստանալով նման գործի մը համար ոչ պատշաճ աշխատավարձ մը: Երբեւիցէ մտածա՞ծ ես, թէ պատրաստ պիտի ըլլայի ձեռնարկելու երաժշտական որեւէ աշխատանքի, եթէ աշխատավարձը բաւական բարձր էր: Բաւարար պատճառ պիտի չունենայի՞ր հարց տալու, որ եթէ աղքատ ըլլայիր, ես պիտի չընդառաջէի խնդրանքներուդ:

Ի վերջոյ, մեր յարաբերութիւնը խանգարող ցաւալի մէկ վիճակ գոյութիւն ունի. գրեթէ մեր բոլոր նամակներուն մէջ կը ծագի դրամի հարցը: Անշուշտ արուեստագէտի մը համար նուաստացուցիչ չէ դրամ ստանալ իր աշխատանքին համար: Սակայն, աշխատանքէն անդին, այնպիսի գործ մը, որ դուն այժմ կ՛առաջարկես ինծի, կը պահանջէ որոշ չափի ներշնչում, ինչպէս կ՛ըսեն: Իսկ այս պահուն անիկա իմ տրամադրութեանս տակ չի գտնուիր: Արուեստի մէջ անպարկեշտութեան յանցանքը պիտի գործէի, եթէ չարաշահէի իմ արհեստավարժական կարողութիւնս եւ, իրական մետաղադրամ մը տալու փոխարէն, տայի կեղծ մետաղադրամ մը` պարզապէս դրամական վիճակս բարելաւելու միտումով»:

Սակայն Ֆոն Միքի հակազդեցութիւնը, որ կ՛արտացոլէ անանձնական բարեսիրութեան կեղծ փիլիսոփայութիւն մը, ի յայտ կը բերէ, թէ հովանաւորութեան հակասութիւնը այնքան ալ երկդիմի չէ: Խնդրոյ առարկայ է ոչ թէ գործառնութիւնը, ինչպէս Հենրի Միլըր ըսած է անանձնական բարեսիրութեան մասին, այլ` փոխադարձ գոհունակութիւն մը բաժնելը: Ֆոն Միք կը գրէ.

«Քեզի հոգ կը տանիմ իմ անձնական հանգիստիս համար: Իմ ամէնէն թանկագին համոզումներս եւ կարեկցանքներս կեդրոնացած են քու պահպանութեանդ վրայ: Քու գոյութիւնդ ինքնին շատ մեծ հաճոյք կը պարգեւէ ինծի, որովհետեւ կեանքը աւելի լաւ է, երբ կը ստանամ նամակներդ եւ կը լսեմ երաժշտութիւնդ: Եւ ի վերջոյ կ՛ուզեմ քեզի հոգալ` սպասարկելու համար այն արուեստին, որ կը պաշտեմ, որպէսզի անիկա չունենայ քեզմէ աւելի լաւ եւ քեզմէ աւելի արժանաւոր քուրմ մը: Ուրեմն, կը տեսնե՞ս, քու բարօրութեան համար իմ մտածումներս զուտ եսակեդրոն են: Այնքան ատեն որ կրնամ գոհացնել այս փափաքը, ուրախ պիտի զգամ եւ երախտապարտ` քեզի, որ կ՛ընդունիս օգնութիւնս»:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )