Տօն Վարագայ Սուրբ Խաչի. Հայուն Սեփական Խաչը*

Ամէն տարի, այս օրերուն, Հայոց առաքելական Ս. եկեղեցւոյ սրբազան կամարներուն տակ կ՛ոգեկոչենք օրուան յատուկ հոգեզմայլ շարականներով եւ աստուածաշնչական պատշաճ ընթերցումներով մեր եկեղեցւոյ տօնացոյցին մէջ խաչի խորհուրդին նուիրուած տօներէն Վարագայ Սուրբ Խաչի տօնը:

Արդարեւ, տարուան ընթացքին երեք տարբեր առիթներով Հայոց եկեղեցւոյ զաւակներս կը միացնենք, ի խորոց սրտի, հաւատքով եւ յոյսով արտասանուող մեր աղօթքներն ու հոգեպարար շարականները քրիստոնէական եկեղեցիներու մեծ ընտանիքին: Առաջին հերթին` մտասեւեռելու խաչի խորհուրդին վրայ եւ ապա Խաչեալէն ստանալու իր  պատգամները մեր ամէնօրեայ կեանքը իմաստաւորելու համար, որպէսզի սպառազինուած անոր հոգեւոր զէնքերով` մենք եւս կարենանք հաստատակամ քալել հայոց պատմութեան խաչի արիւնոտ ճամբէն:

Հակիրճ անդրադառնալով այդ տօներուն` ժամանակագրական կարգով նշենք, որ Ընդհանրական եկեղեցւոյ հետ նախ կը տօնենք Գիւտ Խաչի` Կոստանդին կայսեր մօր` Հեղինէի միջոցով 327 թուականին Գողգոթայի աղբիւսներուն մէջէն Քրիստոսի իրական խաչափայտին գտնուելուն յիշատակը: Ապա կը փառաբանենք Երուսաղէմի երկնակամարին վրայ` Գողգոթայի բարձունքէն մինչեւ Ձիթենեաց լեռ, Սուրբ Խաչին երեւման հրաշալի դէպքը: Վերջապէս, Խաչվերացի տօնին առիթով կը պանծացնենք 628 թուականին քրիստոնէական աշխարհի սրբազնագոյն մասունքին` Քրիստոսի խաչին գերութենէն ազատագրումը եւ դարձեալ յաղթականօրէն Երուսաղէմ տարուելու պատմական մեծ եղելութիւնը:

Սակայն այս երեք տարբեր առիթներով կատարուող խաչի տօներէն անկախ, մեր   եկեղեցին կը նշէ նաեւ Վարագայ Սուրբ Խաչի տօնը: Այս տօնը իր մէջ  խտացնելով   կրօնական եւ ազգային կրկնակ իմաստներ`   ունի զուտ հայկական նկարագիր: Անոր ոգեկոչումը այսօր մեզ կ՛առաջնորդէ մեր ժողովուրդի պատմութեան ամէնէն    տագնապալից շրջաններէն մէկը` եօթներորդ դարու կէսը, երբ Հայաստան աշխարհը արդէն վերջնականօրէն ինկած էր արաբներու լուծին տակ: Բայց այս տօնին կարեւորութիւնը աւելի լաւ ըմբռնելու համար անհրաժեշտ է նախ հոգիի աչքերով փոխադրուիլ այն սրբավայրը` Վարագ լերան կողերուն, ուրկէ ծնունդ առած է հայուն  սեփական խաչի այս տօնը:

Մեր քերթողահայրը` Մովսէս Խորենացին կը պատմէ, որ երբ Գայեանէն եւ իր ընկերուհիները Հռոմէական կայսրութեան սահմաններէն ներս քրիստոնեաներուն դէմ մղուող հալածանքներէն խոյս տալով` եկան Հայաստան, անոնցմէ Հռիփսիմէ կոյսը իր վիզէն  կախուած ունէր Քրիստոսի իրական խաչափայտէն մասունք մը, որ թրջուած էր Յիսուսի` խաչին վրայ թափուած փրկարար արիւնով:

Իրենց ուղեւորութեան ընթացքին, երբ այս կոյսերը կը գտնուէին Վանի մօտակայ շրջանը եւ կը պատրաստուէին մեկնիլ Հայաստանի մայրաքաղաքը` Վաղարշապատ, Հռիփսիմէն իր վիզէն հանելով այդ մասունքը` պահեց տեղ մը այդ լերան վրայ, որպէսզի իրենց հասնելիք որեւէ չարիքի պարագային այդ մասունքը` չվտանգուէր: Երկու քահանաներ, որ կը ճգնէին այդ լերան քարայրներուն մէջ, յանձն առին անոր պահպանութեան պարտականութիւնը:

Ինչպէս հայոց քրիստոնէութեան դարձի պատմութենէն ծանօթ է մեզի, հայոց Տրդատ արքային օրով Վաղարշապատի մէջ այդ կոյսերուն կը սպասէին եղերական պատահարներ, որոնք պատճառ հանդիսացան,  որ անոնք ի վերջոյ կնքեն իրենց կեանքը նահատակի լուսապսակներով`  ամուր կառչած մնալով իրենց քրիստոնէական հաւատքին: Յատկանշելի է, որ անոնց աճիւնները մինչեւ այսօր պահպանուած են Հռիփսիմէի եւ Գայեանէի անուան նուիրուած եկեղեցիներուն մէջ: Հետագային, երբ այդ քահանաները եւս վախճանեցան, Հռիփսիմէին աւանդ թողած մասունքին վայրը նաեւ  մոռացութեան ենթարկուեցաւ եւ անհետ կորսուեցաւ:

Այսուհանդերձ, Վանայ շրջանի ժողովուրդին յիշողութեան մէջ անջնջելիօրէն վառ մնաց այն գիտակցութիւնը, թէ Վարագայ լերան վրայ, անծանօթ վայրի մը մէջ կը գտնուէր Քրիստոսի իսկական խաչափայտէն կենարար մասնիկ մը: Ահա թէ ինչո՛ւ այս խաչի մասունքին սիրով այրող, անդիմադրելի հրապոյրով տեսլահար հոգիներուն համար Վարագայ լեռը սերունդներ շարունակ դարձաւ երկիւղած պաշտամունքի առանձնարան եւ աղօթավայր: Ժամանակի ընթացքին այնտեղ շինուեցան ճգնաւորներու համար խրճիթներ, կառուցուեցան մատուռներ ու եկեղեցի, ուր սրբակրօն ու հաւատաւոր հայ մենակեացներ ու վանականներ դարեր շարունակ ճգնեցան գիշեր ու ցերեկ, աղօթեցին եւ խոկացին` իրենց անթարթ աչքերը խաչի խորհուրդին սեւեռած:

Անոնք վկաները հանդիսանալով հայ ժողովուրդի զաւակներուն կրած բազում վիշտերուն ու տառապանքներուն, խաչէն ճառագայթող լոյսերուն տեսիլքով, Հայաստան աշխարհի երկինքէն տեսան հայոց լեռներուն վրայ իջնող Խաչեալին անպարտելի զօրութիւնը: Իրենց հոգիի աչքերով տեսան հայ կեանքի խաւարման գիշերէն ետք, հոգիներու մութ հորիզոններուն վրայ բացուող յոյսի առաւօտը: Մեր Փրկչին հրաշափառ յարութեան այգաբացի շողերուն  մէջէն ողջունեցին ճշմարտութեան, բարութեան եւ արդարութեան յաղթանակի արեւածագը` հայրենի լեռներու կատարին: Անոնք ապրեցան հաւատքով եւ գործեցին հայ ժողովուրդի լուսապայծառ ապագան կերտելու անխախտ վճռակամութեամբ եւ ի պահանջել հարկին` խաչը ուսին, իմացեալ մահով բարձրացան Գողգոթա, այն խոր համոզումով, որ խաչէն անդին չկայ մահ, այլ` յարութիւն եւ առաւել կեանք:

Ահա նոյն այդ հաւատքին ամուր փարած երկու հայ մենակեացներ` Թոդիկ եւ Յովէլ, տարիներ առաջ հրաժարելով աշխարհէն, բարձրացած էին Վարագայ լեռ` շատ հաւանաբար հրապուրուած այդ լերան գիրկը պահուած սրբազան գաղտնիքէն: Գաղտնիք, որ դարեր շարունակ անյայտ մնալէ ետք, անկասկած երջանիկ օր մը  պիտի յայտնուէր` որպէս իմանալի լոյս, այն հոգիներուն, որոնք Խաչեալին հասնելու տենչանքով տարիներ շարունակ կ՛որոնէին Քրիստոսի իրական խաչափայտի այդ մասունքը:

Գիշեր մը, երբ Թոդիկ ճգնաւոր եւ իր աշակերտը` Յովէլ կրկին Բարձրեալին առջեւ ծնրադրած կ՛աղօթէին, հրաշալի տեսիլք մը իր լուսափայլ խորհուրդը պարզեց անոնց աչքերուն առջեւ ու անոնց  հոգիները լեցուց երկնային այցելութեամբ… Այնտեղ` Վարագայ լերան կատարին, ուր սեպաձեւ ժայռերը կարծէք կը հասնէին երկնքի աստղերուն, տասներկու լուսեղէն սիւներու վրայ բարձրացող հոյատեսիլ տաճար մը կանգնած էր եւ անոր մէջտեղը կ՛երեւէր լուսասփիւռ խաչ մը: Քիչ ետք ճառագայթող խաչի Ս. նշանը փոխադրուեցաւ ցած` Վարագայ վանքին եկեղեցւոյ խորանին վրայ: Տարիներ շարունակ աստուածային այս յայտնութեան ակնկալութեամբ աղօթող ու տագնապող հայ ճգնաւորներուն միտքերը պայծառացան եւ անմիջապէս անդրադարձան, թէ վերջապէս Աստուած լսած է իրենց պաղատագին աղօթքները: Կատարուած էր անոնց առ Աստուած մատուցած թախանձագին խնդրանքը:

Ուստի, փութալով, կ՛իջնեն իրենց ճգնարաններէն վար եւ կը մտնեն եկեղեցի, ուր, ո՜վ հրաշք, իրապէս կը գտնեն խաչափայտի մասունքը խորանին վրայ` ճիշդ այնտեղ, ուր լուսեղէն խաչը հանգչած էր:

Երկրպագելէ ետք այդ սուրբ նշանին, փառաբանելով զԱստուած, անոնք դուրս կու գան եկեղեցիէն` ուրիշներ եւս տեղեակ պահելու այս ցնծալի եղելութեան մասին: Հրաշալի այս լուրը, աստուածային յայտնութեան այս աւետիսը կը հասնի Վան քաղաք եւ յաջորդող տասներկու օրերու ընթացքին ժողովուրդը խումբ առ խումբ բարձրանալով Վարագայ լեռ` այնտեղ ականատես կ՛ըլլայ տասներկու սիւներով զարդարուած տեսիլքին եւ երկիւղածութեամբ կը խոնարհի սուրբ մասունքին առջեւ: Այս հրաշալի դէպքին արձագանգը շուտով կը տարածուի Վասպուրական նահանգի սահմաններէն անդին` առիթ ընծայելով համաժողովրդային աննախընթաց ոգեւորութեան եւ կրօնական ջերմեռանդութեան: Մօտիկ ու հեռաւոր գիւղերէն` շէներէն, աւաններէն ու քաղաքներէն,  հոգեւորական եւ աշխարհական, մեծահանդէս թափօրով ուխտի կու գան:

Վերջապէս, օրուան հայոց հայրապետ Ներսէս Գ. Շինող կաթողիկոսը, ընկերակցութեամբ երկրի սպարապետ Վարդ Ռշտունիի, իր շքախումբով կու գայ դէպքին վայրը` Վարագայ վանք եւ անձամբ ստուգելէ ետք եղելութեան մանրամասնութիւնները, կը հաստատէ խաչափայտի մասունքին վաւերականութիւնը: Այդ առիթով կը կազմակերպէ յատուկ եկեղեցական հանդիսութիւն եւ հայրապետական իշխանութեամբ կը տնօրինէ, որ այնուհետեւ ամէն տարի մասնաւոր շուքով նշուի Ս. նշանի երեւման այդ օրը:

Լերան վրայ, նոյն վայրը, ուր Թոդիկ եւ Յովէլ ճգնաւորները տեսած էին տասներկու լուսեղէն սիւները, գեղեցիկ եկեղեցի մը կը կառուցեն. իսկ նոյն եկեղեցին, որուն մէջ պահպանուած էր ս. նշանի մասունքը, կ՛ընդարձակեն եւ փառաւոր տաճարի մը կը վերածեն: Ներսէս կաթողիկոսը այս հրաշալի դէպքէն ներշնչուած` կը յօրինէ մեզի ծանօթ «Նշանաւ ամենայաղթ խաչիւդ քո Քրիստոս» սքանչելի շարականը, որ իր այնքան տպաւորիչ բառերով եւ եղանակով, որպէս խաչի խորհուրդի զօրութեան, յաղթութեան եւ փառաբանութեան նուիրուած ներբող ու ցնծերգ, մինչեւ այսօր կ՛երգուի մեր եկեղեցւոյ մէջ:

Սուրբ Վարագայ խաչի երեւման այս դէպքը տեղի կ՛ունենայ 660 թուականին(1) եւ դարեր շարունակ մեր եկեղեցին, թէ՛ հայրենիքի եւ թէ՛  սփիւռքի մէջ, անխափան կերպով կատարած է այդ տօնը սեպտեմբեր 25 հոկտեմբեր 1-ի միջեւ զուգադիպող կիրակի օրը:

Իր ամփոփ գիծերուն մէջ ահա ա՛յս է Վարագայ խաչի տօնին կրօնական ենթահողը: Սակայն, երբ փորձենք այս հրաշապատում դէպքը քննել եւ արժեւորել եօթներորդ դարու կէսին Հայաստանի մէջ  տիրող քաղաքական ծանր կացութեան եւ կրօնական դժուարին պայմաններու շրջագիծին մէջ, մեզի համար շատ աւելի հասկնալի կը դառնայ, թէ ինչո՛ւ մեր ժողովուրդի կեանքին մէջ իւրայատուկ տեղ  գրաւած է ան, եւ անոր ընծայուած է բացառիկ կարեւորութիւն:

641 թուականին, ի տես իր ժողովուրդի զաւակներուն գլխուն եկած ահաւոր չարիքին եւ ազգային աղէտին, Դուինի վեհարանին մէջ  կը վախճանէր ալեհեր եւ վշտաբեկ Եզր կաթողիկոսը: Հայ իշխաններուն եւ եպիսկոպոսներուն ստիպումով, հակառակ իր կամքին, շուտով կաթողիկոսական աթոռ կը բարձրանայ Ներսէս Գ. Իշխանցին` որպէս ժամանակի կարողագոյն անձը, որ պիտի գար ամենայն քաջութեամբ եւ իմաստութեամբ հովուելու Հայ եկեղեցւոյ հօտը եւ տէր ու պաշտպան կանգնելու անոր կարեվէր զաւակներուն:

Յատկանշելի է, որ Ներսէս բարձրացած էր հայրապետական գահ այն օրերուն, երբ տակաւին նոյն քաղաքամայր Դուինի մէջ հայ նահատակներուն արիւնը չէր չորցած եւ կը շարունակէր բարձրանալ ծուխը` թալանուած, հրկիզուած եւ աւերակուած քաղաքէն, ուրկէ նոր մեկնած էին Հայաստանի վրայ արշաւած արաբները` տասներկու հազար հոգի կոտորելէ եւ երեսուն հինգ հազար գերիներ իրենց հետ տանելէ ետք:

Ներսէս կաթողիկոս, գործակցութեամբ հայոց սպարապետ Թէոդորոս Ռշտունիի, առանց վհատելու, անմիջապէս լծուած էր երկրին ու ժողովուրդին արիւնոտ վէրքերը դարմանելու սրբազան գործին: Ան իր առաջին նուիրական պարտականութիւնը կը համարէ արաբներու ձեռքով Դուինի մէջ սպաննուած եւ տակաւին քաղաքին եւ դաշտերուն մէջ ցիր ու ցան անթաղ մնացած հազարաւոր նահատակներուն  մարմինները հաւաքել տալ եւ զանոնք արժանացնել պատշաճ կրօնական արարողութեան եւ հաւաքական թաղման: Այնուհետեւ անոնց աճիւններուն վրայ կը կառուցէ վկայարան-տաճար մը` Ս. Սարգիս անունով:

643 թուականին, Թէոդորոս Ռշտունիի արաբական նոր արշաւանքներուն դէմ մղած քաջարի կռիւներուն շնորհիւ եւ անոնց վրայ տարած յաղթանակներէն ետք, Հայաստանը ապրեցաւ  խաղաղութեան տասնամեայ շրջան մը, որուն ընթացքին Ներսէս կաթողիկոս կրցաւ ազատօրէն նուիրուիլ շինարարական եւ բարեկարգչական բեղուն գործունէութեան:

Ան իր անխոնջ ճիգերով վերականգնեց քանդուած կամ այրած սրբարանները, կառուցեց ամբողջութեամբ նոր եկեղեցիներ եւ վանքեր, ինչպէս` Խոր Վիրապի եկեղեցին, Ս. Սարգիսի տաճարը, որուն համար մեր ժողովուրդը արդարօրէն անոր տուաւ Շինող (շինարար) մակդիրը:

Սակայն անոր անունը անմահացած է մեր եկեղեցւոյ եւ ճարտարապետութեան պատմութեան էջերուն Վաղարշապատի մէջ շինել տուած Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի անուան նուիրուած հոյակապ տաճարով: Առհասարակ «Զուարթնոց» անունով ծանօթ այս եռայարկ, երբեմնի շքեղ եկեղեցւոյ աւերակներն իսկ այսօր կը վկայեն հայ ժողովուրդի քրիստոնէական ժայռարմատ հաւատքին մասին` հանդիսանալով անոր աստուածատենչ ու երկնասլաց մտքին ու հոգիին հզօր խոյանքին գեղեցկագոյն արտայայտութիւններէն մէկը:

Այսուհանդերձ, Ներսէսի կաթողիկոսութեան երկրորդ տասնամեակը եղաւ փոթորկայոյզ եւ տագնապալից շրջան մը: Այս անգամ Հայաստանը վերածուեցաւ կռուախնձորի` Բիւզանդական կայսրութեան եւ արաբներուն միջեւ: Նորանոր դժուարութիւններու պատճառով դարձաւ քաղաքական իրերամերժ հոսանքներու, բախումներու, վերիվայրումներու, ներքին եւ արտաքին ճակատներու վրայ մղուող պայքարներու եւ մնայուն պատերազմներու արիւնոտ թատերաբեմ: Մէկ կողմէ հարաւի անապատներէն խորշակներու նման դուրս խուժած վաչկատուն արաբներուն գործած աւերածութիւնները, իսկ միւս կողմէ` Հայաստանի մէջ գտնուող բիւզանդական բանակներուն ի գործ դրած դաւանական-կրօնական հալածանքները անել կացութեան մատնած էին Հայաստանի հոգեւոր իշխանութիւնն ու քաղաքական ղեկավարութիւնը:

Ո՛չ կարելի էր վստահիլ քրիստոնեայ կայսերապաշտ Բիւզանդիոնի խարդախ եւ հայակուլ քաղաքականութեան եւ ո՛չ ալ  ամբողջութեամբ հաշտուիլ արաբներուն բիրտ լուծը ընդունելու գաղափարին հետ: Պահ մը այնպէս կը թուէր, թէ Հայաստանն ու Հայոց եկեղեցին հասած էին հոգեկան եւ ֆիզիքական կորստեան դուռը:

Եւ ահա 660 թուականին, նոյն այն տարին, երբ արաբները կը յաջողէին պարտադրել իրենց իշխանութիւնը Հայաստանի վրայ, կը պատահէր Վարագայ խաչի հրաշալի երեւման դէպքը:

Իրապէս հրաշալի յայտնութիւն մըն էր, որ  կու գար ամէն հայու սիրտը լեցնելու մեծ հրճուանքով եւ խոր հաւատքով, որուն մէջ,  հայոց հայրապետին եւ հայկական բանակի սպարապետին հետ, ամբողջ հայութիւնը արդարօրէն կը տեսնէր Քրիստոսի սրբազան խաչափայտի մասունքէն ճառագայթող յոյս մը, աստուածային պատգամ մը, որ կը յայտնուէր Խաչեալի փրկագործական խորհուրդին մէջէն:

Արդարեւ, ինչպէ՞ս կարելի է ըմբռնել փրկագործութեան խորհուրդը` առանց մեր նայուածքները սեւեռելու Գողգոթայի խաչէն  անդին, խաչեալ Քրիստոսի դատարկ գերեզմանին, հրաշափառ յարութեան իրողութեան վրայ: Ինչպէ՞ս կարելի է կարդալ խաչին խորհուրդը` առանց մեր միտքն ու հոգին բանալու` անխառն սիրոյ, նուիրումի եւ յոյսի, անագորոյն մահուան վրայ տարուած յաղթանակի եւ փառապանծ յարութեան խորհրդանիշ` Աստուածորդւոյն լոյս պատգամներուն:

Արդարեւ, խաչի խորհուրդէն կը ճառագայթեն յաւիտենականութեան կնիքը իրենց վրայ կրող աստուածային պատգամներ, որոնց աւելի քան երբեք այս օրերուն կարօտն ու պահանջն ունի իր գոյութեան իմաստն ու ապրելու նպատակը կորսնցուցած, իր ձեռակերտ կուռքերը ատելով պաշտող, հաճոյասէր եւ նիւթապաշտ մեր արդի հասարակութիւնը:

Սակայն մեր հայրերը հաստատելով Վարագայ Ս. խաչի երեւման` հայու սեփական խաչի տօնը, նախ իրենք վերստին զրահուեցան խաչեալ եւ յարուցեալ Փրկչին կենսատու հաւատքով. վերստին պայծառացան աստուածաշունչ մատեաններէն աւետուող անվախճան ուրախութեամբ եւ երկնային իմաստութեամբ: Այնուհետեւ խաչի նշանը վերածեցին ամէնօրեայ իրենց կեանքը ոռոգող, սնուցանող եւ պահպանող` անսահման սիրոյ, անսահման հաւատքի, անխորտակ կամքի եւ անսպառ ուժի աղբիւրի:

Մեր սրբազան հայրերը մեզի սորվեցուցին, թէ մեր անհատական կեանքին մէջ պէտք չէ վախնանք մարդոց` մեզի հանդէպ ցուցաբերած նախանձէն, ատելութենէն եւ չարիքէն: Անոնք, անցնելով ընդ հուր եւ ընդ սուր, կտակեցին գալիք դարերուն եւ բոլոր հայորդիներուս հետեւեալ պատգամը: Թէ` մեր հաւաքական կեանքին մէջ պէտք չէ յուսահատինք ու ընկճուինք մեր նուիրական առաքելութեան ճամբուն վրայ անխուսափելիօրէն մեզ սպասող, յաճախ մեր ճակատներն ու սիրտերը արիւնող փշէ պսակներէն եւ թունաւոր նետերէն:

Վերջապէս, պէտք չէ վախնալ պայքարէն, ցաւէն, տառապանքէն եւ մանաւանդ` մարմնաւոր մահէն, որովհետեւ մեր Տիրոջ անժամանցելի պատգամն է. «Մի՛ վախնաք անոնցմէ, որոնք մարմինը կը սպաննեն, բայց չեն կրնար հոգին սպաննել» (Մատթ. Ժ. 28), որովհետեւ Գողգոթայի խաչելութենէն եւ խաւարման գիշերէն ետք է, որ միայն պիտի բացուի  յարութեան լուսապայծառ եւ վարդահեղեղ առաւօտը:

————————————————-

1) Թէեւ վկայաբանական որոշ աղբիւրներ այս դէպքին տարին կը նշեն 653 թուականը, սակայն Օրմանեան պատրիարք գրչագրական ուղղումով եւ պատմական համոզիչ այլ փաստերով աւելի հաւանական կը գտնէ զայն դնել 660 թուականին (տե՛ս «Ազգապատում», Ա. հատոր, թիւ 498, Կ. Պոլիս, 1912): Այս գրութեան նպատակի սահմաններէն դուրս չգալու մտահոգութեամբ, այստեղ չենք անդրադառնար եօթներորդ դարէն սկսեալ կառուցուած, բազմաթիւ եկեղեցիներէ եւ յարակից շէնքերէ բաղկացած Վարագայ վանքի համալիրի պատմութեան:

Իր մէջ մինչեւ իսկ ուրարտական շրջանէն մնացած արձանագրութիւններ պահած, Հայ եկեղեցւոյ ճարտարապետական հրաշալիքներէն մէկը հանդիսացած այս վանքը, ինչպէս Արեւմտեան Հայաստանի այլ բազմաթիւ վանքեր ու եկեղեցիներ, ներկայիս ամբողջութեամբ քանդուած է: Անոր կիսով աւերակ եկեղեցիներէն մէկուն մէջ կ՛ապրի քիւրտ ընտանիք մը` իր հօտերով, վստահաբար որպէս ախոռ գործածելով եկեղեցւոյ տակաւին կանգուն մնացած մասը:

Վարագայ վանքը դարեր շարունակ հանդիսացած է հայ ստեղծագործ մտքի եւ հոգիի անառիկ բերդ, գիտութեան եւ մշակոյթի փարոս, խաղացած է բացառիկ դեր` Վան-Վասպուրականի շրջանին մէջ: Իսկ Վարագայ վանքի Քրիստոսի իսկական խաչափայտի մասունքը եւս (որ մինչեւ Հայոց ցեղասպանութեան տարին` 1915 թուականը, տակաւին կը պահուէր Վանայ Ս. Նշան մայր եկեղեցւոյ մէջ) ապրած է իր ոդիսականը: Խորապէս յուզիչ եւ ներշնչող այս նիւթերուն մասին յուսանք առիթ կ՛ունենանք գրելու այլ առիթով:

—————————

* Այս տարի մեր եկեղեցւոյ մէջ Վարագայ Սուրբ Խաչի տօնը կը նշուի  30 սեպտեմբերին:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )