Կիպրացի Եւրոերեսփոխան Տոքթ. Էլենի Թէոխարուսի Հարցազրոյցը Յունաստանի «Ազատ Օր» Օրաթերթին Հետ

Եւրոերեսփոխան տոքթ. Էլենի Թէոխարուս որպէս դիտորդ մասնակցեցաւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վերջին ընտրութիւններուն:

Առաջին անգամը չէ, որ ան Ստեփանակերտ կ՛այցելէր: Իբրեւ անդամ միջազգային մարդկային կազմակերպութիւններու` անցեալին եւս մասնակցած է կամաւոր վիրաբուժութեան առաքելութիւններու: Աշխատած է շատ ծանր պայմաններու տակ, Ազրպէյճանի պատերազմի օրերուն, խնամելով վիրաւոր զինուորներ, երեխաներ, քաղաքացիներ:

Տոքթ. Էլենի Թէոխարուս պատուուած է Լեռնային Ղարաբաղի Պատուոյ Ոսկեայ մետալով, Թրակիոյ «Տիմոքրիթիօ» համալսարանի շքանշանով, ինչպէս նաեւ «Վարտինոեանի» հաստատութեան Համապալքանեան մրցանակով:

«ԱԶԱՏ ՕՐ»

ՀԱՐՑՈՒՄ.¬ Վերջերս Ստեփանակերտ այցելեցիք` իբրեւ ընտրութիւններու դիտորդ: Քուէատուփերը երկրորդ անգամ ըլլալով նախագահ ընտրեցին Բակօ Սահակեանը: Ի՞նչ են ձեր տպաւորութիւնները ընտրութիւններու բնականոն գործընթացին առնչութեամբ:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.¬ Նախ եւ առաջ հոն գացի իբրեւ ուխտաւոր: Ազատ ու հպարտ երկիր մը: Լեռնային Ղարաբաղի ընտրութիւնները տեղի ունեցան ժողովրդավար մթնոլորտի մէջ: Որոշ առարկութիւններ երբեք չազդեցին ընտրութեան ընդհանուր գնահատման վրայ: Բացի ասկէ, գոյութիւն ունին երկիրներ, որոնք միջազգայնօրէն կը դատապարտեն ապօրինութիւններ ու օրինազանցութիւններ: Նոյնիսկ Միացեալ Նահանգներն ու Ռուսիան դատապարտուած են ժողովրդավարական զանցառութիւններու համար: Ժողովրդավարական երկիր մը միշտ ալ ինքզինք բարելաւելու հնարաւորութիւններ ունի: Արցախի նախագահական ընտրութիւնները շատ մաքուր արդիւնք մը տուին, որ ոեւէ մէկու կողմէ կասկածի կամ տարակուսանքի առիթ չի տար: Արցախը կը գտնուի ուղիղ ճանապարհի վրայ, կ՛ուղղուի դէպի ժողովրդավարութիւն, դէպի զարգացում, արդիականացում, բարգաւաճում:

Հ.¬ Երկու տասնամեակներու անկախութեան շրջան մը բոլորելէ ետք, այսօր Արցախը ժողովրդավարական իրականութեան մը մաս կը կազմէ` իր դիւանակալական ու վարչարարական կառոյցներով ու ընկերակենցաղային համակարգով: Դուք անձամբ ապրեցաք Ազրպէյճանի հետ պատերազմի դաժան օրերը` հոն գտնուելով որպէս բժիշկ¬վիրաբուժ: Այդ օրէն ի վեր նկատելի ի՞նչ փոփոխութիւններ կը տեսնէք բնակչութեան առօրեայ ապրելակերպին մէջ:

Պ.¬ Հիացմունքս կ՛արտայայտեմ ազատութեան համար հայ ժողովուրդի յաղթապանծ մարտնչումներուն գծով եւ կը մաղթեմ այս դիւցազներգութիւնը վերապրիլ նաեւ Կիպրոսի մէջ: Անտարակոյս պատերազմը բիրտ բան է, եւ ես անձամբ այդ բրտութեան խստութիւնը ապրեցայ: Սակայն գոհունակութեամբ ընկալեցի մեր օրերու բարեփոխումները: Կը մտաբերեմ, թէ` անշուշտ որ կրնաս դարձեալ վերականգնել քանդուած քաղաքներն ու գիւղերը, սակայն չես կրնար մարդոց հոգիներուն մէջէն սպիները ջնջել, ո՛չ ալ մարդոց յիշողութեան մէջէն սրբել ռումբերուն պայթիւնները, վիշտի ու պատերազմի աղեխարշ աղաղակը, ո՛չ ալ մարդկային մտքի յիշողութենէն հեռացնել ողբերգական պայմաններու տակ պատահած դէպքեր, եղելութիւններ, վիշտ ու թախիծ, ուր ներկայ գտնուող բժիշկներ կը փորձէին կեանք մը փրկել, կանխել մահը, վիրաւորը վերադարձնել կեանքին: Աւելի՛ն. ժպիտ մը ապահովել պատերազմի դժնեայ ու ճնշիչ մթնոլորտին մէջ: Երբ տարակուսանքի տակ ես, թէ յաջորդ պահուն պիտի ապրի՞ս, թէ՞ ոչ, ինքնաբերաբար ու բնական ճամբով կը նոյնանաս մարդ արարածին հետ: Ալ ո՛ւր մնաց, երբ ներշնչուած ու ինքնաձուլուած, կլանուած ես այդ պայքարի հենքին մէջ` ընդունելով գաղափարներ ու տեսլականներ, որոնց դուն անձամբ արդէն համոզումով կը հաւատաս:

Այսօր, տարիներ ետք, Լեռնային Ղարաբաղը փայլուն ճանապարհ մը ընտրած է` նախընտրելով յառաջդիմութիւնն ու բարգաւաճումը: Այդ բարգաւաճումը աւելի շօշափելի պիտի դառնայ իր հարցին լուծումով: Լուծում մը, որ կրնայ բխիլ ժողովրդավար ու դիւանագիտական միջոցներով` հիմք ունենալով Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան ժողովուրդներու ինքնորոշման սկզբունքներուն վերաբերող թիւ 1 յօդուածի թիւ 2 պարբերութիւնը:

Հ.¬ Ինչպէ՞ս կը գնահատէք Մինսքի խումբի ճիգերուն արդիւնքները, երբ տակաւին Արցախը մաս չի կազմեր բանակցութիւններուն, որպէս ուղղակի շահագրգիռ կողմ:

Պ.¬ Միջազգային ընկերութիւնը պարտի ճանչնալ Լեռնային Ղարաբաղի հայերու ինքնավարութեան իրաւունքը եւ վերջ տալ Ազրպէյճանը շոյելու միտումներուն: Երկիր մը, որ իշխանութեան վրայ կը պահէ ժառանգաբար փոխանցուած բռնատիրական վարչակարգ մը, որ բնական կազ վաճառելով` կ՛ապահովէ շահագրգիռներուն հանդուրժողութիւնն ու երկերեսութիւնը: Մի՛ մոռնաք Լիպիոյ օրինակը եւ Քազզաֆիի կապերը Արեւմուտքի հետ:

Արցախի մէջ կ՛ապրի ժողովուրդ մը, որ փաստեց, թէ արժանի է միջազգային ընկերութեան յարգանքին, ինչպէս նաեւ` Արցախը ինքնակամօրէն իրաւունք ունի իր բախտը առանձինն ճշդորոշելու: Որեւէ որոշում կամ վճիռ չի կրնար տրուիլ առանց իր կամքին: Հետեւաբար Մինսքի խումբը, որուն նախաձեռնութիւններուն կը հետեւէի, երբ Կիպրոսի Հանրապետութեան ներկայացուցիչի հանգամանքը ունէի ԵԱՀԿ¬ի մօտ, անհրաժեշտ է, որ հաշուի առնէ ստեղծուած այսօրուան իրավիճակն ու իրաւակարգը:

Հ.¬ Ոճրագործ Ռամիլ Սաֆարովի փոխանցումը Ազրպէյճանին, յաջորդաբար ալ անոր ընդունումը որպէս «հերոս» անշուշտ դատապարտուեցաւ միջազգային ընկերութեան կողմէ, սակայն նուազագոյն չափով չազդեց Ազրպէյճանի հետ յարաբերութիւններուն, ոչ ալ` տնտեսական համաձայնութիւններուն վրայ: Վերջ ի վերջոյ, միջազգային ընկերութիւնը հասկցա՞ւ, թէ իրապէ՛ս ինչ անցաւ¬դարձաւ:

Պ.¬ Եւրոպական խորհրդարանին մէջ շատեր շատ լաւ հասկցան եւ ժխտական կերպով արտայայտուեցան Ազրպէյճանի ոճրային վերաբերումին կապակցութեամբ: Բայց, դժբախտաբար, ընդհանուր միեւնոյն երեւոյթը վերապրեցանք: Միջազգային ընկերութիւնը չի գործեր անպայման արդարութեան, միջազգային իրաւունքի, օրէնքի ու բարոյականութեան սկզբունքին համաձայն, այլ դրդուած է իր շահերէն: Ըսել չեմ ուզեր, թէ վերջաւորութեան արդարութիւնը ապաստանի կը վերածուի կամ ալ տկարին ու անուժին զէնքը կը դառնայ. միջազգային ընկերութիւնը խորապէս կ՛ըմբռնէ եղածը, բայց թոյլ կու տայ, որ քարիւղին ու բնական կազին գինը գերակշռէ ժողովրդավարութեան արժէքներուն: Ահա՛, այն ատեն միտքդ կու գայ յոյն բանաստեղծ Վառնալիի քառեակը`

…ուր որ
Ազատութիւն կը ցանկայ`
սուր կ՛առնէ.

Եւ անշուշտ միայն զինեալ պայքարի չի վերաբերիր խօսքս, այլ մանաւանդ` թաւշեայ դիւանագիտութեան ու ծնրադրութեան, գգուանքներու, վարկաբեկումի, անուանարկումի, ստորնացումի…

Հ.¬ Թուրքիոյ եւ Ազրպէյճանի միջեւ աւանդական ու եղբայրական յարաբերութիւնները, հետզհետէ աւելի մեծ ու խորունկ համեմատութիւններ կը ստանան:  Ազրպէյճանը շատ արագ թափով կը զինուի` ծախսելով հսկայական գումարներ եւ տեւաբար «կրակին վրայ իւղ թափելով» իր նախագահի ռազմատենչ յայտարարութիւններով: Կարելի կրնա՞յ դառնալ հարցի խաղաղ լուծում մը հայկական կողմին հետ, երբ ընդյատակեայ կերպով ցեղապաշտական քաղաքականութիւն մը կը կիրարկուի հայերուն դէմ:

Պ.¬ Հայերու հետ, ո՞ր տարբերութիւններու մասին: Հայերը յաղթական դուրս եկած են պատերազմի ճակատէն: Թո՛ղ երթան եւ իրենց գանգատը, լացը ուրիշ տեղ ընեն: Մենք իբրեւ միակ մտահոգութիւն պէտք է ունենանք ժողովուրդներու ինքնորոշման ու ազատ կամքի յարգումին սկզբունքը: Ազերիները պարտուած են պատերազմի ճակատին վրայ: Ոեւէ մէկը նոր պատերազմ չի ցանկար: Խաղաղութիւն կը ցանկանք, ուստի հարցին կարգաւորումը պէտք է կատարուի դիւանագիտական միջոցներու ճամբով:

Ազերիներու ձեռնարկած զինարշաւը իրենց պիտի չօգնէ: Թերեւս օգնէ միայն անոնց, որոնք զէնք կ՛արտադրեն: Վա՜յ եկեր է բոլորիս, եթէ միակ ճամբան որոնէինք զէնքի մէջ: Եթէ Ազրպէյճանը եւ միջազգային ընկերութիւնը ըմբռնեն, թէ միայն ժողովուրդներու կամքի յարգումով հարցերը կը լուծուին, կը հաւատամ, որ բանակցութիւններով կարգ մը տարածքներ կրնան վերադարձուիլ եւ, անոնցմէ դուրս եկած մարդիկ կարենան իրենց գիւղերը վերադառնալ: Բայց նոյն բանը կրնայ ըլլալ Նախիջեւանի պարագային: Միջազգային ընկերութիւնը կրնա՞յ այս հարցին պատասխանն ալ տալ, որպէսզի ինքնորոշման հասկացողութիւնն ալ գործադրուի անաղարտ ու հաւասարակշռուած սկզբունքներու հիմամբ:

Հ.¬ Հիմա գանք Կիպրոսի հարցին: Մամուլի մէջ կը կարդանք գրաւեալ կղզիի մասին մէջ ծայրայեղ իսլամականացման ճիգերու մասին: Բնորոշելի է, որ գրաւեալ յունական գիւղերուն անունները կը փոխարինուին թրքական անուններով: Տակաւին, կը տեղեկանանք, հետեւողականօրէն իսլամութեան ներգրաւման փորձերուն մասին` պատանի ու երիտասարդ տարիքի տղոց, վախի ու ճնշումի մթնոլորտի մը մէջ: Միջոցներ գոյութիւն ունի՞ն հակազդելու այսպիսի քայլերու: Ի՞նչ միջոցներու դիմած էք այս ուղղութեամբ:

Պ.¬ Դժբախտաբար այսօրուան տուեալներու հիմամբ, թաւշեայ դիւանագիտութեամբ եւ տասնամեակներու անգործութեամբ, անբաւարարութեամբ, պարտուողականութեամբ ու ստրկամտութեամբ չենք կրնար սահմանափակել Թուրքիոյ տիրակալութիւնը գրաւեալ բաժնին մէջ: Այն, ինչ որ կրնանք ընել, այն է, որ զգուշացնենք այն բոլոր վտանգներուն համար, որոնք կը ստեղծուին գրաւեալ Կիպրոսի մէջ, այն է` իսլամական հրէշ մը, որ շարունակաբար պիտի սպառնայ Եւրոպայի, եւ որու ընդմէջէն Թուրքիա պիտի կարենայ կրօնական մոլեռանդութիւն արտածել եւ ապօրէն գործունէութեանց նախաձեռնել: Սակայն բռնագրաւումը պէտք է վերջ գտնէ եւ տրուելիք լուծումը պէտք է ժողովրդավար ըլլայ: Անիկա պէտք է հիմնուած ըլլայ Եւրոպական Միութեան արժէքներուն, միջազգային իրաւունքի եւ ժողովուրդներու ինքնորոշման սկզբունքին վրայ: Կը մաղթեմ եւ կը պայքարիմ Լեռնային Ղարաբաղի դիւցազներգութիւնը իմ կղզիիս մէջ ալ տեսնել:

Հ.¬ Եւրոպական Միութիւնը հետամուտ է Թուրքիոյ յիշեցնելու իր պարտաւորութիւնները իրեն հանդէպ: Թուրքիան ինչպէ՞ս պիտի յարգէ եւրոպական իրեն պարտաւորութիւնները, երբ համակարգուած ձեւով կ՛ոտնակոխէ միջազգային իրաւանց բոլոր սկզբունքները: Արդեօ՞ք իրեն հանդէպ այլ միջոցառումներու միջոց ու դիտաւորութիւն կա՞յ:

Պ.¬ Թուրքիոյ դէմ քայլեր առնելու պարագան երկու երես ունի: Առաջինը` կը վերաբերի ուղղակի Եւրոպական Միութեան: Երկրորդը` նոյնինքն Կիպրոսի Հանրապետութեան, որ Եւրոպական Միութեան լիիրաւ անդամ ըլլալով` օրինական իրաւունք ու շահ ունի Թուրքիոյ դէմ կիրարկուելիք պատժամիջոցներէն: Այս մէկը կիպրական կառավարութեան հարցն է, քանի որ շնորհիւ բանակցութիւններուն, որոնք մեզ կը տանին համադաշնակցութեան մը, ինչ որ հոմանիշ է առանց որեւէ պայմանի կղզիի յանձնումին, կը տեսնենք, թէ փոխանակ կղզին ազատագրելու` Թուրքիոյ ականջները կը շոյէ:  Յառաջ կը քշուի` գազանը ընտելացնելու, ազնուացնելու քաղաքականութիւնը: Եւրոպական Միութեան մէջ շատեր այն տպաւորութիւնը ունին, որ Թուրքիան հանդուրժելով ու շոյելով եւ կամ իր պայմաններուն ու պահանջներուն դիմաց զիջումներ կատարելով` ան աւելի ճկուն ու բանակցող պիտի դառնայ: Շատ անգամ ըսած եմ ու կը կրկնեմ: Թուրքիան միայն մէկ լեզուէ կը հասկնայ` գին վճարելու լեզուէն: Այսօր, օրինակ, կը մերժէ բանակցիլ Կիպրոսի Հանրապետութեան հետ` որպէս նախագահող Եւրոպական Միութեան, եւ կը սառեցնէ իր անդամակցութեան գործընթացը: Այս վիրաւորանքը միայն կիպրական կառավարութեան չ՛ուղղուիր, այլ` նոյնինքն Եւրոպական Միութեան: Արդ, տրամաբանականը այն պիտի ըլլար, որ Եւրոպական Միութիւնը առկախէր անոր անդամակցութիւնը, մինչեւ որ ան իր պարտաւորութիւնները կատարէ եւ յարգէ կիպրական կառավարութեան կառոյցի ու հանգամանքի իրաւասութիւնները: Այս գծով արդէն Խրուաթիոյ նախադէպը կար, երբ անոր անդամակցութեան գործընթացը վեց ամիսով ընդհատուեցաւ, մինչեւ որ Զաղրեպը իր պարտաւորութիւնները կատարեց եւ յանձնեց իր զօրավարներէն մէկը, որ Եուկոսլաւիոյ պատերազմի օրերուն ոճրագործութեանց յանցանքով դատապարտուած էր:

Հ.¬ Ի՞նչ նմանութիւններ կամ տարբերութիւններ  կը տեսնէք հիւսիսային Կիպրոսի եւ Լեռնային Ղարաբաղի պարագաներուն մէջ: Մինչ Ազրպէյճանը կը ճանչնայ հիւսիսային Կիպրոսի կեղծ հանրապետութիւնը, ոմանք կը նկատեն, որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը ուրիշ երկրի մը հողատարածքներու բռնագրաւումի վիճակի մէջ կը գտնուի: Ո՞րն է ձեր տեսակէտը այս հարցին առնչութեամբ:

Պ.¬ Լեռնային Ղարաբաղի եւ բռնագրաւեալ Կիպրոսի պարագաները նոյնը չեն: Արցախն ու Նախիջեւանը «յանձնուեցան» այդ ժամանակներուն անգոյ երկրի մը` Ազրպէյճանի,  ապօրէն, կամայական ու բռնատիրական որոշումով: Լեռնային Ղարաբաղի օրինաւոր, տեղացի ու կայուն բնակչութիւնը միակ օրինաւոր բնակչութիւնն է այս երկրին, որ յաջողեցաւ պատերազմիլ ու ազատագրել իր երկիրը: Այս մէկը այլ երկրի մը գրաւման կամ հողատարածքներու տէր դառնալու հարց չէ, այլ աստուածային արդարութեան հարց է: Գրաւեալ Կիպրոսի մէջ հնադարեան տեղւոյն ժողովուրդը` յունական ազգաբնակչութիւնն է, որ 1974-ին դէմ յանդիման եկաւ անհաշուելի կրակի մը, հալածուեցաւ, վտարուեցաւ, սպաննուեցաւ, բռնաբարուեցաւ եւ դուրսէն բերուած իսլամներով բնակուեցաւ:

Կ՛ապրինք Կիպրոսի գրաւեալ բաժնի ազատագրութեան ակնկալութեամբ եւ մեր զաւակներուն բնականոն ճամբով չենք կրնար կտակել իրենց ազգային պատկանելիութեան իրաւունքը:

Զիս ամբաստանած են, յիմարօրէն, թէ Արցախին զօրավիգ կանգնելով եւ քաջալերելով անջատողական շարժում մը` Կիպրոսը պիտի չվերադարձուի յոյներուն: Բայց ղարաբաղեան ազատագրական շարժումը անջատողական շարժում մը չէր երբեք:

Շնորհակալ ենք հարցազրոյցին համար:

«ԱԶԱՏ ՕՐ» օրաթերթ

Աթէնք – Յունաստան (11-10-2012)

 

Տոքթ. Էլենի Թէոխարուսի Կենսագրութիւնը

Տոքթ. Էլենի Թէոխարուս ծնած է Լեմեսուս նահանգի Քաթօ Ամիանտօ շրջանին մէջ:

Ան ընտրուած անդամ է Կիպրոսի խորհրդարանին, 1991-էն ի վեր:

Բժշկութեան իր վկայականը ստացած է Թեսաղոնիկէի Արիստոտէլեան համալսարանի փիլիսոփայական ճիւղէն: Շարունակած է բարձրագոյն ուսումը Մանչեսթըրի ու Փարիզի մէջ մասնագիտանալով մանկական վիրաբուժութեան մէջ: Տիրացած է տոքթորական կոչումին` Թրակիոյ «Տիմոքրիթիօ» համալսարանէն:

Տոքթ. Թէոխարուս ընկերային ու մարդասիրական մարզերու մէջ հարուստ գործունէութիւն մը ունի: Իբրեւ անդամ միջազգային մարդասիրական կազմակերպութիւններու` մասնակցած է բժշկական բազմաթիւ համագումարներու եւ առաքելութիւններու, յատկապէս` պատերազմական գօտիներու մէջ, ինչպէս` Պոսնիա, քրտաբնակ շրջաններ, Պաղեստին, Հայաստան, Լեռնային Ղարաբաղ, Քոսովօ եւ Աֆղանիստան: Տենդագինօրէն աշխատած է` մեղմելով պատերազմի զոհերու ցաւը, աղքատութիւնը, անօթութիւնը, թշուառութիւնը, միաժամանակ դասաւանդելով տեղական հաստատութիւններու մէջ, դասախօսութիւններ տալով եւ աշխատելով տեղական թէ միջազգային պետական կազմակերպութիւններու մէջ:

Իբրեւ տնօրէնուհի «Նէյշընըլ հիլֆզֆոնտզ»-ի` ան կը համադրէ, կը ղեկավարէ ու կը մասնակցի ծրագիրներու ընդդէմ սովի ու սովամահութեան վերացման, կենսոլորտի վերականգնման Կոպիի անապատի (ներքին Մոնկոլիա), Չիքոպեծիի (Զիմպապուէյ), Պաքանասի անապատի (Ղազախստան), Մենթոզայի (Աֆղանիստան) եւ այլուր:

Պատուոյ նախագահ է «Կիպրոսի աշխարհի բժիշկներ» կազմակերպութեան:

Տոքթ. Թէոխարուս տարբեր լեզուներով հրատարակած է մեծ թիւով բանաստեղծական հատորներ` Նիկոսիոյ, Աթէնքի, Թեսաղոնիկէի, Չիլիի, Ամսթերտամի եւ Մոսկուայի մէջ:

Երկու անգամ պարգեւատրուած է «Բանաստեղծութեան պետական մրցանակ»-ով:

Պատուոյ տոքթոր է Մինսքի եւ Շիքթիվքարի համալսարաններուն մէջ:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )