«ԱՆՑԵԱԼԻ ՅՈՒՇԵՐՈՎ Կ՛ԱՊՐԻՆՔ» (ՊԱՏՄՈՒԱԾՔՆԵՐ). (ՀԵՂԻՆԱԿ` ԳՐԻԳՈՐ ՀՈԹՈՅԵԱՆ)

2011-ին Թորոնթոյի մէջ «Փոսթնեթ» հրատարակչութեան կողմէ լոյս տեսաւ քանատահայ բանաստեղծ եւ հրապարակագիր Գրիգոր Հոթոյեանի «Անցեալի յուշերով կ՛ապրինք» խորագրեալ պատմուածքներու հատորը` մեկենասութեամբ հեղինակի դուստրին եւ թոռներուն:

Գրական երկար ճանապարհ կտրած գրագէտն է Գրիգոր Հոթոյեան, որ ցարդ հրատարակած է հետեւեալ երկերը. «Սիրտը ափին մէջ» (1987), «Նուիրում» (2002), «Ի խնդիր բարոյական ճշմարտութեան» (2005), «Ճանապարհ» (2007), «Ճաճանչներ» (2009) եւ «Անցեալի յուշերով կ՛ապրինք» (2011):

Հիմնականին մէջ սոյն ծաւալուն գործը կը բաղկանայ 304 էջերէ եւ կ՛ընդգրկէ առհասարակ յուշագրական բնոյթ կրող այլազան բաժիններ:

Հատորին ընդհանուր մթնոլորտը կրօնաշունչ է, եւ այս երեւոյթը արդիւնք է այն իրողութեան, թէ Գրիգոր Հոթոյեան վաղ պարմանութենէն մինչեւ ծերունազարդ տարիքը ապրած եւ սնած է Հայց. առաքելական եկեղեցւոյ խնկաբոյր կամարներուն ներքեւ եւ ներշնչուած` շարականագիր մեր հայրապետներուն երկնահաճ աղօթքներով:

Այս յղացքով, հեղինակին պատմուածքները կը բովանդակեն դաստիարակչական խորք ու թելադրանք եւ կը տագնապին առաւելաբար արդարութեան փնտռտուքով:

Իր գրութիւններով Գրիգոր Հոթոյեան կը շեշտէ, թէ առաքինութիւնը յառաջ կու գայ բարիի եւ չարի հակադրութեամբ: Ըստ իրեն, առաքինութիւնն է, որ իբրեւ ծանրութեան կեդրոնը բարոյական կեանքի, կը պահէ իր հակակշռին տակ մարդոց նկարագրային տեսակարար յատկանիշները:

Այս իրողութեան ցայտուն օրինակն է «Մկրտիչ եւ Սարգիս» խորագրեալ պատմուածքը, ուր հեղինակը կը պատկերացնէ երկու դասընկերներու կեանքին ոդիսականը: Անոնք կ՛ապրին կենցաղական ներհակ ըմբռնումներով:

Արդարեւ, Հոթոյեան կ՛ըսէ, թէ Մկրտիչ եւ Սարգիս մատղաշ դասընկերներ էին, որոնք 1890-ական թուականներուն կը յաճախէին Պոլսոյ Բերա թաղամասի Թարգմանչաց վարժարանը: Մկրտիչ աշխատասէր եւ հնազանդ աշակերտ էր, իսկ Սարգիս դասարանին ծոյլ եւ անփոյթ աշակերտներէն կը համարուէր: Մկրտիչ կը ծառայէր թաղի եկեղեցւոյ` իբրեւ դպրաց դասի անդամ, բայց Սարգիս չէր ուզեր հետեւիլ իր դասընկերոջ օրինակին: Մկրտիչ կը թախանձէր շարունակ, որ Սարգիս հետեւի հայ եկեղեցւոյ սրբակենցաղ հայրապետներու հոգեպարար պատգամներուն, սակայն օր մը Մկրտիչի յորդորաշունչ խօսքերը այն աստիճան զայրոյթ պատճառեցին Սարգիսին, որ անոնք ակամայ բաժնուեցան իրարմէ:

Շարունակելով սոյն պատմուածքը` Գրիգոր Հոթոյեան կ՛ըսէ, թէ կ՛անցնին տարիներ, Մկրտիչ կը ստանայ համալսարանական ուսում եւ կը վկայուի իբրեւ իրաւաբան: Շնորհիւ իր ջանքերուն` կը տիրանայ բարձր տիտղոսներու: Իր համբաւը կը տարածուի ամէնուրեք` իբրեւ ոճրադատ ատեանի դատաւորի:

Իսկ Սարգիս կը միանայ աւազակախումբի եւ ապօրինի միջոցներով կը հարստանայ: Օր մը, տուն վերադարձին, կը ձերբակալուի ոստիկաններու կողմէ ու կը բանտարկուի: Յետ դատավարութեան, Պոլսոյ ոճրադատ ատեանը, իրաւաբան Մկրտիչի ներկայութեան, մահուան կը դատապարտէ Սարգիսը: Հեղինակը կ՛աւարտէ սոյն յուզիչ պատմուածքը այն տխուր հաստատումով, թէ կախաղանին առջեւ մետասաներորդ ժամու զղջումն ու արտասուաթոր պաղատանքները չեն կրնար մաքրաջրել ոճրապարտ Սարգիսին անքաւելի յանցանքները…:

Կարելի է ըսել, թէ Գրիգոր Հոթոյեանի «Անցեալի յուշերով կ՛ապրինք» խորագրեալ հատորը բարոյալից արժէքաւոր պատմուածքներու ժողովածու մըն է: Այս առումով, ուշագրաւ է «Բարեգործութիւն եւ ընկերային սէր» խորագրեալ պատմուածքը, ուր հեղինակը կը ստեղծէ հակադրութիւն` երկու ամերիկահայ տիպարներու միջեւ: Կ՛ըսէ, թէ յիշեալ տիպարներէն առաջինը` Ճեք Ադամեան, կծծի հայ մըն է, որ կ՛ապրի Միացեալ Նահանգներու Տիթրոյթ քաղաքին մէջ եւ ունի ընդարձակ գործարան, ուր կ՛աշխատին բազմաթիւ գործաւորներ: Հակառակ մեծահարուստ ըլլալուն` նիւթական ո՛չ մէկ օժանդակութիւն կ՛ընծայէ հայ ժողովուրդին:

Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ Ճեք Ադամեան խորապէս կ՛ընդվզի, երբ, օր մը, «Հայրենիք» օրաթերթէն կ՛իմանայ, թէ նոյնպէս Տիթրոյթ քաղաքէն Հայկ Երէցեան անունով մեծահարուստ մը կը նուիրէ իշխանական գումարներ Ամերիկայի հայկական բարեսիրական միութիւններու…

Այս հարցին շուրջ մանրամասն տեղեկութիւններ իմանալու համար Ճեք Ադամեան հեռաձայնով կը ժամադրուի Հայկ Երէցեանի հետ: Անոնք կ՛ունենան քաղաքավարական հանդիպում մը, որուն ընթացքին Հայկ Երէցեան կը համոզէ Ադամեանը, թէ հայերս ո՛ւր որ ալ ըլլանք, ի՛նչ պայմաններու տակ որ ալ ապրինք, պէտք է սիրենք հայ ազգը, հայ եկեղեցին եւ մշակոյթը: Որովհետեւ, առանց հայ ժողովուրդի հոգեւոր ժառանգութեան, չենք կրնար անխախտ պահել մեր ազգային ինքնութիւնն ու դիմագիծը: Ճեք Ադամեան, որ տասնեակ տարիներ հեռու ապրած էր հայկական միջավայրէ, իմանալէ ետք Հայկ Երէցեանէ շահեկան ծանօթութիւններ հայ ժողովուրդի մասին, կը խոստանայ օգնել «հայ ազգի բոլոր կարօտեալներուն եւ հաստատութիւններուն»:

«Անցեալի յուշերով կ՛ապրինք» խորագրեալ պատմուածքներու հատորին մէջ Գրիգոր Հոթոյեան կ՛արծարծէ բազմաբնոյթ հարցեր, որոնք կը վերաբերին ազգային, գրական, եկեղեցական, մշակութային եւ հասարակական երեւոյթներու:

Ազգային, կրթական եւ ուսումնական իրականութեան մէջ, կ՛ըսէ Գրիգոր Հոթոյեան յատկանշական է հայ գիրքի ցուցահանդէսը, որ ամէն տարի յատուկ արժանաւորութեամբ կը տօնախմբուի Անթիլիասի մայրավանքի շրջափակին մէջ:

Ապա կ՛անդրադառնայ Հալէպի Քարեն Եփփէ ազգային ճեմարանին, որ հիմնուեցաւ դանիացի բարերարուհի միս Քարեն Եփփէի բարենպաստ ջանքերով եւ Բերիոյ հայոց թեմի առաջնորդ Զարեհ սրբազան Փայասլեանի բարոյական զօրակցութեամբ:

Եզրափակելով «Անցեալի յուշերով կ՛ապրինք» խորագրեալ պատմուածքներու հատորը` կ՛ուզենք յայտնել, թէ Գրիգոր Հոթոյեան, հակառակ իր ալեհեր տարիքին, կը գործէ գրական մթնոլորտի մէջ` մշտանորոգ ոգեւորութեամբ: Գրականութեան հանդէպ իր յարատեւ սէրն է, որ ո՛չ միայն կը շնչաւորէ իր անցելագեղ յիշատակները, այլ կը կենսաւորէ նաեւ իր հոգեմտաւոր ապրումները` վարակիչ զգացումներով…:

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

Մարտ 2011
Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES