50 Տարի Առաջ (29 Յունուար 1963)

Խմբագրական «Հայրենիք»-ի

«Վա՜յ Մեզ, Եղո՜ւկ Մեզ»…

Սրտապատառ ճիչն է Տիգրանակերտի ժողովուրդին, որուն երբեմնի փառքէն բեկորներ մնացած են այսօր, Անատոլուի մթին խորշերուն մէջ:

Նորութիւն չէ, անշուշտ, լսել կամ տեղեկանալ, թէ ցիրուցան համրանք մը ունինք Թուրքիոյ զանազան նահանգներուն մէջ, Պոլսէն հեռու:

Եւ երբեք զարմանալի չէ, որ անոնք, այդ «գաղութները», աստիճանաբար հալին կամ գունատին:

Երկրին օրէնքները, ընկերային եւ տնտեսական վիճակը ու մանաւանդ միջավայրը եւ մթնոլորտը այդ ճակատագիրը միայն վերապահած կրնային ըլլալ մեր մնացորդացին:

Պոլսէն «գաւառ» այցելող քահանայ մըն է այս անգամ, Շաւարշ Պալըմեան, որ կը հովուէ իր հօտը` «հոգեւոր մխիթարութիւն» պարգեւելու համար Եդեսիոյ, Սսոյ, Տիգրանակերտի եւ տարբեր նահանգներու իր «զաւակներուն»:

Եւ կու տայ յուզիչ դրուագներ, «պատկերազարդ պատմութիւն հայոց»:

Ցարդ հրատարակուած ուղեւորական նոթերէն ի յայտ կու գայ մասնաւորաբար ա՛յն, որ խորշակահար այս «ածուները» ո՛չ միայն արեւ-անձրեւ չեն տեսներ, այլեւ զրկուած են հոգեւոր մատակարարութենէ:

Կեդրոնը, Պոլսոյ պատրիարքարանը, ատենը անգամ մը քահանաներ կը ճամբէ դէպի ծայրագաւառներ` մկրտելու համար «անմեռոն» մնացած պատանիներ կամ չափահաս մարդիկ: Հարսանիք, հաղորդութիւն, նաեւ տաղաւարէ տաղաւար` պատարագ…

Սակայն բացայայտ է, որ մնայուն հովիւ չի կրնար գտնել:

Ո՞վ պիտի համակերպի Եդեսիոյ կամ Տիգրանակերտի մէկ անկիւնը քահանայագործելու, այն ալ` ողորմելի՜ պայմաններու մէջ, եւ… ձաւար ու կորեկ ծամելով:

Կասկած չունինք, որ եկեղեցական իշխանութիւնը սրտի կծկումով համակերպած է կացութեան եւ օրուան հարկադրանքներուն: Ո՛չ անփութութիւն կայ գործին մէջ, ո՛չ ալ չկամութիւն: Ընդհակառա՛կն, գոհունակութեամբ պիտի հաստատենք, թէ ո՛չ գուրգուրանքը կը պակսի, ո՛չ ալ գիտակցութիւնը:

Դժուարութիւնը կը բխի կեանքի պայմաններէն, միջավայրէն, բարքերէն: Չենք մոռնար, որ Տիգրանակերտի եւ Կեսարիոյ քահանաները քարկոծումով եւ հայհուչներով կը հալածուէին տակաւին քանի մը տարի առաջ…

Որպէսզի միայն մեր ցաւին մասին խօսած չըլլանք, արձանագրենք նաեւ, ի դէպ, որ թուրք պետական պաշտօնեաներ, բժիշկներ եւ ուսուցիչներ եւս կը դժկամին «ծայրագաւառ»-ներու մէջ պաշտօն կամ պարտականութիւն ստանձնելու: Երբ «Անատոլու» կ՛ըսուի, պաշտօնեան կամ պաշտօնատարը փշաքաղում կ՛ունենան…

Մնացեալը` ինքնին հասկնալի է:

Մեր բեկորները, սակայն, «այս աշխարհքէն » չեն, ու կը պահեն գաւառիկ իրենց բարեյուսութիւնն ու հաւատքը:

Կ՛ակնկալեն, որ գէ՛թ հոգեպէս որբ չմնան: Ունենան «ժամ» ու «տէրտէր», ա՛ռնուազն Յիսուսի անունը չմոռնալու եւ կիրակիէ կիրակի «պատարագ տեսնելու» համար:

Տեսէ՛ք, թէ Տիգրանակերտի ժողովուրդը ինչպէ՛ս բառի կը վերածէ իր կարօտը, զրկանքն ու դառնութիւնը.

«Վա՜յ մեզ, եղո՜ւկ մեզ, վա՜յ. անտէր մնացեր ենք: Տէրը ի՛նք ողորմի մեզի. բարի հովիւ մը ղրկէ մեզի: Մեզի հետ չոր հաց ուտէ, մենք ալ իր ետին կենանք` աղօթենք: Տէրը իր լոյս հաւատքէն չզրկէ մեզ»…

Քանի մը տող է միայն. սակայն կը զգաս, որ ամէն բառի մէջ ծո՜վ մը «արուն ու արցունք» կայ…

Եթէ նո՛յնիսկ հնարաւորութիւններ ստեղծուէին «անտէր» չձգելու ցիրուցան համրանքը, անշուշտ դժուար պիտի ըլլար գտնել «չոր հացի» թեկնածուներ: Հիմա ո՛չ միայն հացն ու պանիրը, այլեւ ուրի՜շ բաներ կը փնտռէ հայ եկեղեցականութիւնը` իր կոչումին ճամբով քալելու համար…

Հետեւաբար գործնական կարելիութիւնները չեն, որ կը գրաւեն մեր միտքը:

Չենք կրնար չյուզուիլ` հեռաւոր այդ կանչին մէջ անխաթար ու զօրեղ գտնելով հաւատքին ձայնը: Եւ ասիկա՛ է, որ կը մխիթարէ մեզ:

Ամէն պարագայի, անոնց կանչին մէջ ուրի՜շ խորհուրդ կը տեսնենք մենք. «Վա՜յ մեզ, եղո՜ւկ մեզ»…

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )