Հայկազեանի 2013-ի Մշակութային Ժամի Առաջին Հանդիպումով Դոկտ. Արտա Ճեպեճեան Արեւմտահայերէնի Անհետացման Ահազանգ Հնչեցուց

Հայկազեան համալսարանի ընթացիկ տարուան «մշակութային ժամ»-ի առաջին հանդիպումը տեղի ունեցաւ երէկ` հինգշաբթի, 31 յունուար 2013-ի երեկոյեան ժամը 7:00-ին` համալսարանի հանդիսասրահին մէջ:

Բազմաթիւ ուսանողներու, ակադեմականներու եւ մշակութասէր հանրութեան ներկայութեան տեղի ունեցած այս դասախօսական ձեռնարկին նիւթն էր «ԵՈՒՆԵՍՔՕ»-ն եւ հայոց լեզուն Պէյրութի մէջ` վտանգուա՞ծ, թէ՞ ոչ» խորագրեալ այժմէական հարցը:

Ձեռնարկին բացումը կատարեց համալսարանի պատասխանատու դասախօսներէն դոկտ. Արտա Էքմեքճի, որ հակիրճ տողերու մէջ անգլերէնով ներկայացուց օրուան բանախօսը` դոկտ. Արտա Ճեպեճեան: Դոկտ. Ճեպեճեան եղած է Հայկազեան համալսարանի շրջանաւարտ, ապա իր ուսումը շարունակած Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ, իսկ դոկտորական թէզը ներկայացուցած է Լոնտոնի «Լեսթըր» համալսարանին մէջ` խոր ուսումնասիրութիւն կատարելով հայերէնի, յատկապէս` արեւմտահայերէնի այժմու իրավիճակին մասին` լեզուաբանական դիտանկիւնէն:

Նշելով, որ այս հանդիպում-դասախօսութեամբ համալսարանը կը վերսկսի ընթացիկ տարեշրջանի «Մշակութային ժամ»-ի նախաձեռնութեան, դոկտ. Էքմեքճի հարց տուաւ, թէ ինչպէ՞ս կ՛ըլլայ, որ հայրենիքի մէջ չորսուկէս միլիոն հայեր արեւելահայերէն գործածելով, իսկ սփիւռքի մէջ շուրջ տասը միլիոն հայեր արեւմտահայերէն գործածելով, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն վտանգ կը նկատէ արեւմտահայերէնի անհետացման գծով:

«Տարիներ Կիպրոս ապրած եւ համալսարանի իր դասաւանդութիւններով դոկտ. Ճեպեճեան կեդրոնացած է հայոց լեզուի պահպանման անհրաժեշտութեան եւ զայն արգելակող ազդակներուն վրայ», յայտնեց դոկտ. Էքմեքճի` ներկաները հրաւիրելով ողջունելու այս մասին 2005-ին յատուկ հարցախոյզ պատրաստած բանախօսը:

Դոկտ. Ճեպեճեան նմանապէս անգլերէնով աւելի քան մէկ ժամ խօսեցաւ արեւմտահայերէնի գործածութեան պայմաններուն, անոր գոյատեւման արգելքներուն, յարակից ազդակներու (մշակութային, քաղաքական, ազգային-լեզուական») ազդեցութեան ու առհասարակ անոր այժմու իրավիճակին մասին:

Սահիկներու օգնութեամբ դոկտ. Ճեպեճեան խօսեցաւ նաեւ ընդհանրապէս մայրենի լեզուներու գործածութեան նահանջի երեւոյթին մասին, ինչ որ մտահոգիչ է: Թուական համեմատութիւններով հիմնաւորելով իր կարծիքները` դոկտ. Ճեպեճեան յայտնեց, որ հինգ հազար լեզուներ ընթացիկ դարաշրջանին անհետացման վտանգին ենթակայ են:

Փետրուար 2012-ին ԵՈՒՆԵՍՔՕ նաեւ արեւմտահայերէնը դասեց անհետացման վտանգի մէջ գտնուող նշեալ լեզուներու շարքին:

Դոկտ. Ճեպեճեան Պէյրութի, Կիպրոսի, թէ սփիւռքի այլ գաղութներու մէջ իր համալսարանական թէ հանրային դասախօսութիւններով շեշտը դրած է այս հարցին վրայ: 2005-ին ան` հարցախոյզ մը կատարած է 18-էն 80 տարեկան հայորդիներու հետ` առաւելաբար կեդրոնանալով արեւմտահայերէնի գործածութեան պայմաններուն վրայ:

1915-ի Ցեղասպանութենէն ճողոպրած գաղթական հայեր Պէյրութի մէջ իրենց կազմաւորման առաջին շրջանին, յատկապէս 1920-ական թուականներուն, կը գործածէին հայերէն, նոյնիսկ թրքերէն ու քրտերէն:

Արաբերէն չգիտնալով` անոնք կը նախընտրէին համախումբ ապրիլ: Սակայն Լիբանանի մէջ իրենց կեցութեան երկարիլը նկատելով` հայեր հետզհետէ սկսան «բացուիլ» իրենց տեղացի դրացիներուն եւ սորվիլ նաեւ արաբերէն:

Դոկտ. Ճեպեճեան խոր ցաւով անդրադարձաւ իր կատարած հարցախոյզի պատասխաններուն, որոնց «ամէնէն նուրբ, ազնիւ պատասխանները միայն կը փոխանցեմ ձեզի…»: Ան նշեց, թէ ինչպէս նոյնիսկ տեղացի (արաբ) լիբանանցիներ զարմանալի կը գտնէին, որ ծագումով հայեր լաւ հայերէն չեն խօսիր` «հակառակ որ դուք շատ պահպանողական ու համախումբ կ՛ապրիք» ըսելով:

Ըստ դոկտ. Ճեպեճեանի, տարեց սերունդը աւելի գիտակից եւ յանձնառու է արեւմտահայերէնի (մայրենիին) գործածման, մաքուր կերպով պահպանման, քան երիտասարդ սերունդը:

Այդ սերունդին պատկանողները տան մէջ նոյնիսկ մեծ մայրիկին հետ հաղորդակցելու դժուարութիւն կ՛ունենան, քանի անոր պէս հայերէն չեն գիտեր: Յատկապէս խառն ամուսնութիւններու պարագային, արեւմտահայերէնի գործածութիւնը գրեթէ կը չքանայ, մանաւանդ երբ տեղական, ոչ հայկական վարժարան կը յաճախէ փոքրիկը:

«Ամօթ կը զգամ, երբ ծնողքս թրքերէն կը խօսի», «թրքերէն խօսիլը դաւաճանութեան համազօր է» եւ այլ նման արտայայտութիւններով, հարցախոյզի 130 անձերէն տարեցները շեշտած են հայ ազգային պատկանելիութեան պահպանումը եւ թրքերէնէն խուսափելու անհրաժեշտութիւնը, որ իրենց «կը յիշեցնէր թշնամի թուրքին վայրագութիւնները»:

Իսկ երիտասարդ սերունդի տղաք նախընտրած են արաբերէն կամ անգլերէն պատասխանել հարցախոյզին: Խառն ամուսնութեան անդրադառնալով` մամիկ մը ըսած է. «7 թոռնիկներէն չորսը արաբի հետ ամուսնացած են եւ հայերէն չեն գործածեր»: Երիտասարդուհի մը ըսած է. «Ցարդ ինծի յարմար հայ ամուսին չեմ գտած»: Ուրիշ մը ըսած է. «Երբեք հայերէն թերթ չեմ տեսած»:

Ապա դոկտ. Ճեպեճեան անդրադարձաւ արեւմտահայերէնի գործածութեան նահանջին տուն տուող պատճառներուն` նշելով, որ ընդհանուր այն կարծիքը կը տիրէ, թէ հայկական վարժարան յաճախելով աշակերտներու մտապաշարը կ՛ըլլայ սահմանափակ: «Հայ ուսուցիչները որակաւոր չեն», «մեր դրացիները արաբ են, համալսարանի ընկերները արաբ են, հայերէնի գործածութեան պէտք չկայ տունէն դուրս», կ՛ըսէ ուրիշ մը:

Հարցախոյզին պատասխանողներէն մէկը անդրադարձած է հայ եկեղեցւոյ դերին, թէ անիկա կրնայ արգիլել կամ կասեցնել արեւմտահայերէնի նահանջը: Ուրիշ մը գաղութի ղեկավարներէն կը սպասէ, որ ստանձնէ արեւմտահայերէնի պաշտպանութեան դժուար աշխատանքը:

Եզրակացնելով դոկտ. Ճեպեճեան յայտնեց, որ անմիջականօրէն անհետացումի վտանգի մէջ չէ արեւմտահայերէնը, բայց այժմու ընթացքով, անիկա կրնայ վերանալ այս դարավերջին, ինչպէս որ ԵՈՒՆԵՍՔՕ զգուշացուցած էր: Ան շեշտեց այս ուղղութեամբ մտածելու անհրաժեշտութիւնը, մանաւանդ որ ոմանք տակաւին չեն համոզուած այս վտանգի առկայութեան ու լուրջի չեն առներ զայն` պնդելով, թէ «հայերէնը մեր լեզուն է, չի մեռնիր անիկա»:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )