Գիտութիւն Եւ Մարդ. Բժշկագիտութեան Ապագան Այսօ՛ր Է

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

ՔԱՂՑԿԵՂԻ ԲՈՒԺՈՒՄՆԵՐԷ ՄԻՆՉԵՒ ԾԻՆԱԿԱՆ ԴԱՐՄԱՆՈՒՄ` ԲԺՇԿԱԳԻՏԱԿԱՆ ՎԵՑ ՆՈՐ ՅԱՅՏՆԱԳՈՐԾՈՒՄՆԵՐ ՊԻՏԻ ՇՐՋԵՆ ՀԻՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ԴԷՄ ՊԱՅՔԱՐԵԼՈՒ ԸՆԹԱՑՔԸ: «ՈՒՈԼ ՍԹՐԻԹ ՃԸՌՆԸԼ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ, ԹԷ ԻՆՉՊԷ՛Ս ՀԱՄԱԿԱՐԳՉԱՅԻՆ, ՃԱՐՏԱՐԱԳԻՏԱԿԱՆ, ԿԵՆՍԱԲԺՇԿԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՒ ԾԻՆԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ԿԸ ՄԻԱՆԱՆ` ՍՏԵՂԾԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՄԱՀԱՑՈՒ ՀԻՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ԴԷՄ ՊԱՅՔԱՐԵԼՈՒ ՄԻՋՈՑՆԵՐ: ԵՒ ԵՐԵՒԱԿԱՅԵԼ, ԹԷ ՈՐՔԱ՛Ն ԱՇԽԱՏԱՆՔ, ԺԱՄԱՆԱԿ ԵՒ ԱՂԲԻՒՐՆԵՐ ՏՐԱՄԱԴՐՈՒԱԾ ԵՆ` ՆՄԱՆ ԻՐԱԳՈՐԾՈՒՄՆԵՐ ԿԵՐՏԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՀԱԶԱՐԱՄԵԱԿՆԵՐՈՒ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՎԵՐՋԻՆ ՏԱՍՆԱՄԵԱԿԻՆ ԸՆԹԱՑՔԻՆ…

Ներկայ դարը անմիջական գոհացումներ ստանալու դարն է, եւ կը թուի, թէ բժշկագիտութիւնը քայլ չի կրնար պահել այս պահանջին հետ. խոստմնալից յայտնագործութեան եւ արդիւնաւէտ դարմանումի միջեւ ժամանակը յաճախ կ՛երկարի աւելի քան տասնամեակ մը:

Սակայն անհակակշռելի յղացքներու, սկիզբներու, յառաջդիմութեան, նահանջներու եւ ի վերջոյ յաւելեալ յառաջդիմութեան գործընթացներէ ետք ի յայտ կու գան նոր հայեցակէտեր եւ մօտեցումներ, որոնք կը շրջեն բժշկագիտութեան ճամբան:

Շուրջ տասը տարի առաջ, երբ աւարտեցաւ մարդկային ծինական քարտէսին կազմութեան ծրագիրը, լաւատեսութեան յոյս մը ծագեցաւ եւ այն տպաւորութիւնը տիրեց, թէ մարմինը մաշեցնող հիւանդութիւններու դարմանումը մօտալուտ էր: Թէեւ նման դարմանումներու արդիւնքը տակաւին յստակ չէ, սակայն մարդկային ծինական ժառանգութեան բջիջներու քարտէսին կազմութիւնը շատ արագ եւ աժան ձեւերով մեզի կը փոխանցէ տեղեկութիւններու հեղեղ մը` հիւանդութիւններու ծինական դրդապատճառներուն վերաբերեալ: Հետզհետէ շատ աւելի մեծ թիւով հիւանդներ կ՛օգտուին այս գիտութենէն: Այլ ճակատներու վրայ արհեստագիտութիւնը հետզհետէ յաւելեալ հեղինակութիւն կ՛ընձեռէ հիւանդներուն, իսկ ուսումնասիրողներ կը սկսին յայտնաբերել մարմնին դիմադրողական ուժը` խթանելով զայն իբրեւ դարմանումի եւ աճումի միջոց գործածելու կարելիութիւնները:

Արձանագրուած յառաջդիմութիւնը կը դիմագրաւէ իր մարտահրաւէրները, ներառեալ` նիւթական աղբիւրներ ապահովելու հարց: Մինչ այդ, կենսաբանական բարդ գործընթացներու կիրարկումը կը բարելաւէ կարգ մը հիւանդներու վիճակը:

Ստորեւ` յեղաշրջող վեց միջոցներ, որոնք նոր ուղղութիւն մը կը բանան այսօրուան դարմանումի գործընթացներուն մէջ:

Սիրտ Աճեցնել

Պոսթընի Մանուկներու հիւանդանոցին մէջ վիրաբուժներ զարգացուցած են կէս սիրտով ծնած մանուկներուն սիրտը աճեցնելու եւ զայն ամբողջութեամբ կազմաւորելու ձեւ մը` խթանելով մարմնին բուժելու եւ կազմաւորելու բնական կարողութիւնները:

Միացեալ Նահանգներու մէջ ամէն տարի շուրջ հազար մանուկ կը ծնի հայփոփլասթիք լեֆթ հարթ սինտրոմ կոչուած հիւանդութեամբ, որ հետեւանք է ծինական շեղումի մը, որուն պատճառով սիրտին ձախ փորոքը (վենթրիքըլ), այսինքն գլխաւոր բաբախող կեդրոնը չի գործեր: Եթէ այս թերութիւնը վիրահատական գործողութեամբ չշտկուի, ընդհանրապէս մահացու է:

Դարմանումի սովորական ձեւը սիրտի վիրաբուժական երեք գործողութիւններու շարք մըն է, որ կը ծառայէ փոխելու արեան շրջագայութեան ուղին, որպէսզի աջ փորոքը արիւնը մղէ դէպի մարմնին գործարանները եւ ծայրամասերը: Սակայն աջ փորոքին «նպատակն է արեան ցած ճնշումը կարգաւորել եւ զայն մղել դէպի թոքերը,- կ՛ըսէ Սիթարամ Իմանի, այն վիրաբուժը, որ կը գլխաւորէ նոր ուսումնասիրութիւնը:- Իսկ այժմ աջ փորոքէն կը պահանջենք կատարել արեան բարձր ճնշումի դրութիւնը կարգաւորել ոչ միայն ժամանակաւոր դրութեամբ, այլ` բազմաթիւ տարիներ շարունակ: Այս պատճառով է, որ հիւանդներուն աւելի քան 30 առ հարիւրը չ՛ապրիր մինչեւ չափահաս տարիքը»:

Իմանի եւ իր պաշտօնակիցները յայտնագործած են սիրտին խցուած երակները բանալու եւ այլ թերի կազմուածքներ սրբագրելու բարդ մարտավարութիւն մը, որպէսզի արեան հոսքը ուղղեն դէպի ձախ փորոք` փոխանակ հեռացնելու անկէ: Այս մէկը կը խթանէ կենսաբանական գործընթաց մը, որ կը նպաստէ սրտին աճումին:

Այս մօտեցումը շուրջ տասը տարի 34 հիւանդներու վրայ կիրարկելէ ետք, անցեալ նոյեմբերին Իմանի եւ իր պաշտօնակիցները «Ճըռնըլ աֆ տի Ամերիքըն Քոլեճ աֆ Քարտիոլոճի» թերթին մէջ կը տեղեկագրէին, թէ հիւանդներէն 12-ը այժմ ունին երկու աշխատող փորոքներ: Անոնցմէ մէկը` Նիւ Եորքի բնակիչ 9 տարեկան Ալեքսա Ռանտ, որուն դարմանումը սկսած է մօրը արգանդին մէջ, այժմ կ՛ապրի առողջ կեանք մը: Ան կ՛երգէ, կը պարէ եւ կը զարմացնէ բժիշկները` երկար քալելով մարզանքի յատուկ գործիքին վրայ, ինչպէս կ՛ըսէ աղջկան մայրը:

Գլխաւոր անպատեհութի՞ւնը. այս մարտավարութիւնը կը պահանջէ միջին հաշուով վիրահատական յաւելեալ գործընթաց մը եւ հիւանդանոցին մէջ դարմանումի յաւելեալ օրեր, քան` աւանդական վիրահատութեան գործընթացը: Սակայն յոյսը այն է, թէ երկար ժամանակի վրայ արձանագրուած բարիքները պիտի գերազանցեն հիւանդանոցին մէջ դարմանումի յատկացուած երկար ժամանակին անպատեհութիւնը, կ՛ըսէ Իմանի:

Ծինական Ժառանգութեան Բջիջներու
Դասաւորում
` Բժիշկին Դարմանատան Մէջ

Ծինագիտութեան նուիրուած համագումարի մը ընթացքին, որ տեղի ունեցաւ նոյեմբերին, Օքսֆորտ նանոփոր թեքնոլոճիզ ընկերութիւնը ներկայացուց ծինական ժառանգութեան բջիջները (Տի. Էն. Էյ.) դասաւորելու յատուկ փոքր գործիքներ, որոնք շատերու կարծիքով պիտի ընդհանրանան բջիջային հեռաձայններու պէս: Անոնք արդէն այս հեռաձայններուն չափ են:

Մարդկային ծինական ժառանգութեան բջիջներու ամբողջական պատկերին կազմութիւնը աւարտեցաւ 2003-ին եւ արժեց աւելի քան 2 միլիառ տոլար: Այնուհետեւ այս արհեստագիտութեան արագութիւնը, ծախսը եւ ճշգրտութիւնը մեծապէս բարեփոխուած է: Իլիւմնա ընկերակցութիւնը ծինական ժառանգութեան բջիջներու դասաւորումը կարդացող իր գործիքը կը վաճառէ 5000 տոլարի: Անցեալ տարուան սկիզբը Լայֆ թեքնոլոճիզ ընկերութիւնը շուկայ իջեցուց գործիք մը, որ մարդկային ծինական ժառանգութեան բջիջներուն քարտէսը կը կարդայ 1000 տոլարի:

Սակայն մոլեքիւլներ փնտռող արհեստագիտութեան (նանոփոր) վրայ հիմնուած դասաւորումներ կատարող այս գործիքները, որոնք ձեւագծուած են աւելի փոքր չափով եւ աւելի մատչելի գիներով, կրնան արագացնել ծիներու դասաւորումը եւ զայն դարձնել մէկ մասը` բժշկագիտական սովորական քննութեան մը` նոյնինքն բժիշկին դարմանատան մէջ: Ծինական ժառանգութեան բջիջներուն մոլեքիւլները չափազանց երկար են եւ մանուածապատ: Ասիկա կը դժուարացնէ զանոնք կարդալը: Սակայն մոլեքիւլներ փնտռող նոր արհեստագիտութիւնը կը չափէ մոլեքիւլներուն ելեկտրական հոսանքը, այն պահուն, երբ ծինական ժառանգութեան բջիջները մէկ գիծի վրայ կ՛անցնին մաշկի մը մէջ բացուած փոքրիկ ծակտիկներէ, որոնք կը կոչուին նանոփորզ:

Բրիտանիոյ մէջ հաստատուած Օքսֆորտ նանոփոր թեքնոլոճիզ ընկերութիւնը այս արհեստագիտութեան միջոցով հրապարակած է ժահրի մը ծինական դասաւորումին արդիւնքը: Այսուհանդերձ, անիկա բաւարար տեղեկութիւններ չէ փոխանցած մարդկային ծիներուն աւելի ընդարձակ քարտէսը վերլուծելու կարողութեան վերաբերեալ: Օքսֆորտի մէկ բանբերին համաձայն, ընկերութիւնը մեծ ճիգ կը թափէ շուկայ իջեցնելու մարդկային ծինական քարտէսը կարդացող գործիքներ, ներառեալ` գործիք մը, որ հաւանաբար պիտի արժէ 1000 տոլար: Սակայն ցարդ որեւէ թուական չէ ճշդուած:

Պոսթընի համալսարանին մէջ օգնական դասախօս եւ Օքսֆորտ նանոփոր ընկերութեան գիտական խորհրդատու Ամիթ Մելըր կ՛աշխատի մոլեքիւլներ փնտռող արհեստագիտութեան վրայ հիմնուած նոր գործիք մը ձեւագծել: Ան կ՛օգտագործէ շողարձակումի արտաքին աղբիւրի մը միջոցով լոյս արտադրելու գիտութեան յատուկ նշաններ` ծինական ժառանգութեան բջիջներու վերաբերող տեղեկութիւններ քաղելու համար: Մելըր հիմնադիրներէն է Նոպըլճեն պայոսայընսըզ ընկերութեան, որ տակաւին շատ հեռու է նման գործիքի մը նախատիպը ստեղծելէ: Մելըր կը բացատրէ, թէ իր նպատակն է արագացնել ծինական բջիջներու դասաւորումի գործընթացը, արդիւնքներ ստանալ քանի մը ժամուան մէջ, եւ` նուազ քան 100 տոլարի, մինչդեռ ներկայիս նման քննութեան մը արդիւնքները կարելի է ստանալ քանի մը շաբաթ կամ քանի մը օր ետք:

Գտնել Ուռի Մը Համապատասխան Դեղը

Մարդկային ծինական ժառանգութեան բջիջներուն քարտէսը պատկերացնելու կարողութիւնը գիտութեան դիմաց կը դնէ նոր մարտահրաւէր մը. ինչպէ՞ս օգտագործել հաւաքուած տեղեկութիւնը` շրջելու համար հիւանդութեան մը ընթացքը: Ինչպէս ծինական դասաւորումը ցոյց տուող գործիքներ ի յայտ բերած են, քաղցկեղի կարգ մը տեսակներ կը յայտնուին իբրեւ տասնեակ մը տարբեր ծինական հիւանդութիւններ, որոնցմէ ոմանք իւրայատուկ կերպով կը հակազդեն յատուկ դեղի մը: Սակայն քաղցկեղի բժիշկներ ինչպէ՞ս կրնան շատ արագ որոշել, թէ ո՛ր դեղը պէտք է գործածեն հիւանդի մը ուռը անհետացնելու համար:

Լուծումներէն մէկը քննութիւն մըն է, զոր զարգացուցած է Քէյմպրիճի (Մասաչուսեց) մէջ հաստատուած Ֆաունտէյշըն մետիսըն ընկերակցութիւնը, որուն հիմնադիրներուն շարքին է մարդկային ծինական քարտէսին ծրագիրին գլխաւոր հեղինակներէն մէկը: Քննութիւնը պաշտօնապէս սկսաւ կիրարկուիլ յունիսին: Անիկա բժիշկներուն առիթ կու տայ ուռէ մը առնուած մասնիկի մը մէջ քննելու ծինական 280 տարբեր փոփոխութիւններ, որոնք կրնան խթանել ուռի մը աճը:

Ասիկա «ամբողջութեամբ կը շրջէ քաղցկեղէ տառապող հիւանդներուն նկատմամբ մեր մօտեցումը», կ՛ըսէ Նաշվիլի մէջ Սերա Քանըն ուսումնասիրական հիմնարկին մէջ թոքի քաղցկեղի ուսումնասիրութեան բաժնի տնօրէն Տէյվիտ Շփիկըլ: Ան քննութիւնը կիրարկած է յառաջացած քաղցկեղէ տառապող հիւանդի մը վրայ, որուն դարմանումի ընտրանքները սակաւաթիւ էին: Ի յայտ եկած էր, թէ հիւանդը հակամէտ էր հակազդելու ծիները իբրեւ թիրախ հարուածող շարք մը դեղերու, որոնք կը պատրաստուին եւ կը կատարելագործուին այս օրերուն: Հիւանդը արձանագրուած էր քաղցկեղի դեղերու փորձարկումի նման ուսումնասիրութեան մը մէջ: Կարճ ժամանակ ետք «ան այժմ նոր անձ մըն է,- ինչպէս կ՛ըսէ Շփիկըլ:- Ցաւազերծիչ գործիքները արդէն անջատած ենք, եւ ան վերագտած է իր մարմնին ծանրութիւնը»:

Սերա Քանըն ուսումնասիրական հիմնարկի գործադիր տնօրէն Մայքըլ Փելլինի կ՛ըսէ, թէ քաղցկեղային ուռերու աւելի քան 600 մասնագէտներ պահանջած են այս քննութիւնը, որ կ՛արժէ 5800 տոլար: Ցարդ քննութեան ենթարկուած հիւանդներուն շուրջ 70 առ հարիւրին քով արձանագրուած է ծինական փոփոխութիւն մը, որուն դէմ կարելի է պայքարիլ շուկայի վրայ գտնուող կամ դարմանատուներու մէջ կիրարկուող դեղով մը:

Փելլինի կը պատմէ շարոյրի (փանքրէաս) յառաջացած քաղցկեղէ տառապող կնոջ մը մասին, որ հակազդած էր կուրծքի քաղցկեղի որոշ տեսակի մը («հըր 2») հետ առնչուող ծինական փոփոխութեան մը քննութեան: Ան ենթարկուած էր համապատասխան դարմանումի եւ անոր քաղցկեղը հակազդած էր կուրծքի քաղցկեղի դարմանումի համար գործածուող «Հերսեփթին» դեղին: Քաղցկեղային ուռերու սակաւաթիւ մասնագէտներ «հըր 2» ծինական փոփոխութիւնը պիտի փնտռէին շարոյրի քաղցկեղէ տառապող հիւանդի մը քով, կ՛ըսէ Փելլինի:

Թոյլ Տալ, Որ Մարմինը
Պայքարի
Քաղցկեղի Դէմ

Քաղցկեղի ուսումնասիրութեան մէջ սակաւաթիւ զարգացումներ նոյնքան խանդավառութիւն ստեղծած են, որքան մարդկային մարմնին դիմադրողականութիւնը զօրացնելը` պայքարելու համար հիւանդութեան դէմ:

Ահաւասիկ օրինակ մը, որ կը բացատրէ, թէ ինչո՛ւ. հանգստեան կոչուած 72 տարեկան իրաւաբան մը` Թոմ Շթուց անցեալ ապրիլին դատապարտուեցաւ անուաւոր աթոռի մը: Ան հազիւ կը շնչէր եւ օգնութեան կարիքը ունէր ամէնէն պարզ շարժումները կատարելու համար եւ չէր կրնար առանձին ուտել: Պատճառը նախապէս ախտաճանաչուած մորթի քաղցկեղի տեսակ մըն էր, որ տարածուած էր մինչեւ թոքերը եւ լեարդը: «Անկեղծօրէն պատրաստ էի կեանքէն հրաժարելու», կ՛ըսէ ան:

Անցեալ նոյեմբերին ան սկսած է առնել տակաւին փորձարկուող  MK3475 դեղը: Վեց շաբաթ ետք սկսած է աւելի լաւ զգալ: Այսօր Շթուց մէկ կողմ դրած է անուաւոր աթոռը եւ ամէն օր կանոնաւոր կերպով կը քալէ 5.5 քմ: «Հրաշալի կը զգամ», կ՛ըսէ Շթուց: Քննութիւն մը ցոյց տուած է, թէ անոր քաղցկեղային ուռերը ցարդ 65 առ հարիւր համեմատութեամբ կծկուած են:

Տասնամեակներ շարունակ քաղցկեղ ուսումնասիրողներ հարց տուած են, թէ ինչո՛ւ մարմնին դիմադրականութիւնը քաղցկեղային բջիջներուն դէմ չի պայքարիր իբրեւ ներխուժող բջիջներ եւ թիրախ չի դարձներ զանոնք: Այս խորհրդաւոր գաղտնիքը մասամբ լուծուեցաւ վերջերս, երբ ի յայտ եկաւ, թէ ուռերը իրենք զիրենք կը պաշտպանեն` «առեւանգելով» մարմնին դիմադրականութեան գործած բնական արգելքները:

Քաղցկեղային ուռերու կողմէ «առեւանգուած» այս բնական արգելքները «ազատագրող» նոր տեսակի դեղերու շարքին է  MK3475 -ը, որ կը շղթայազերծէ դիմադրողական բջիջներու բանակ մը, որպէսզի հալածեն քաղցկեղը: վերջերս կատարուած փորձարկութիւն մը, որուն մասնակցած է Շթուց, ցոյց տուած է, թէ այս դեղը առած հիւանդներուն 85 առ հարիւրին քով քաղցկեղային ուռերը կծկուած են 51 առ հարիւր համեմատութեամբ: Իսկ 8 հիւանդներու պարագային` անոնց հետքը կորսուած է բժշկագիտական քննութիւններու յատուկ նկարներու մէջ:

Այսուհանդերձ, բոլորը չեն, որ օգտուած են: Իսկ մարմնին դիմադրողականութիւնը սանձարձակ գործի լծելը նաեւ կրնայ վտանգել բնական բջիջները: MK3745-ի եւ նման դեղերու վրայ կատարուած ուսումնասիրութիւններու ընթացքին կարգ մը հիւանդներու քով արձանագրուած են անբաղձալի կողմնակի ազդեցութիւններ, որոնք կապուած են մարմնին դիմադրողականութեան հակազդեցութեան: Հիւանդներէն ոմանք, թէեւ թիւով քիչ, մահացած են:

Սակայն այս մօտեցումին նկատմամբ հետաքրքրութիւնը կը սրի: Միացեալ Նահանգներու Սննդեղէնի եւ դեղերու գործակալութիւնը 2011-ին վաւերացուց գործածութիւնը «Պրիսթոլ-Մայըրզ» դեղաշինութեան ընկերութեան «Երւոյ» դեղին, որ իր տեսակին մէջ առաջինն է շուկայի վրայ: Ընկերութիւնը այժմ կը կատարելագործէ նման այլ դեղեր: Դեղաշինութեան այլ ընկերութիւններ եւս կը հետազօտեն քաղցկեղի դէմ մարմնին դիմադրականութիւնը խթանող միջոցներ:

Այս փորձարկութեան մղիչ պատճառներէն մէկը այն է, թէ ամէնէն «յստակ» ուռերը, այսինքն` աղիքի, թոքի, կուրծքի եւ յառաջագեղձի (փրոսթաթ) ուռերը ունին մարմնին դիմադրողական դրութենէն թաքուն մնալու նմանօրինակ գործունէութիւն մը:

Առողջութիւնդ` Ափիդ Մէջ

Շատ հաւանական է, որ ձեր ձեռքին արդէն ունիք առողջապահութեան ամէնէն տարածուած յայտնագործութիւններէն մէկը` սմարթֆոն մը: Միացեալ Նահանգներու Սննդեղէնի եւ դեղերու գործակալութիւնը իր դրական կարծիքը տուած է այՖոնի վրայ նոր ծրագիրի մը յաւելումին: Այս ծրագիրին միջոցով բժիշկներ կրնան անձի մը սրտին ժապաւէնը առնել որեւէ տեղ: Սմարթֆոնի վրայ անցնող այլ ծրագիրներ եւս կ՛օգնեն սրտի ժապաւէններ արձանագրող մասնագէտներու` կարդալու բժշկագիտական նկարներ, ինչպէս նաեւ հիւանդներու առիթ կու տան հետեւելու իրենց մորթին վրայ յայտնուած խալերուն երեւոյթին` մորթի քաղցկեղի նշաններ փնտռելով անոնց մէջ:

«Սմարթֆոնը առողջապահութեան ծախսերը հակակշիռի տակ պահելու միջոցներէն մէկն է», կ՛ըսէ սրտի ժապաւէն արձանագրող այս նոր գործիքը` «ԸլայվՔորը» յայտնագործած մասնագէտը` Տէյվիտ Ալպըրթ, որ կ՛աշխատի Օքլահոմայի մէջ:

«ԸլայվՔոր», որ կ՛արժէ 199 տոլար, տուփիկ մըն է, որ կը միանայ այՖոնի: Անոր կապուած ելեկտրասայրերը (ելեքթրոտ) կը կարդան սրտին զարկերը եւ անոնց ժապաւէնը կ՛արձանագրեն այՖոնին կապուած գործիքին մէջ: Ապա բժիշկներ կրնան կարդալ պահուած արձանագրութիւնը: Ալպըրթի համաձայն, այս գործիքին 99 տոլար արժողութեամբ տարբերակը շուտով շուկայ պիտի իջնէ` առիթ տալով հիւանդներու, որ արձանագրեն իրենց սրտին ժապաւէնը` տեղեկութիւն հաւաքելով սրտի անբնական զարկերու վերաբերեալ կամ հետեւելու կենցաղային փոփոխութիւններու յաջող ընթացքին` սրտի հիւանդութիւնները հակակշիռի տակ պահելու համար:

Բժիշկներ կ՛ըսեն, թէ Ի. Քէյ. Ճի-.ի սովորական գործիքները շատ աւելի տեղեկութիւն կը փոխանցեն, քան` այՖոնի տարբերակը, սակայն նոր գործքը արդէն բաւարար է` ախտաճանաչումի բազմաթիւ կարիքներ գոհացնելու համար: «Երբ դարմանատուն կ՛երթամ, միշտ ալ այֆոնի գործիքը կը գործածեմ Ի. Քէյ. Ճի.-ի սովորական գործիքին փոխարէն», կ՛ըսէ Լեմլի Սաքսոն, որ կը գլխաւորէ Հարաւային Քալիֆորնիայի համալսարանին սրտի զարկերու բաժանմունքը, ուր ուսումնասիրութիւն մը կատարուած է` օգտագործելով «ԸլայվՔոր» գործիքը:

Միացեալ Նահանգներու Սննդեղէնի եւ դեղերու գործակալութիւնը վաւերացուցած է այֆոնի եւ այՓետի կապուող շարք մը այլ գործիքներ: Անոնց շարքին է բժշկագիտական նկարներ կարդացող գործիք մը: Սմարթֆոնը մեզի առիթ կու տայ «առողջապահական խնամքը փոխադրելու տուն», կ՛ըսէ «ՍելՍքոփ» ընկերութեան գլխաւոր տնօրէն Էրիք Տակլըս: Անոր գլխաւորած ընկերութիւնը այժմ կը փորձէ զարգացնել այֆոնի վրայ հիմնուած ականջ քննող գործիք մը, որ առիթ պիտի տայ ծնողներու նկարելու իրենց մանուկներուն ականջը, երբ բորբոքումի նշաններ յայտնուին: Գործիքը պիտի խնայէ աւելորդ այցելութիւնները բժիշկին:

Ծիներու Վերադասաւորում

Տարիներ շարունակ տարակարծութեան նիւթ էր ծինական դարմանումը: Այժմ անիկա դարձած է յաճախ մահացու վտանգ սպառնացող առողջական շարք մը վիճակներ դարմանելու միջոց մը, մանաւանդ` այն հիւանդութիւնները, որոնք հետեւանք են մէկ ծինի թերութեան: Եւրոպական Միութիւնը նոյեմբերին վաւերացուց «Կլայպերա» դեղը` իբրեւ ծինական հազուադէպ հիւանդութեան մը դարմանը: Այսպէս` «Կլայպերա» կը դառնայ ծինական դարմանումի առաջին դեղը, որ կը վաւերացուի Արեւմուտքի մէջ: Վաւերացումը տեղի կ՛ունենայ այնպիսի ժամանակներու, երբ բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ դարմաններ կը խոստանան շարք մը խանգարումներու, կուրութեան հազուադէպ հիւանդութենէ մը` մինչեւ արիւնայեղութիւն եւ սրտի տագնապ:

Թէեւ վերջնական դարմանումներու մասին խօսիլը տակաւին կանուխ է, սակայն ծինական դարմանումը «սկսած է յայտնուիլ իբրեւ բուժումի իմաստալից մարտավարութին մը», կ՛ըսէ Ռոչեսթըրի մէջ Մայօ քլինիքի մոլեքիւլային բժշկագիտութեան բաժնի պատասխանատուն` Սթիֆըն Ռասըլ:

Ծինական դարմանումը գրաւիչ կը թուի, որովհետեւ մէկ գործընթացով կարելի է բուժել մահացու հիւանդութիւն մը եւ կարելի է առիթ տալ բնական ծիներուն, որ գրաւեն թերի ծիներուն տեղը: Դարմանումի այս միջոցը կ՛ենթադրէ գործօն ծին մը տեղադրել վնասազերծուած ժահրի մը մէկ մասնիկին մէջ, որպէսզի ժահրը զայն փոխադրէ դէպի փոխակերպուած բջիջի մը կորիզը, ուր կ՛ակնկալուի, որ գործօն ծինը ստանձնէ ղեկը:

Այս գաղափարը մեծ նահանջ արձանագրեց 1999-ին, երբ ամերիկացի պատանի մը մեռաւ ծինական դարմանումի փորձի մը ընթացքին, ինչպէս նաեւ անմիջապէս ետք, երբ Եւրոպայի մէջ քանի մը մանուկներ արեան քաղցկեղէ սկսան տառապիլ` ծինական դարմանումի ենթարկուելու պատճառով:

Նման դէպքերէ ետք ուսումնասիրողներու դէմ քննադատութիւնները կ՛ըսէին, թէ անոնք շատ արագ շարժած էին: Հետեւաբար գիտնականներ վերադարձան գիտաշխատանոց` յուսալով, որ գործօն ծիները տեղ հասցնելու աւելի լաւ միջոցներ կը գտնեն եւ կը բարելաւեն դարմանումի միջոցներուն ապահովութիւնն ու արդիւնաւէտութիւնը:

Քէյմպրիճի (Մասաչուսեց) մէջ ծինական դարմանումի «Պլուպըրտ պայօ» ծրագիրը կը նախատեսէ այս տարի սկսիլ ծինական երկու հազուադէպ հիւանդութիւններու ուսումնասիրութեան: Անոնցմէ մէկը կը վերաբերի մանուկներու ջղաբանական մահացու հիւանդութեան մը (Էյ. Էլ. Տի.), որ ժառանգաբար կը փոխանցուի եւ միւսը` արեան կարմիր բջիջներու փճացումին, որ կ՛առաջնորդէ կեանքի սպառնացող արեան հիւանդութեան: Այս ծրագիրը ի գործ կը դնէ հիւանդին սեփական ողնածուծէն բջիջներ օգտագործելու ձեւ մը` անոնց մէջ առանձնացնելով ցօղնային բջիջները (սթեմ սելզ), զանոնք ենթարկելով ծինական դարմանումի եւ ապա վերադարձնելով մարմնին:

Փարիզի մէջ Էյ. Էլ Տի.-է տառապող չորս մանչեր յաջող կերպով բուժուած են, ինչպէս կ՛ըսէ «Պլուպըրտ»-ի գլխաւոր գործադիր տնօրէնը` Նիք Լեշլի: Այժմ անոնք պատանի են. այլապէս  պիտի մեռնէին 10 տարեկանէն առաջ:

Ծինական դարմանումի այլ ճիգեր կը կատարեն «Նովարթիս»-ը, որ կը գործակցի Փենսիլվանիոյ համալսարանին հետ, «ԿլաքսօՍմիթՔլայն»-ը, որ կը գործակցի իտալացի գիտնականներու հետ, եւ` «Սելետըն», որ կը փորձարկէ ծինական դարմանումի ձեւ մը` սրտի յառաջացած հիւանդութիւններէ տառապող անձերու վրայ:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )