50 Տարի Առաջ (19 Փետրուար 1963)

Քաղաքական

Բուռն Մտահոգութիւններ
Միջին
Արեւելքի Մէջ

«Լը Մոնտ»-ի Խիստ Ուշագրաւ
Խմբագրականը

Պաղտատի մէջ գործադրուած պետական հարուածը բուռն մտահոգութիւններ կը պատճառէ Միջին Արեւելքի մայրաքաղաքներուն մեծ մասին մէջ: Բոլոր դէտերը համաձայն են հաստատելու, թէ զօրավար Քասըմի վարչաձեւին տապալումը կը բանայ դարաշրջանը մեծ անկայունութեան մը, որուն վախճանը ո՛չ ոք կրնայ նախատեսել:

Գնդապետ Ապտել Սալամ Արեֆի իշխանութեան տիրացումը յստակ կերպով ցոյց կու տայ, թէ մեծամասնութիւնը (եթէ ոչ ամբողջութիւնը) պետական հարուածին հեղինակներուն նախագահ Նասըրի կարծիքը կը բաժնեն` արաբական միութեան առնչութեամբ: Եմէնի մէջ ծայր տուած յեղափոխութենէն հինգ ամիս հազիւ անցած` նախագահը նոր յաղթանակ մը կը տանի իր հակառակորդներուն վրայ:

Սուրիոյ մէջ, ուր վերջին շաբաթներուն բազմապատկուեցան նասըրական ցոյցերը, կը վախցուէր, որ վարկի այս բարձրացումը նոր խռովութիւններ ստեղծէ:

Յորդանանի մէջ, ուր նախագահ Նասըր միշտ կը վայելէ որոշ ժողովրդականութիւն մը, մասնաւորաբար` պաղեստինեան ծագումով բնակչութեան մօտ, յուզումը աւելի մեծ եղած ըլլալ կը թուի: Հիւսէյն թագաւոր անմիջապէս խորհրդակցեցաւ իր դահլիճի անդամներուն եւ իր սպայակոյտի պետին հետ: Զինեալ բոլոր ուժերը ահազանգի դրութեան մէջ դրուեցան: Վարչապետը լոյս ընծայեց հաղորդագրութիւն մը, զգուշացնելով բոլոր անոնք, որոնք կրնան փորձուիլ ուղղակի միջամտութիւն մը կատարելու Իրաքի մէջ, այս ձեւով, մատնանիշ ընելով Արաբական Միացեալ Հանրապետութիւնը: Հաղորդագրութիւնը անսեթեւեթ կերպով կը հասկցնէ, թէ Յորդանան պիտի չվարանէր միջամտելու, իր կարգին, պաշտպանելու համար Իրաքի անկախութիւնը:

Նասըրական վարչաձեւի մը Պաղտատի մէջ հաստատումը վճռապէս վիժեցնելու նոյն տրամադրութիւնը կը յայտնաբերուի Սէուտական Արաբիոյ մէջ, որուն ապահովութիւնը արդէն իսկ վտանգուած էր եգիպտական ուժերուն Եմէնի մէջ ներկայութեամբ: Մտատանջութիւնը համակած է նաեւ սահմանակից այլ երկիրներուն, եւ յատկապէս` Թուրքիոյ ու Իրանի քաղաքական վարիչները: Թուրքիոյ մէջ սպաները միշտ կ՛երազեն կեանքի վերակոչել 27 մայիս 1960-ի յեղափոխութիւնը:

Այժմէն իսկ Թեհրան իր սահմանները փակեց Իրաքի հետ` վախնալով անտարակոյս, որ տակնուվրայութիւնները տարածուին Պարսկաստանի վրայ: Շահը այժմ մտած է խիստ փափուկ գործողութեան մը` բարեշրջումի մէջ եւ հարկադրուած է դիմակալելու յամառ այն ընդդիմութիւնները, որոնք սահմանէն անդին կրնան թանկագին նեցուկներ գտնել: Ծանօթ է, որ դիւանագիտական յարաբերութիւնները խզուած են Իրանի ու Արաբական Միացեալ Հանրապետութեան միջեւ, եւ թէ նախագահ Նասըր իր ամբողջ հոգիով կը ցանկայ Փահլեւի միապետութեան անկումը:

Իրանի կառավարութեան համար թերեւս աւելի ծանրակշիռ է քրտական հարցը: Իրաքի քիւրտերը յարեցան յեղափոխութեան, ու եթէ Պաղտատի կառավարութիւնը վճռէ անոնց շնորհել ինքնավարութիւնը, զոր այնքա՜ն յամառօրէն կը պահանջեն: Իրաքի քիւրտերը պիտի չթերանան պահանջելու նմանօրինակ կացութիւն մը: Իրան, ուր քիւրտերը վերջին տարիներուն պահեցին օրինակելի հանդարտութիւն մը, այն ատեն պիտի ստիպուի դիմակալելու նոր ու ծանրակշիռ դժուարութիւններ:

Այսուհանդերձ, ըսած չէ, թէ իրաքեան նոր վարչաձեւը գոհացում պիտի տայ քիւրտ բնակչութեան: Գնդապետ Արեֆն ու իր ընկերները արաբ համոզուած ազգայնականներ են, որոնք բնաւ համամիտ եղած չեն քրտական ազգայնականութեան: Եթէ ուրբաթ օր Յեղափոխական խորհուրդը ողջունեց «քրտական փառապանծ յեղափոխութիւնը», կասկած չկայ, թէ ան այդ շարժուձեւը անհրաժեշտաբար ըրաւ` ի մտի ունենալով նոր վարչաձեւին անկայունութիւնը: Արդարեւ, նոր վարչաձեւին ճակատագիրը կախում ունի, մեծ համեմատութեամբ մը, զօրավար Պարազանիէն, որ քրտական ապստամբութեան պետն է:

Բաց աստի, գնդապետ Արեֆ հարկադրուած պիտի ըլլայ հաշուի առնելու այն թշնամական դիրքը, զոր քիւրտերը ունին Իրաք-Եգիպտոս միութեան մը հանդէպ: Եգիպտացի բարձրաստիճան անձնաւորութիւն մը ուրբաթ օր իրաքեան պետական հարուածը կը կոչէր «եգիպտական յեղափոխութիւն»: Ներկայ պայմաններուն տակ գոնէ այս հաստատումը քիչ մը կանխահաս է:

«ԼԸ ՄՈՆՏ»

11-2-63
Թարգմ. ԵՂԻՇԷ

 

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )