Ընդգծելով Արամ Ա. Վեհափառի «Յիշել, Յիշեցնել, Պահանջել» Կարգախօսը «Մեր Գործունէութեան Հիմնական Սկզբունքը Պիտի Ընթանայ Պահանջատիրութեան Ուղղութեամբ» «Ազդակ»-ին Ըսաւ Սեդա Խտըշեան

Հարցազրոյցը վարեց` ՍԻԼՎԱ ԳԱՐԱՎԱՐԴԱՆԵԱՆ

«ԱԶԴԱԿ».- 6 ապրիլին Անթիլիասի մայրավանքին մէջ տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի Լիբանանի Կեդրոնական մարմինին կազմակերպած միօրեայ խորհրդաժողովը: Որո՞նք մասնակցեցան, որո՞նք խօսքեր առին, հիմնական ի՞նչ սկզբունքներ արծարծուեցան կամ  որդեգրուեցան եւ ի՞նչ եզրայանգումներու  յանգեցաք:

ՍԵԴԱ ԽՏԸՇԵԱՆ.- Միջինարեւելեան երկիրներու Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի յանձնախումբերու ներկայացուցիչներու խորհրդաժողովը գումարուեցաւ նախագահութեամբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. վեհափառին: Ներկայ էին  Հայաստանի կողքին ութ երկիրներու` Իրանի (Թեհրան, Սպահան եւ Թաւրիզ), Իրաքի, Եգիպտոսի, Սուրիոյ, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու, Քուէյթի, Կիպրոսի եւ Լիբանանի Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի յանձնախումբերու ներկայացուցիչներ, ինչպէս նաեւ Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի ձեռնարկները համակարգող պետական յանձնաժողովի անդամներ, հայ ազգային կուսակցութեանց եւ յարանուանութեանց ներկայացուցիչներ: Անկախ իւրաքանչիւր երկրի տարած եւ տանելիք աշխատանքներուն, հիմնական մտահոգութիւնը կեդրոնացաւ  Թուրքիոյ ժխտողականութեան, ձեւաչափի փոփոխութեան, ինչպէս նաեւ` Թուրքիոյ եւ Ազրպէյճանի միացեալ ճիգերով  Խոճալուի դէպքերը միջազգային հանրութեան ներկայացնելու միտող հակահայ քարոզարշաւին վրայ: Քննարկուեցաւ նաեւ Միջին Արեւելքի մէջ Թուրքիոյ ծաւալապաշտ, ներթափանցող ու  ծաւալող քաղաքականութիւնը, տնտեսական, մշակութային թէ այլ պիտակներու տակ կիրարկուող թափանցումը եւ շեշտը դրուեցաւ ասոր հակազդելու գործնական քայլերուն վրայ,  տեղացիներուն ցոյց տալու համար, թէ ո՛վ է թուրքը, թրքական այդ յառաջխաղացքին դէմ ինչպէ՞ս կրնանք շարժիլ:

Խորհրդաժողովի բացման ընթացքին իր փոխանցած խօսքին մէջ Արամ Ա. վեհափառ շեշտեց կրկնութիւններէ եւ խաչաձեւումէ խուսափելու անհրաժեշտութիւնը` յիշեցնելով իր «Յիշել, յիշեցնել, պահանջել» կարգախօսը եւ կոչ ուղղեց` շեշտը դնելու պահանջատիրութեան ու հատուցման վրայ: Հոս յիշեցնեմ, որ Արամ Ա. վեհափառը ի սկզբանէ հովանաւորն է մեր այս գործունէութեան եւ տեսակ մը պատուոյ նախագահը  մեր բոլոր ձեռնարկներուն: Ան յիշեցուց, թէ հայ ժողովուրդի իրաւունքներուն հարցը ամբողջ հայութեան հիմնահարցն է, առ այդ` պէտք է միասնական ճիգով աշխատինք: Միջին Արեւելքին անդրադառնալով` վեհափառ հայրապետը կարեւորութեամբ շեշտեց, թէ անիկա կարեւոր ենթահող է: Ցեղասպանութեան ճանաչման ու հատուցման աշխատանքները երեք տարածքներ ունին` պատմական, քաղաքական եւ իրաւական: Ժամանակը հասած է, որ առանց անտեսելու առաջին երկուքը, յստա՛կ առաջնահերթութիւն տանք իրաւական երեսին: Այս գծով կատարուելիք հսկայ աշխատանք կայ: Ապա խօսք առաւ Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի ձեռնարկներու համակարգող պետական յանձնաժողովի քարտուղար եւ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի տնօրէն Հայկ Դեմոյեանը, որ շեշտեց միացեալ աշխատանքի անհրաժեշտութիւնը` միջգաղութային գործակցութեամբ ու համակարգուած ճիգերով: Ներկաները խորհրդակցեցան համագաղութային եւ միաձեւ բնոյթի ու բովանդակութեամբ ձեռնարկներ իրագործելու կարելիութիւններուն շուրջ: Այստեղ շեշտուեցաւ նպատակները բիւրեղացնելու կարեւորութիւնը, դիւանագիտական-քաղաքական գործունէութիւնը շեշտակի դարձնելու այժմէականութիւնը, աշխատանքներու համադրումի եւ ուժերու մէկտեղման կարիքը, ինչպէս նաեւ մարմիններուն միջեւ գործունէութեան կազմակերպական կառուցուածքի խնդիրներն ու աշխատելաձեւը: Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի պետական յանձնաժողովի անդամներ Կիրօ Մանոյեան ու Եղիկ Ճերեճեան  զեկուցեցին «Հայ դատը միջազգային ատեան ներկայացնելու միջոցներ, իրաւական թղթածրար, Հայաստանի Հանրապետութեան եւ սփիւռքի կարողականութիւն եւ գործակցութեան կարելիութիւնները» նիւթին շուրջ: Խորհրդաժողովի գլխաւոր նիւթերէն էր Հայոց ցեղասպանութեան իրաւական թղթածրարը, միջազգային օրէնքի հիման վրայ հատուցումներ պահանջելու հրամայականը, սփիւռքի կարողութիւններուն եւ գործակցութեան կարելիութիւնները: Շեշտը դրուեցաւ պահանջատիրական թղթածրարի գիտական եւ իրաւական պատրաստութեան վրայ, դժբախտաբար, ըստ փոխանցուած  տեղեկութեանց, պահանջատիրական մեր այս թղթածրարը միջազգային ատեաններու մօտ արծարծող բաւարար իրաւաբաններ չունինք, որպէսզի այս հարցը ներկայացնեն ու ամբողջական` բարոյական, հողային  ու նիւթական հատուցում պահանջեն: Ուրեմն, մեր բոլոր մարզերու գործունէութեանց հիմնական մեկնակէտն ու թիրախը պիտի ըլլայ Հայոց ցեղասպանութեան իրաւական պահանջատիրութիւնը: Իւրաքանչիւր գաղութ իր կարողութեան ու կարելիութեան սահմաններուն մէջ պիտի գործէ: Բոլոր երկիրներու աշխատանքները պիտի կեդրոնանան պահանջատիրութեան իրաւական գետնի վրայ: Մեր թիրախը ամբողջական պահանջատիրութիւնն է` Ցեղասպանութեան ճանաչումով ու ներողութեան հայցումով եւ հողային ու նիւթական հատուցումով: Կարեւոր նկատուեցաւ քաջալերել մեր երիտասարդ ուսանողները, որ մասնագիտանան իրաւաբանութեան ճիւղին մէջ եւ աշխատանք տանին մեր պահանջատիրութեան թղթածրարը ներկայացնելու պատկան ատեաններուն եւ մարմիններուն: Պէտք է մեր երիտասարդները մղենք, որ մասնագիտանան իրաւական մարզին մէջ, յատկապէս` միջազգային յարաբերութեանց ճիւղին մէջ: Գործակցութեան իմաստով հասարակաց սկզբունք որդեգրուեցաւ` մեր բոլոր աշխատանքները կեդրոնացնել  իրաւական պահանջատիրութեան վրայ:  Իւրաքանչիւր գաղութ պէտք է տեղեակ պահէ միւս գաղութները, որպէսզի այն ինչ որ տեղ մը կարելի չէ ընել, կազմակերպել այլ գաղութի մը մէջ: Բոլոր գաղութներուն մէջ կարելի չէ նոյն ձեւով աշխատիլ, գործել, բայց կարելի է փոխանակել  ձեռնարկներ, յաճախ զիրար ամբողջացնելով: Նաեւ` անհրաժեշտ նկատուեցաւ  նուազագոյն տարողութեան հասցնել Միջին Արեւելքի մէջ թրքական թափանցումի ազդեցութիւնները:

«Ա.».- Ձեր գլխաւորած մարմինը այս տարի եւս կը կազմակերպէ Հայոց ցեղասպանութեան 98-ամեակի ոգեկոչման յատուկ քայլարշաւ` «Պիտի  քալենք դէպի արդար հատուցում» կարգախօսով: Քայլարշաւը չորեքշաբթի, 24 ապրիլի կէսօրուան ժամը 12:15-ին Պուրճ Համուտի հրապարակէն պիտի ուղղուի դէպի Պէյրութի Նահատակաց հրապարակ: Այս առիթով որո՞նք խօսք պիտի առնեն եւ արտասանուելիք այդ  խօսքերը ի՞նչ նորութիւն պիտի բերեն:

Ս. Խ.- Քայլարշաւի խօսքերուն մէջ եւս շեշտը պիտի դրուի պահանջատիրութեան վրայ: Քայլարշաւը շատ կարեւոր է մեր խօսքը առաւել եւս լսելի դարձնելու համար. անիկա ունի նաեւ քարոզչական բնոյթ, որովհետեւ երբ մենք կը բողոքենք, մամուլը «կու գայ» հարցնելու, թէ ի՞նչ  է մեր ցաւը:  Մեր այս բողոքը խաղաղ է եւ նպատակ չունի ճամբաներ փակելու կամ խռովութիւն ստեղծելու: Մեր նպատակը մեր տեսակէտը պատկան մարմիններուն  փոխանցելն է: Քայլարշաւին խօսք պիտի առնեն երեք կուսակցութեանց ներկայացուցիչները, պիտի կատարուի բացման խօսք, ապա պիտի արտասանուին արաբերէն ու անգլերէն խօսքեր: Այս առիթով արաբերէն յուշագիր մը պիտի յղուի Պէյրութի նահանգապետին, ըսելու համար, որ Լիբանանի մէջ Թուրքիոյ տնտեսական, մշակութային թէ այլ պիտակներով կատարուող ներթափանցումը կը հետապնդէ ծաւալապաշտ քաղաքականութեան  հեռանկարներ եւ կրնայ իր հետեւանքները ունենալ:

Մենք իբրեւ այս երկրի լիբանանցի հայ քաղաքացիներ մեր մտահոգութիւնը պիտի փոխանցենք այս գծով եւ նահանգապետին ուշադրութեան պիտի յանձնենք այս երեւոյթը առաջարկելով, որ քաղաքապետութինը աչալուրջ ըլլայ այս գծով ու  իբրեւ հայ համայնքի իրաւունքներու պաշտպանութիւն յարգէ մեր տեսակէտը մեր պահանջատիրութեան նկատմամբ:  Նմանապէս, մամուլին պիտի յղուի մեր պահանջներն ու տեսակէտը պարզող  հաղորդագրութիւն, ուր դարձեալ շեշտը պիտի դրուի մեր պահանջատիրութեան վրայ:

«Ա.».- Երեքշաբթի, 23 ապրիլ 2013-ի երեկոյեան  Հայոց ցեղասպանութեան նահատակներու յիշատակին հսկումի աւանդական ձեռնարկը տեղի պիտի ունենայ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Անթիլիասի մայրավանքին շրջափակին մէջ: Նախապէս այս ձեռնարկը մեր երիտասարդական միութիւնները կը կազմակերպէին, այս տարի ձեր գլխաւորած մարմինը ստանձնած է այս մէկը, ինչո՞ւ այս փոփոխութիւնը եւ ի՞նչ խօսքեր պիտի արտասանուին այս առիթով:

Ս. Խ.- Մտածեցինք, որ երիտասարդութիւնը ներգրաւելու լաւագոյն ձեւը` մեր մարմինին մէջ երիտասարդական թեւի  ներառումն է: Այդպէս ալ եղաւ ու ճիշդ մեր մարմինին օրինակով կազմուեցաւ երիտասարդական թեւերը  ներկայացնող յանձնախումբ մը: Անոնք իրենց ժողովները կը գումարեն, կը քննեն, կ՛առաջարկեն, կ՛որոշեն ու իրենց եզրայանգումները մեզի կը զեկուցեն: Խօսք առնելու գծով, անոնք  այս անգամ շատ գեղեցիկ գաղափար մը յղացան, իրենք պիտի ճշդեն ոչ-կուսակցական, ոչ-համայնքային անկախ անհատներ, որ իրենց խօսքը փոխանցեն այս առիթով, որովհետեւ  Հայոց ցեղասպանութեան հարցը հայութեան այս կամ այն հատուածին հարցը չէ, այլ անիկա համազգային, համահայկական հարց է: Այս առիթով պիտի գործադրուի գեղարուեստական յայտագիր:

«Ա.».- Ուրեմն եզրակացնելով նշենք, դուք շեշտը կը դնէք մեր պահանջատիրութեան իրաւական թեզին վրայ: Նաեւ շեշտեցիք  Թուրքիոյ մշակութային, տնտեսական եւ այլ պիտակներով կիրարկուող թափանցումին դէմ առնուելիք քայլերը: Այս գծով ի՞նչ ունիք ըսելիք հայութեան:

Ս. Խ.- Թուրքիոյ մշակութային թէ տնտեսական թափանցումին դէմ պայքարելու մասին ես չէ` որ պէտք է ըսեմ կամ յիշեցնեմ, իւրաքանչիւր գիտակից հայ ինքնաբերաբար պէտք է գիտակցի, թէ պէտք չէ քաջալերել թրքական տնտեսութիւնը կամ մշակոյթը: Երբ վաճառատուն կը մտնենք ու ապրանքի շինութեան վայրին համար պիտակին («էթիքէթին») կը նայինք, արդէն վաճառողը կը հանգստացնէ, թէ «մի՛ նայիք, գիտենք, թէ դուք անոր թրքական ըլլալուն կը նայիք, ասիկա թրքական ապրանք է, ու դուք չէք գներ»… Այսօր տարիներով համայն հայութիւնը կը բողոքէ ու կը պայքարի զանազան մակարդակներու վրայ, իմ հայրս ու մայրս եղած են  Ցեղասպանութենէն ճողոպրած  առաջին սերունդի զաւակներ, ու ես անոնցմէ լսած եմ, թէ ինչպիսի տխուր, անպատմելի, արարքներ գործած են թուրքերը Ցեղասպանութեան ընթացքին, այնքան սահմռկեցուցիչ  դէպքեր, որ կը զարմանանք, թէ մարդ արարած մը կրնա՞յ նման բաներ գործել… Թուրքը կ՛աշխատի ժամանակին գործօնին վրայ ու մենք, յատկապէս մշակութային միութիւնները այս ուղղութեամբ պէտք է դաստիարակենք մեր նոր սերունդը: Պիտի շարունակենք մեր պահանջատիրութիւնը մինչեւ որ մեր նահատակներու արեան հատուցումը ստանանք, մինչեւ որ մեր գրաւեալ հայրենիքին

վերատիրանանք: Կը մնայ, որ մեր երիտասարդութիւնը չտարուի սոսկ  «ներողութեան»  հայցումէն: Հարկ է հարցը հետապնդել իր ամբողջական պարունակով`  բարոյական, հողային ու նիւթական հատուցման ամբողջական պահանջատիրութեամբ, Արամ Ա. վեհափառին «Յիշել, յիշեցնել, պահանջել» կարգախօսով…

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )