ՀՅԴ Բիւրոյի Ներկայացուցիչ Հրանդ Մարգարեանի Հարցազրոյցը, Տպագրուած Թեհրանի «Ալիք» Օրաթերթում. Նախագահը Չստացաւ Ճիշդ Ուղերձները Եւ Կատարեց Կարեւոր Մէկ Սխալ` Վարչապետին Վերանշանակելով

Վերջին շրջանի հասարակական-քաղաքական իրավիճակը, նախագահական եւ աւագանու ընտրութիւնները որոշ աշխուժացում ստեղծեցին Հայաստանում: Սրան յաւելենք նաեւ նախագահի վերջին օրերի վերանշանակումները, որոնք նոր միտումների ու գնահատականների տեղիք տուեցին թէ՛ քաղաքական եւ թէ՛ տնտեսական-հասարակական ոլորտներում:

Այս եւ այլ ազգային հրատապ հիմնահարցերի շուրջ հեռախօսազրոյց ունեցանք ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ Հրանդ Մարգարեանի հետ:

Հեռախօսազրոյց-հարցազրոյցում արծարծուած մեկնաբանութիւնները ներկայացնում ենք  ընթերցողի ուշադրութեանը:

«Ալիք»

Նախապէս նշեալ հարցազրոյցին Հայոց ցեղասպանութեան 98-ամեակին նուիրուած բաժինը լրատուութեան ձեւով տուած էինք «Ազդակ»-ի առաջին էջով։ Ստորեւ հարցազրոյցը կու տանք ամբողջութեամբ։

«Ա.»

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Պրն. Մարգարեան, ի՞նչ տուեց յետընտրական հոլովոյթը Հայաստանին ու հայ հասարակայնութեանը: Մի խօսքով, ո՞րտեղ ենք կանգնած այսօր:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.– Կարծում եմ` ընտրութեան արդիւնքում ամենամեծ ուսուցողական դասը տուեց ժողովուրդը, դա այն դէպքում, երբ համընդհանուր յուսահատական մթնոլորտ կար: Մասնաւորաբար Ազգային ժողովի ընտրութիւններից յետոյ ստեղծուած յուսահատական մթնոլորտ կար, եւ ոչ ոք գրեթէ չէր ենթադրում աշխուժ մասնակցութիւն ընտրութիւններին. ենթադրւում էր ընդհանրապէս կրաւորականութիւն պէտք է դրսեւորւի, որովհետեւ իրական մրցակցութեան մթնոլորտ գոյութիւն չունէր, բայց ժողովուրդը գնաց եւ նախքան այն, որ ոեւէ մէկի նկատմամբ համակրանք կամ հակակրանք ցոյց տար,  իշխանութեանը ոչ ասաց: Այս առումով, կարծում եմ, ժողովուրդը վեր կանգնեց բոլորից եւ կարողացաւ քաղաքական ուժերին մղել աշխուժութեան: Կարծում եմ, մեր հասարակութեան մէջ նոր շունչ, նոր թարմութիւն մտաւ, ինչը որ միշտ շատ աւելի յուսալի է, քան` յուսահատութեան մթնոլորտը:

Հ.- ՀՅԴ-ն իր որդեգրած համակարգային  իշխանափոխութեան նպատակակէտին հասնելու համար մշտապէս առաջադրել է հանգրուանային ձեռքբերումների հանգամանքը:

Պ.- Որեւիցէ հասարակական-քաղաքական ձեռքբերում, անցնող նախագահական ընտրութիւնների արդիւնքում, հնարաւոր է թուարկել` նկատի ունենալով ժողովրդի մօտ օրըստօրէ աճող հիասթափութիւնը:

Ես հէնց այսօր, այս ուղղութեան մասին չեմ կարող խօսել, բայց նախագահական ընտրութեան նախօրեակին եւ ինչ-որ առումով նաեւ դրանից յետոյ մեր կողմից հրապարակ նետուած քաղաքական օրակարգը, որը մենք համարում էինք, պէտք է դառնայ միասնական օրակարգ, գտաւ շատ աւելի մեծ ընդունելութիւն, քան նախքան այդ էր: Այդ առումով մենք գրեթէ չունեցանք, այսպէս ասած, հակադիր շարժում: Ընդհանրապէս, կամ 100 առ հարիւրով, կամ մասամբ ընդունելի մթնոլորտ կար. դա յաջողութիւն էր, իսկ ընտրութիւններից յետոյ հանգրուանային պայքարի մեր մարտավարութիւնը, որը աւելի շատ տեւական պայքարի մղելու եւ իրական պայքարի դուրս գալու գործելաձեւ է, որպէսզի թէ՛ մարդկանց չուղղորդենք դէպի յուսախաբութիւն եւ թէ՛ չուղղորդենք դէպի առճակատում, բայց կարողանանք արդիւնաւէտ դարձնել շարժումը, որը հետզհետէ աւելի շատ պարարտ հող է գտնում, աւելի շատ ընդունելութիւն է գտնում: Եղած փոքր երեւոյթներն էլ գալիս են առաւել շեշտելու, որ այդ տրամաբանութիւնը շատ աւելի օգտակար է եւ երկրին յարմար:

Հ.- Որպէս հանգրուանային փոփոխութիւնների տանող առկայ նոր հանգամանք, դարձեալ ՀՅԴ-ն իր ծրագրային դրոյթներից ելնելով, կարեւորում է գալիք աւագանու ընտրութիւնները: Ըստ ձեզ, կը յաջողուի՞ այնքան էլ միասնական ծրագրի շուրջ չհամախմբուած ընդդիմութեանը, սոյն ընտրութիւններով ցանկալի փոփոխութիւններ առաջացնել:

Պ.- Գիտէք` մենք այդ հանգրուանային փոփոխութիւնները երկու առումով էինք տեսնում: Մէկ` ժողովրդային ալիքը բարձր պահելով` պարտադրել իշխանութիւններին զիջումներ, որոնցից կը շահէին երկիրը, քաղաքական կուսակցութիւնները եւ նաեւ իշխանութիւնները, իրականութեան մէջ, դա մէկ ուղղութիւնն էր: Միւսը քաղաքապետական ընտրութիւնն  էր, որը վերջին հաշուով լուրջ կարեւորութիւն ունի: Ինչ որ առումով, Երեւանը Հայաստանի միջնաբերդն է եւ քաղաքապետական ընտրութիւններում յաջողելը կարեւոր հանգրուան է երկրի մէջ մեծ փոփոխութիւններ առաջացնելու համար եւ կարծում եմ, որ եթէ մեզ չյաջողուեց միասնականութիւն ստեղծել մեր ցուցակով ընտրութիւնների գնալու, դեռ ամբողջական առումով ձախողում չի նշանակում, որովհետեւ դա կարող է ստացուել ակամայ: Քաղաքապետական ընտրութիւնները համամասնական ցուցակով են տեղի ունենում, կարող է ընդդիմադիր ուժերի ձեռքբերած քուէն այնպիսին լինի, առանձնաբար դրանց հանրագումարը այնպիսին լինի, որ ընդդիմութիւնը կարողանայ այդ միասնականութիւնը յետընտրական շրջանում ցոյց տալ: Յամենայնդէպս, եթէ ոեւէ մէկը չունենայ կարեւոր եւ լուրջ մեծամասնութիւն, նոյնիսկ այդ դէպքում, կարծում եմ, երկիրը կարող է շահել, որովհետեւ աւելի հաւասարակշռուած քաղաքային իշխանութիւն կը ձեւաւորուի:

Այդ իմաստով ընդդիմութիւնը ունենալով միջնաբերդ Երեւանը, կը կարողանայ երկրի մէջ իսկապէս նոր շունչ բերել, նոր մղում առաջացնել եւ աւելի քաղաքակիրթ պայքարի ձեւով երկիրը տանել դէպի ընդհանուր եւ հիմնական փոփոխութիւնների:

Հ.- Ըստ հաղորդուած լուրերի` Հայաստանի կառավարութեան կազմում վերանշանակուել են գործող վարչապետն ու արտաքին գործերի նախարարը: Նկատի ունենալով, որ վերջին տարիներին հէնց նոյն այդ ոլորտներում ընթացող քաղաքականութիւնն ու քայլերը ամենախիստ քննադատութիւնների թիրախ են դարձել, ինչպէ՞ս կը բնութագրէք այդ վերանշանակումները:

Պ.- Ես կարծում եմ, որ շատ աւելի կարեւոր է վարչապետի վերանշանակումը, որին մեր կազմակերպութեան կողմից երկու անգամ անվստահութիւն է յայտնուել եւ, վերջին հաշուով, այս ընտրութիւնները մի բանի արդիւնք են` ժողովուրդը ցոյց տուեց, որ վիճակից դժգոհ է, ընկերային-տնտեսական իրավիճակից դժգոհ է: Այդ դժգոհութեան պատճառը կառավարութիւնն է. եթէ նոյնիսկ կառավարութիւնը չէ, դա էլ է կառավարութեան թերութիւնը, բայց կառավարութիւնն է, որ այդ իրավիճակը պէտք է բարելաւի, եւ եթէ կայ այդպէս համընդհանուր դժգոհութիւն, որը արդէն փաստ է եւ ոչ ոք չի կարող հերքել, ուրեմն իսկապէս անհասկանալի է յամառել եւ վարչապետին պահել նոյն լիազօրութիւններում: Ես կարծում եմ, ցաւօք, այս ամէն ինչից նախագահը չստացաւ ճիշդ ուղերձները եւ կատարեց կարեւոր մէկ սխալ` վարչապետին վերանշանակելով:

Հ.- Պրն. Մարգարեան, թոյլ տուէք, որպէս հարցի շարունակութիւն, յաւելել, որ վարչապետի  թեկնածութեան առաջադրումից յետոյ Հայաստանի նախագահը նոր որոշեց խորհրդակցել քաղաքական ուժերի հետ, ինչպէս` Արմէն Ռուստամեանի: Արդեօք դա որեւէ ազդեցութիւն չէ՞ր կարող ունենալ նախագահի վերջնական որոշման վրայ` մինչ հրամանագիր ստորագրելը:

Պ.- Նախքան վերջնական որոշումն է խորհրդակցել, բաւական լուրջ խօսակցութիւն է տեղի ունեցել, որից պէտք է նախագահը յաւելեալ դրդապատճառներ ունենար` վերյիշելու մեր կուսակցութեան ունեցած դիրքորոշումը, որն ունեցել ենք անցեալ տարիների ընթացքում, վերյիշելու նաեւ ժողովրդի դժգոհութեան պատճառը եւ խուսափէր այդ քայլն անելուց:

Յամենայն դէպս այս մթնոլորտում նախագահի շահերից էր բխում, որ մի քայլով առնուազն յոյս ներշնչէր հասարակութեանը, որ գնում է դէպի իրավիճակի բարելաւում, հարցերի լուծում, իսկ եթէ հարցերը մնացել են եւ լուծում չեն ստացել, դրա միակ պատասխանատուն կառավարութիւնն է եւ առաջին հերթին` վարչապետը:

Հ.- Թոյլ տուէք անցնել մեր համազգային  ցաւոտ հարցերից մէկին` Սուրիոյ ու մասնաւորապէս սուրիահայութեան դէմ ծառացած ծանրագոյն մարտահրաւէրին: Այս ցաւոտ թնճուկի մէջ, ըստ ձեզ, կանխատեսելին եւ անկանխատեսելին որո՞նք կարող են լինել, որով էլ հնարաւոր լինի վնասները նուազագոյնի հասցնել:

Պ.- Գիտէք, ամբողջ Սուրիոյ իրավիճակը շատ ծանր է, շատ մտահոգիչ է: Սուրիան կարծես թէ թեւակոխում է երկարատեւ քանդիչ ներքին պատերազմի փուլ եւ, բնականաբար, այդ պայմանների մէջ, առաջին հերթին, հարուածների թիրախ կարող են դառնալ համեմատաբար անպաշտպանները եւ անկազմակերպները: Եթէ միւս համայնքները, այսինքն` սիւննիները, ալեւիները, շիաները, քիւրտերը ունեն մեծ թուաքանակ, ամէն մէկի թիկունքում կանգնած են տարբեր պետութիւններ, ունեն իրենք իրենց պաշտպանելու հնարաւորութիւն եւ, վերջին հաշուով, իրենց համար կռուի ընթացքում է արձանագրուելու պարտութիւնը կամ յաղթութիւնը, կորուստը կամ ձեռքբերումը, հայութեան պարագայում` հայութիւնը այդ հնարաւորութիւնը չունի, չունի այն ծանրակշիռ ներկայութիւնը, որ կարողանայ առանձնաբար կազմակերպուելով` դառնալ մէկ առանձին ազդակ, գործօն եւ չունի այլ պետութիւնների կողմից պաշտպանուածութիւն: Այս պարագայում, կարծում եմ, մենք ունենք մէկ առաւելութիւն, որը պէտք է կարողանանք լաւագոյն ձեւով օգտագործել. դա հայկական պետականութիւնն է եւ տարասփիւռ, աշխարհասփիւռ հայութիւնը, որոնց միջոցով պէտք է կարողանանք աշխարհի ուշադրութիւնը սեւեռել հայ ժողովրդի ֆիզիքական անվտանգութեան հարցի վրայ եւ այդ առումով երաշխաւորութիւններ ստեղծել: Ցաւօք սրտի,  Սուրիայում ծայր են առել դաւանական այնպիսի ծայրայեղ շարժումներ, որոնք վտանգ են բոլորի համար, բայց մասնաւորաբար մեզ` հայութեան համար, եւ մենք պէտք է կարողանանք այդ վտանգի յարաբերութեան մէջ ցոյց տալ հայ ժողովրդի անվտանգութիւնը երաշխաւորելու խնդիրը: Մենք նորից ու նորից զօրաշարժի ենթարկուելու անհրաժեշտութիւն ունենք. այս անգամ, կարծում եմ, հարցը ոչ այնքան օգնութիւնն է սուրիահայութեանը, որքան քաղաքական յարաբերական համընդհանուր արշաւն է, որ մենք կարողանանք աշխարհի ուշադրութիւնը սեւեռել այդ կէտի վրայ: Իսկապէս մտահոգիչ է սուրիահայութեան ֆիզիքական անվտանգութեան հարցը: Ճիշդ է, որ այսօր մենք դեռ լուրջ հարցեր չենք դիմագրաւում, բայց ոչ ոք չի կարող ունենալ ապահովութիւնը, որ վաղը չէ, միւս օրը մենք չենք կանգնի աղէտի առջեւ: Ես չեմ ուզում ոչ ոքի վախեցնել, մասնաւորաբար չեմ ցանկանում Սուրիայում բնակուող հայութեանը խուճապի մատնել, վախեցնել, բայց կարծում եմ հարցն այնքան լուրջ է, որ բոլոր մեր հնարաւորութիւններն ու կարողութիւնները, հայկական պետականութիւնից սկսած մինչեւ կազմակերպուած սփիւռք եւ նոյնիսկ անհատներ, պէտք է կարողանան աշխարհի ուշադրութիւնը սեւեռել սուրիահայութեան ֆիզիքական անվտանգութեան հարցի վրայ: Մենք պէտք է կարողանանք ինչ-ինչ ձեւերով ապահովել, երաշխաւորել նրանց անվտանգութիւնը: Կարծում եմ, որպէս ցեղասպանութիւն տեսած ժողովրդի, մէկ հատուածի, պէտք է առաւել բարոյական պարտաւորութիւն ունենանք սուրիահայութեան նկատմամբ, որպէսզի նա նոր աղէտ չդիմագրաւի:

Հ.- Ձեր կարծիքով, Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին ընդառաջ` որո՞նք պէտք է լինեն այն քայլերը, որ անհրաժեշտ է յաւելել 100-ամեակի յանձնաժողովի աշխատանքներին:  Տեսակէտներ են հնչում, որ նախատեսուած աշխատանքները անհրաժեշտ չէ լայնածաւալ լուսաբանել` մինչ 100-ամեակի տարելից. ձեր տեսակէ՞տը:

Պ.- Ո՛չ, ես կարծում եմ` ամենավատն այն է, եթէ մենք բաւարարուենք ծիսակատարութիւններով յիշելով պատմական մի թուական: Կարծում եմ, որ մեզ համար 100-ամեակի պարագան կամ ընդհանրապէս Ցեղասպանութեան հարցի ոգեկոչումը, այսպէս ասած, պատմական ինչ-որ յարգանքի տուրք չէ, որ մենք մատուցում ենք, դա քաղաքական պայքար է, դա մեր ազգի այսօրուայ եւ վաղուայ օրուայ հետ կապուած հարց է: Այսինքն Ցեղասպանութիւնը մենք իբրեւ պատմական  երեւոյթ չէ, որ գնահատում ենք եւ ակնկալում ենք գնահատականներ. հայ ժողովրդի այսօրուայ ներկան եւ ապագան երաշխաւորելու համար է, որ մենք այդ պայքարն առաջ ենք տանում: Ուրեմն հարցի քաղաքական կողմը ամենամեծ կարեւորութիւնն է: Ճիշտ է, որ Ցեղասպանութեան հարցը մեզ համար ազգային հարց է, բայց ազգային-քաղաքական հարց է եւ այդ շեշտադրումն է, որ ամենակարեւորն է:

Մենք հաւատացած ենք` ժամանակն է, որ  կարողանանք անցնել պահանջատիրական հանգրուանի եւ այս առումով, կարծում եմ, առաջին կարեւոր քայլը, Արեւմտահայաստանի եկեղեցապատկան կալուածքների, եկեղեցիների իրաւատիրոջ իրաւունքով ասպարէզ դուրս գալն է: Այս առումով, կարծում եմ, որ համապատասխան հաստատութիւնները անելիքներ ունեն: Առաջին քայլը պէտք է վերցնեն, որին պէտք է հետեւի համահայկական մէկ շարժում, արշաւ` պայքարին նոր տեսք եւ բնոյթ հաղորդելու համար:

Ամենավատը ծիսակատարութեամբ սահմանափակուելն է. սա առիթ է, որ մենք պէտք է թէ՛ յիշենք եւ թէ՛ պարտաւորեցնենք, որ յիշեն: Յիշեցնենք բոլորին եւ պահանջենք մեր իրաւունքների վերականգնումը` մեր կորցրած իրաւունքների վերականգնումը: Կարծում եմ  նոր ժամանակաշրջան է սկսւում` Հայ դատի պայքարի առումով:

Հեռախօսազրոյցը վարեց
ԱՐՄԻՆԷ ԷԼԻԱԶԵԱՆԸ