Ընկերվարական Ոսպնեակ. Հայկական Սփիւռքի «Քարիւղ»-ի Վերաբաշխման Անհրաժեշտութիւն

ՏՕՆԻԿ Տ.

Կալկաթայի հայկական եկեղեցին

Հիւկօ Չաւեզի հիմնական ձեռքբերումներէն մէկը կը գտնենք ազգային հարստութիւններու օգտագործման ու ի շահ ժողովուրդին վերաբաշխումին մէջ: Վերջին գործօնը անպայմանօրէն իր դրական անդրադարձը պիտի ունենար (եւ տակաւին կտրելիք ճամբայ ունի) ժողովուրդին կենսամակարդակը բարձրացնելու, բանուոր, համեստ դասակարգի պատկանող խաւին ապրելակերպը բարեփոխելու իմաստով:

Փաստ է, թէ այդ հարստութիւններուն (հիմնականին մէջ քարիւղ եւ հողային տարածքներ…) օգտագործումն ու արդար վերաբաշխումը ուղղակիօրէն ազդած են ժողովուրդին կեանքը բարեփոխելու վրայ եւ այդ ալ զանազան բնագաւառներու մէջ, ինչպէս` ուսումնական համակարգ, բժշկական մարզ, աշխատանքային առիթներու ստեղծում եւ շարք մը այլ մարզերու մէջ իրագործումներ (թիւերն ու տոկոսային համեմատութիւնները կը փաստեն, որոնց անդրադառնալու նպատակ չունինք այստեղ, այլ փորձենք սեղմ ու հապճեպ ձեւով քննարկել նախագահ Չաւեզի օրերուն Վենեզուելայի ապրած փորձառութիւնը ազգային հարստութիւններուն օգտագործման ու վերաբաշխման ձեւը եւ ընդհանրացնելով նմանութեան գիծեր գտնել հայկական սփիւռքին հետ:

Անվիճելի իրողութիւն է, որ Վենեզուելայի նման քարիւղի հանքերով հարուստ պետութեան մը համար (շեշտենք պետութիւն բառին իմաստը իր ամբողջական բովանդակութեամբ) աւելի դիւրին կարելի է իրագործել այն, ինչ որ իրագործուեցաւ Չաւեզի ժամանակաշրջանին, քան հայկական սփիւռքին համար, մանաւանդ նորանկախ, փակ, սփիւռքի հետ նորածին քայլեր եւ փտածութեամբ յատկանշուող պետական համակարգ ունեցող Հայաստանի մը գոյութեամբ:

Արդ, ո՞ւր կը կայանայ հայկական սփիւռքի «քարիւղը» եւ ինչպէ՞ս կարելի է օգտագործել զայն եւ վերաբաշխել հայ ժողովուրդին մէջ անոր կեանքը բարեփոխելու եւ ի վերջոյ ծառայեցնելու հայոց պետականութեան հզօրացման եւ ակնկալուած ընդարձակման` ամբողջական Հայաստանի մը տեսլականով:

Անցնելով հիմնական նիւթին, փորձենք պատասխանել վերջին հարցադրումներուն:

Մատրասի հայկական եկեղեցին

Ուշադրութիւնս գրաւած է Կարօ Փօլատեանի «Զրոյց» շարքէն «Զրոյց Սիմոն Սիմոնեանի հետ» գրքոյկը, որուն մէջ Սիմոնեան կ՛ըսէ. «Հայ ժողովուրդի գոյատեւման, իրական յաւերժացման համար անհրաժեշտ է, որ գոյացնենք հարիւր միլիառ տոլարի դրամագլուխ մը, եւ ասիկա` հայ ժողովուրդի յաւերժացման համար իմ մտածած հիմնական պայմաններէն մէկն է, առաջի՛նը:

Փօլատեան ընդմիջելով կ՛ըսէ. «0 մը ջնջէ: 10 միլիառով ես սփիւռքը կը փրկեմ` հիմնելով 2 համալսարան, 10 երկրորդական վարժարան, 20 նախակրթարան, 2 ֆութպոլի խումբեր, համաշխարհային 100 մարզիկ, թատերախումբ, երաժշտախումբ, 10 դրամատուն…»:

Ճիշդ է, որ դրամագլուխի մը գոյութեամբ, որուն վրայ պէտք է աւելցնել նաեւ կառոյց մը, ազդակը վստահութիւն ներշնչող կազմակերպութեան մը, որ անշահախնդիր եւ իսկական-ընդհանրական-ազգային-ընկերվարական ապրումներով տոգորուած գործէ, կարելի է հրաշքներ գործել…

Նախքան այդ կառոյցին մասին հարցնել-խօսիլը, հարցնենք դրամագլուխի գոյութեան, հայութեան «քարիւղ»-ին եւ անոր «վերաբաշխման» ձեւերուն մասին:

Ըստ Սիմոնեանի, «ժողովուրդին փրկութեան համար` ամէ՛ն գանձ զոհաբերելի է, ինչպէս հարազատ հիւանդին եւ զաւակին փրկութեան համար` ամէն ինչ:

«Երուսաղէմի հայկական գանձերը, կալուածները, հողերը (20 միլիառ տոլար), Փերիայի (Պարսկաստան) շրջանի կալուածները, հողերը, Թաւրիզի եւ Ատրպատականի շրջանի կալուածները (5 միլիառ տոլար), Հնդկաստանի հայկական հարստութիւնները, Կիպրոսի Մակարայ վանքի 800 տէօնիւմ հողերը, Ճաւայի, Սումաթրայի, Սինկափուրի եւ Ասիոյ այլ կողմերու կալուածները, կտակները, մոռցուած բազում բաները: Դեռ կարելի է շարունակել հայկական հարստութիւններու, կալուածները ցուցակը… անտէր ու տէր փնտռող անհաշիւ հարստութիւններ` ամէն տեսակ, դրամատուներու մէջ պահ դրուած լիքիտ դրամներէն մինչեւ անծայրածիր հողերը: […] Ցարական Ռուսիոյ եւ Կովկասի հայկական անհաշուելի հարստութիւնները, յատկապէս Նոր Նախիջեւանի, Կովկասի Աստրախանի, Մոսկուայի, Փեթերսպուրկի եւ հայկական այլ գաղթավայրերու մէջ»:

Մատրասի հայկական գերեզմանատունը

Հոս նաեւ աւելցնենք Արեւմտահայաստանի մէջ գտնուող հայկական հարստութիւններուն եւ անոնց օտագործման եղանակները (ասոնց լայնօրէն անդրադարձած է Արա Պապեան` իրաւական հիմունքներով»:

Անշուշտ Սիմոնեանի նշած գումարները, գանձերու տիրանալու եւ շահագործման դնելու հարցը բարդ խնդիր է, սակայն անոնց գոյութեան փաստը` անհերքելի է. իսկ վերաբաշխումը եւ օգտագործումը (մանաւանդ ընկերվարական հիմքերու վրայ)` սփիւռքեան պայմաններուն մէջ բազմատեսակ դժուարութիւններու բախելու առարկայ:

Նախ գտնել այս հարստութիւններուն իրաւական տէրերը` Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութի՞ւն, Ամենայն Հայոց կաթողիկոսութի՞ւն, թերեւս նաեւ սփիւռքի ներկայացուցչական մարմին մը Հայաստանի Հանրապետութեան պետական լիազօր օժանդակութեամբ գործող:

Անդրադառնալով այս հարստութիւններուն օգտագործման եւ ի շահ ժողովուրդին «վերաբաշխման»` յայտնենք, թէ հարկ է ամէն ճիգ թափել համայն հայութեան տրամադրութեան տակ դնելու ամէն կառոյց, ըլլան անոնք ուսումնական, գիտական, մարզական, բժշկական, գործի առիթներու ստեղծում եւ ուրիշ շարք մը այլ միջոցներ` հայութիւնը իր հայկականութեան մէջ պահելու եւ ի վերջոյ ծառայեցնելու ամբողջական Հայաստանի մը:

Եզրափակելու համար ըսեմ, թէեւ այս միտքերը ոմանց համար ցնորական կրնան թուիլ, սակայն կը հաւատանք, թէ հզօր պետական կառոյցներով, հոգեւորական իրաւատէր ներկայացուցիչներու, ինչպէս նաեւ հզօր կազմակերպութեան մը միատեղ ջանքերով կարելի է իրականացնել զանոնք, նաեւ միաժամանակ կը հաւատանք, թէ նշուած ազգային հարստութիւններն ու անոնց օգտագործման յաւելեալ լուրջ եւ մասնագիտական աշխատանքի մը կը կարօտի, ինչպէս նաեւ միտքերը քննարկման արժանի նիւթ է. հոս կատարուածը ոչինչ է, այլ պարզապէս (յոյսով ենք) քննարկումը սկսելու առաջին քայլ…

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )