Մենք. Մարդկանց Ղեկավարելու Արուեստը

ԼԻԼԻԹ ԳԱԼՍՏԵԱՆ

«Արա, գողակա՞ն էք, թէ՞ պատգամաւոր». այսպիսին էր Հայաստանի ոստիկանապետի արձագանգը Գիւմրիում վերջերս տեղի ունեցած հերթական միջքլանային, միջքաղաքական ընդհարման առիթով, որն, ինչպէս եւ նախորդ դէպքերում, այս անգամ էլ մահացու ելք ունեցաւ: Հաշուեյարդար-ընդհարման երկու կողմերում Հայաստանի քաղաքական վերնախաւը ներկայացնող ոչ անյայտ անձինք են:

Այն, որ վաղուց արհեստների ու արուեստների քաղաք Գիւմրին նոյնացւում է յանցագործութեան, անպատժելիութեան, հաշուեյարդարների, միջքլանային բախումների ու բռնութեան հետ, նորութիւն չի: Նորութիւն չի նաեւ այն, որ վաղուց բռնութիւնն ու զոռպայութիւնը մեր իրականութեան եւ յատկապէս քաղաքական իրականութեան անբաժանելի մասն են կազմում, եւ այս իմաստով Գիւմրին առանձնացնել որպէս ովասիս, այնքան էլ արդար չի լինի:

Քաղաքական վերնախաւի ու բռնութեան անբաժանելիութիւնն ու նրա տխուր համբաւը մեր իրականութիւնում այլ աշխարհագրութիւններ էլ ունի, օրէնսդիրում եւ գործադիրում բազմաթիւ յայտնի «հերոսներ» ունենք, որոնց անուններն ու նրանց անուան հետ կապուած գայթակղեցուցիչ  պատմութիւններն անպակաս են հայրենի լրատուամիջոցների էջերից:

Ըստ էութեան, Հայաստանում որեւէ քաղաքական գործընթաց առանց բռնութեան չի ուղեկցւում: Կրակոցները, ծեծուջարդը, քուէատուփերի գողանալը, լցոնումներն ու պարզապէս մարդագողութիւնը մեր «ժողովրդավարացման» անբաժան ցուցիչներն են, եւ` անխուսափելիօրէն մեր իրականութեան մասին տարբեր միջազգային զեկոյցների առարկայ:

Արդար չի լինի նաեւ բռնութիւնը սոսկ քաղաքական գործընթացների հետ կապելը, որովհետեւ այն այլեւս գրեթէ համատարած ընկերային բնոյթ է կրում` շատերի համար դառնալով հոգեվիճակ կամ կենսակերպ:

Ու, թէեւ բռնութիւնը բոլոր ժամանակներում է եղել, բայց այն առաւելապէս բնորոշ է քաղաքական այն մշակոյթներին, ուր վերնախաւը (քաղաքական, մշակութային եւ այլ) չի կարեւորում կամ չի գիտակցում բարոյականութեան եւ արժեհամակարգի քայքայման վտանգաւորութեան աստիճանը:

Երբեմն քաղաքական «գործնապաշտներին» կարող է թուալ, թէ բռնութիւնը իշխանութիւն պահելու կամ ունենալու ամենակարճ ու արդիւնաւէտ ճանապարհն է: Թերեւս կարճ, բայց` ոչ արդիւնաւէտ, որովհետեւ բռնութեան համակարգուած կիրառումը ջլատում է հասարակութիւնը, քայքայում նրա բարոյական հիմքերը, հանրային վստահութիւնը, համերաշխութիւնն ու իրաւական յարաբերութիւնները:

Մեր` Հայաստանի պարագայում, բռնութիւնը սոսկ ֆիզիքական բնոյթ չի կրում, թէեւ երբեմն լրահոսում հանդիպող սահմռկեցուցիչ պատմութիւններից տպաւորութիւն ես ստանում, թէ վաղ միջնադարեան, ազգիդ հաւաքական կերպարի հետ կապ չունեցող հասարակութիւնում ես ապրում:

Համատարած անօրինականութիւնը, խաթարուած իրաւունքները, հանրային շահի ոտնահարումը ընկերային անարդարութեան, մարդ-քաղաքացու անարժէքութեան յարուցիչներ են, ու մենք սրա համար շատ բարձր գին ենք վճարում: Հայաստանից գնալով ահագնացող արտագաղթի հիմնական դրդապատճառը հէնց անպէտք, չարժեւորուած, չպաշտպանուած մարդն է, ու որքան էլ փորձենք աներեւոյթ 7 տոկոսանոց տնտեսական աճով մխիթարել Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացուն, հայրենիքից հեռանալու թերեւս գլխաւոր պատճառը չհատուցուող հաւատարմութիւնն է, սեփական խնդիրների ու վաղուայ օրուայ հետ մեն-մենակ մնալու հեռանկարը, զոռպայութեան ու շնականութեան առջեւ անկարողութիւնը:

Այս բարքերը հեռանկար չունեն, բարձրաձայնում են բոլորը, նոյնիսկ նրանք, ովքեր ի պաշտօնէ կամ ընկերային դիրքի բերումով քաղաքական վերնախաւն են կազմում ու պատասխանատու են հասարակութիւն ներմուծուած կեղծ արժէքների կամ իրական արժէքների քայքայման համար:

«Գողակա՞ն էք, թէ՞ պատգամաւոր» այս հռետորական բանաձեւը կարելի է անվերապահօրէն տարածել մեր երկրում գործող բոլոր հաստատութիւնների վրայ, որովհետեւ խաղի կանոնն ու «գողական» փիլիսոփայութիւնը համատարած է, կեղծ արժէքներն ու կեղծ հերոսները` հարկի…

Քաղաքական ու բարոյական բարեփոխումների հրամայականը կախուած է օդում, մեր զարգացման հեռանկարը միայն արժէքային յեղափոխութեամբ է հնարաւոր:

Իսկ մինչ այդ գրեթէ բոլոր զանգուածային լրատուամիջոցներով աղաւաղուած բարքեր ու աղաւաղուած լեզու (նոյնն է թէ մտածողութիւն) է յորդում` սրելով «գողակա՞ն էք, թէ՞ պատգամաւոր» բանաձեւի հրամայականը:

Որքանո՞վ կը տարածուի առհասարակ քաղաքական դաշտի վրայ այս երկուութիւնը, ցոյց կը տայ ժամանակը, այդ թւում նաեւ` մայիսի 5-ը:

Իսկ մինչ այդ շատ պարզ ճշմարտութիւն` Պերթրան Ռասելից. «Մարդկանց կարելի է ղեկավարել ոչ թէ բռնութեամբ, այլ իմաստնութեամբ: Այն իմաստնութեամբ, որ մարդու թէ՛ ներքին, թէ՛ արտաքին պահանջը աշխարհում երջանիկ ու ինքնաբաւ ապրելն է: Հետեւաբար իշխանութեան խնդիրը ոչ թէ հասարակութիւնը հակամարտող խմբերի բաժանելն է, այլ` հանրային համախոհութեամբ միաւորելը»:

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )