Խմբավարին Խօսքը. Նոր Երգերու Սպասումով

Մանկապատանեկան երգարուեստին նուիրեալ շարք մը բանաստեղծներ եւ երաժշտահաններ հարուստ ժառանգութիւն մը ստեղծած էին Խորհրդային  Հայաստանի մէջ, որուն զգալի մէկ մասը ժամանակավրէպ է այժմ, մինչ միւս մասը կը շարունակէ պահել իր թարմութիւնն ու գրաւչութիւնը `մնայուն կերպով զարդարելով հայրենի  թէ սփիւռքի մանկապատանեկան երգչախումբերուն երգացանկերը:

Այս իմաստով սփիւռքահայ իրականութիւնը աղքատ է: Որքան ալ ընդգծելի ըլլայ  Բարսեղ Կանաչեանի եւ Ալեքսան Մնակեանի ժառանգութիւնը, որոնց նախանցեալ տարի «Կարկաչ» ամբողջական համերգներով անդրադարձաւ, ու որքան ալ սրտագրաւ ըլլան նաեւ Եդուարդ Յակոբեանի ու  Աւետիս Նազարեանի կարգ մը երգերը, ընդհանուր առմամբ ուշագրաւ այլ անուններ չեն երեւիր դժբախտաբար:

Սխալ է սակայն հայ մանկապատանեկան խմբերգներու ստեղծումն ու տարածումը տեղայնացնել հայրենիք – սփիւռք տարանջատումով: Մեծ հարստութիւն է, որ հայրենիքի մէջ կայ ստեղծարար սերունդ մը, որ կը շարունակէ երկնել նո՛ր երգեր: Բաղձալի է, որ սփիւռքի մէջ ալ մանկապատանեկան աշխարհին նուիրուած արհեստավարժ բարձրորակ երաժշտահաններ , եթէ կան այդպիսիներ, խրախուսուին արեւմտահայերէն նոր երգեր երկնելու:

Անցեալ տարի Շուշիի «Վարանդա» երգչախումբի 20 եւ Համազգայինի «Կարկաչ» երգչախումբի 15-ամեակներուն եզրափակած էինք աւելի քան հարիւր երգերու ծնունդով եւ անդրանիկ կատարումով յատկանշուած հանգրուան մը, որ մեծապէս շահեկան եղաւ հայ երաժշտական իրականութեան մէջ մանկապատանեկան երգչախմբային երգացանկի քանակական եւ որակական նոր հարստութեան մը հաստատումով:Այդ երգերուն շուրջ կէսը հայրենի ստեղծագործողներուն նուէրն էր Շուշիի «Վարանդա» երգչախումբին եւ անոր ճամբով` Պէյրութի «Կարկաչ»-ին: Միւս մասը ծնունդ առաւ շնորհիւ անոնց պատուիրատուին` Համազգայինի Լիբանանի Շրջանային վարչութեան` Պէյրութի «Կարկաչ»-ին համար եւ այդ ճամբով` Շուշիի «Վարանդա»-ին: Երգեր ծնան, որոնք սիրուեցան զանոնք երգող տարբեր տարիներու մեր սաներուն կողմէ (մանուկները չես կրնար խաբել: Եթէ չսիրեն, չեն երգեր): Անոնք սիրուեցան նաեւ աշակերտական  թէ մեծահասակ ունկնդիրներու լայն լսարանին կողմէ: Այդ երգերէն շատեր ստացան զանազան մրցանակներ եւ մտան տարբեր ժողովածուներու մէջ` այսպիսով տարածուելով եւ զարդարելով ո՛չ միայն հայրենի, այլեւ սփիւռքի զանազան երգչախումբերու երգացանկը: Աւելի՛ն. անոնք սկսան ուսուցանուիլ նաեւ դպրոցական երգի դասապահերու ընթացքին, այսպիսով, նորահաս սերունդը հինին, աւանդականին , նախորդ սերունդէն ժառանգուածին զուգահեռ, օժտուեցաւ նաեւ  ժամանակակից ի՛ր երգերով, որ իր հերթին պիտի փոխանձէ յաջորդ սերունդին: Այլ խօսքով, անոնք դադրեցան պարոն Զաքարին ու իր ղեկավարած երգչախումբերուն երգերը ըլլալէ եւ դարձան համահայկական արժէք:

Մեծագոյն ուրախութիւններէս մէկն է այդ երգերը լսել այլ երգչախումբերու կամ դպրոցական աշակերտներու կատարմամբ: Իւրաքանչիւր երգի ծնունդը ունի իր պատմութիւնն ու  իր յուշը, անդրանիկ կատարման սպասման թռթիրը, ստեղծման պահի խմբավար-բանաստեղծ-երաժշտահան համագործակցութեան ընթացքը, ուսուցման թէ կատարման պահի ոգեւորիչ ապրումը, որ ինքնուրոյն կը դարձնէ ստեղծագործական ոստումը, նոր գրգիռով կ՛օժտէ տուեալ երգչախումբն ու իր ունկնդիրը, կը ձեռբազատէ կրկնութեան տաղտկալի ու մաշեցնող վիճակէն:

Անցնող տարուան ընթացքին զոյգ երգչախումբերուն համար ո՛չ մէկ նոր երգ ծնաւ: Հայրենի ստեղծագործողնե՞րն էին այս մարզէն սառած, թէ՞ պատուիրատուներուն հնարաւորութիւններն էին նօսրացած: Յամենայնդէպս , նոր երգերու բացակայութեան` հին երգերը կրկնելու ձանձրոյթէն ձերբազատ մնալու առիթ եղաւ ներկայացնելու բազմալեզու այս յայտագիրը , որ նոյնպէս մեծապէս սիրուեցաւ կարկաչականներուն կողմէն : Դասականին կողքին, կ՛անդրադառնանք օտար հանրածանօթ երգերու յատուկ ու որակեալ մշակումներու,անոնց շարքին պատանեկան կազմին երգացանկին մէջ հայկական բաժինով կատարելով արցախեան շարժման 25 ամեակին համահունչ Արցախի նուիրուած երկու երգեր, որոնք ծնունդով հին են թէեւ, սակայն Լիբանանի մէջ անոնց կատարումը մեզի յայտնի չէ: Իսկ մանկական բաժնի երգացանկը կազմելու համար հարկադրուած եղանք կատարել կրկնութիւններ:

Նոր երգերու ծնուցիչ պատճառը ըլլալով, մեր երգչախումբերուն երգացանկերը հարստացնելու գիտակցութիւնը անբաժան պէտք է մնայ մեզմէ: Երգերը ապրող էակներ են: Ունին հոգի եւ թռիչք: Չէ՞ որ անոնցմով կ՛ապրին ու կ՛ոգեւորուին իրերայաջորդ սերունդներ: Արդի ժամանակներուն մեծագումար միջոցներ կը ծախսուին շօու պիզնըսի համար, մինչ արհեստավարժ երգերու ծնունդը միշտ ալ քիչ խրախուսուած երեւոյթ կը շարունակէ մնալ մեր իրականութեան մէջ: Արհեստավարժ երգերը կը ծնին պատուիրատու- արարող-կատարող եռակողմ արդիւնաւէտ ու հեռամէտ համագործակցութեան շնորհիւ միայն: Այս գիտակցութեան ու համագործակցութեան բացակայութեան պարագային մեր երգչախումբերն ու անոնց  երգացանկերը կը կորսնցնեն իրենց գրաւչութիւնն ու կը դատապարտուին լճացնող անհրապոյր վիճակի: Հայրենի մշակոյթի նախարարութիւնը մեծ գործ ունի կատարելիք նաեւ ա՛յս ուղղութեամբ: Նոյնքան ընելիք ունին  նաեւ սփիւռքի բոլոր մշակութային միութիւնները անխտիր:

Իսկ մի՞թէ կարելի չէ հին ու ծանօթ երգերով յայտագիր կազմել: Անշո՛ւշտ եւ անկասկա՛ծ: Շատ աւելի դիւրին ու մատչելի ձեւով ընդունելութիւն գտնելու ճանապարհն է սիրուած ու փորձարկուած երգացանկով ներկայանալը: Սակայն երգչախումբ երեւոյթի գոյութեան գլխաւոր ու կարեւորագոյն գործօնը` երգստեղծումը զանց առնելու գնով միայն, որովհետեւ երգստեղծումի առաքելութիւնն է գլխաւոր եւ մնայուն արժէքը որեւէ երգչախումբի:

Համազգայինի «Կարկաչ» երգչախումբին յետ 15-ամեակի նոր հանգրուանը կը սկսիմ նոր երգերու սպասումով:

                                                                                                            Ձեր`
ՊԱՐՈՆ ԶԱՔԱՐ

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )