Սուրիոյ Ընդդիմութիւնը Զինելու Սպառնալիքը Կրնայ Նոր Առիթներ Ստեղծել Վարչակարգին Համար

Ամերիկեան իշխանութիւնները վերջերս յայտարարեցին Սուրիոյ ընդդիմութիւնը սպառազինելու Սպիտակ տան որոշումը. հարցական էր, թէ՞ այս որոշումը իսկապէ՞ս պիտի գործադրուի, թէ պարզ սպառնալիք մըն էր` Ռուսիոյ եւ Միացեալ Նահանգներու նախագահներու հանդիպումի նախօրեակին բարելաւելու համար Պարաք Օպամայի խաղաքարտերը:

***

Յունիսի սկիզբին վերջ գտաւ Սուրիա զէնք ղրկելու Եւրոպական Միութեան արգելքին պայմանաժամը, եւ այդ որոշումը չնորոգուեցաւ, ոչ ալ` երկարաձգուեցաւ: Եւրոպական Միութիւնը հրաժարեցաւ այդ արգելքէն` հակառակ իր կարեւոր անդամներէն ոմանց ընդիմութեան. Գերմանիա կ՛ուզէր նորոգել արգելքը, նոյնն ալ` Աւստրիան, որ քաշեց Կոլանի մէջ գտնուող ՄԱԿ-ի «Էնտով» զօրամասին անդամ իր զինուորները. Աւստրիա Ե. Միութեան նկատել տուաւ, որ Սուրիա զէնք ղրկելու թոյլտուութիւնը կը սպառնայ իր զինուորներուն, նկատի առած, որ վերջին շրջանին յաճախակի դարձած են Կոլանի մէջ ՄԱԿ-ի դէտերուն եւ զինուորներուն դէմ բռնարարքները:

Եւրոպական Միութեան յիշեալ որոշումէն նուազ քան երկու շաբաթ ետք վերարծարծուեցաւ Սուրիոյ ընդդիմութեան զինեալ խմբաւորումներուն զէնք հայթայթելու հարցը: Աշխուժացան Ուաշինկթըն-Լոնտոն-Փարիզ խորհրդակցութիւնները այս ուղղութեամբ, բայց նոյն ատեն այդ մայրաքաղաքներուն մէջ ազդեցիկ ձայներ բարձրացան` յիշեցնելու այն մտավախութիւնը, թէ` «մահացու զէնքեր» կրնան իյնալ անյայտ կապերով ծայրայեղական կազմակերպութիւններու ձեռքերուն մէջ:

Մայիսի վերջերուն թէժ դարձած այս քննարկումներուն ու յունիսի կիսուն նախատեսուած Օպամա-Փութին ժողովին միջեւ կարեւոր իրադարձութիւն մը իր տեղը գրաւեց սուրիական տագնապին հետ առնչութիւն ունեցող ուժերուն հաշուարկներուն մէջ. սուրիական բանակը վերահաստատեց իր հակակշիռը Հոմսի նահանգին մէջ Քուսէյր քաղաքին վրայ: Այս զարգացումը մարտավարական լուրջ նշանակութիւն ունի այն առումով, որ կը փակուէր երկրի կեդրոնական մասին մէջ զինեալ խմբակներու փոխօգնութեան եւ մանաւանդ` պարենաւորման ճամբան: Ան նաեւ ունի ռազմավարական խորք, որովհետեւ ծանրակշիռ հետեւանքներ կ՛ունենայ ուժերու հաւասարակշռութեան վրայ. բանակը պարտութեան մատնեց ընդդիմութեան զինեալ խմբաւորումներն ու օտար զինեալները, որոնց շարքերուն մէջ իսլամ արմատականներ կային, ինչպէս հաստատեցին արեւմտեան պետութիւններ: Այդ երկիրները նաեւ խոստովանեցան, որ իրենց քաղաքացիներէն ալ կան այդ զինեալներու շարքերուն մէջ:

Քուսէյրի եւ զայն շրջապատող գիւղերուն համար մղուած ճակատամարտի փոշին ու ծուխը չփարատած` սկսած էին արեւմտեան յայտարարութիւնները, որոնք կը զգուշացնէին, թէ ընդդիմութեան այլ կեդրոններ ու յենակէտեր ալ կրնան իյնալ տոմինոյի սկզբունքի հետեւողութեամբ: Այս յայտարարութիւններէն ուշագրաւ էր Ֆրանսայի արտաքին գործոց նախարար Լորան Ֆապիուսինը, ուր աներկբայօրէն շեշտուեցաւ մարտադաշտի երկու ուժերուն միջեւ հաւասարակշռութիւնը վերականգնելու անհրաժեշտութիւնը. Ֆապիուս կոչ ուղղեց միջազգային ընտանիքին` կասեցնելու Հալէպի ուղղութեամբ սուրիական բանակին յառաջխաղացքը. սուրիական բանակին ու անոր դաշնակիցներուն յաջորդ թիրախը պիտի ըլլայ Հալէպը, ըսաւ ան` քննադատելով ամերիկեան կրաւորականութիւնը. ամերիկացիք կ՛ուզեն մէկ կողմ կանգնած մնալ, բայց հակամարտութիւնը ներքին-տեղական չէ այլեւս, այլ վերածուած է շրջանային, նոյնիսկ` միջազգային հակամարտութեան, ըսաւ Ֆապիուս:

Արեւմուտքցի դաշնակիցներուն միջեւ համակարգումը մնայուն էր. ֆրանսական դիւանագիտութեան պետը իր այդ յայտարարութիւնը կատարեց իր ամերիկացի պաշտօնակիցին` Ճոն Քերիի հետ հեռաձայնային խորհրդակցութենէ մը անմիջապէս ետք: Այդ խօսակցութեան պահուն Քերի եւ Օպամայի ապահովական հարցերու խմբակը շտապ ժողով մը կը գումարէին Սպիտակ տան մէջ` քննարկելու համար Սուրիոյ առնչութեամբ Ուաշինկթընի մնացած ընտրանքները: Ժողովին կը մասնակցէին պաշտպանութեան նախարար Չաք Հեկըլ եւ սպայակոյտի պետ Մարթըն Տեմպսի: Ժողովէն ետք Քերի յայտարարեց, որ սուրիական բանակի նորագոյն յառաջխաղացքը կը խոչընդոտէ տագնապի խաղաղ լուծման համար Ուաշինկթընի եւ իր դաշնակիցներուն աշխատանքը:

Ուաշինկթընի մէջ գտնուող բարձրաստիճան ռուս դիւանագէտ մը «Մայատին»-ի թղթակիցին հաւաստեց, որ եթէ ամերիկացիք զէնք հայթայթեն սուրիական ընդդիմութեան, ապա «Մոսկուա իր կարգին պիտի զինէ իր դաշնակիցները»: Ան կ՛ակնարկէր «Էս-300» տիպի հրթիռային համակարգերու` Սուրիոյ յանձնումին. այս առնչութեամբ պայմանագիրներ շատոնց ստորագրուած են արդէն:

«Էսոշիէյթըտ Փրես» լրատու գործակալութիւնը նոյն օրերուն հաղորդեց, թէ ամերիկացի պաշտօնատարներէ իմացած է, որ նախագահ Պարաք Օպամայի ազգային անվտանգութեան հարցերու խորհրդականները վերահաստատած են իրենց վերապահութիւնները սուրիական ընդդիմութեան ամերիկեան զէնքեր տրամադրելու առնչութեամբ: «Էյ.Փի.» հետեւցուց, որ հակառակ կատարուած յայտարարութեան, ամերիկեան վարչակազմը միակարծիք չէ այս առնչութեամբ, եւ նախատեսելի չէ, որ ամերիկացիք մօտիկ ապագային որոշում տան գործնապէս փոխելու Սուրիոյ մէջ իրավիճակը: Բարձրաստիճան պաշտօնատարներ «Էյ.Փի.»-ի ըսին, թէ ամերիկեան ղեկավարութիւնը գիտակից է, որ պէտք է բան մը ընել` փոխելու համար սուրիական մարտադաշտերու զարգացումներուն ուղղութիւնը, բայց անոնք չեն գիտեր, թէ ի՛նչ պէտք է ընել, եւ ընդդիութիւնը զինելու առաջարկը երկփեղկած է Օպամայի խորհրդականները: Սպիտակ տան, Փենթակոնի եւ «Սի.Այ.Էյ.»-ի բազմաթիւ պաշտօնատարներ վարանոտ են, եւ կը վախնան զէնք ու զինամթերք տրամադրելէ զինեալ խմբաւորումներուն, որոնց մեծամասնութիւնը արմատականներու հակակշիռին տակ կը գտնուի:

«Ուաշինկթըն Փոսթ» օրաթերթն ալ լուսարձակի տակ առաւ սուրիական տագնապին առնչութեամբ ամերիկեան վարչամեքենային վարանոտ ընթացքը: Բրիտանական նախարարական պատուիրակութեան մը Ուաշինկթըն այցելութեան առիթով լոյս ընծայուած իր մեկնաբանութիւններուն մէջ թերթը յայտնեց, որ Ուաշինկթըն կը վախնայ, թէ սխալ քայլ մը կրնայ զինք մղել պատերազմի, եւ Հըզպալլայի ու Իրանի դէմ ուղղակի եւ երկարատեւ ճակատումի: Բրիտանական պատուիրակութեան անդամներ նոյն առիթով «Ուաշինկթըն Փոսթ»-ին յայտնած են, թէ Բրիտանիոյ կառավարութիւնը այս պահուն նոյնքան երկփեղկուած է սուրիական ընդդիմութիւնը զինելու հարցին շուրջ:

Միացեալ Նահանգներու նախկին նախագահ Պիլ Քլինթըն նոյն օրերուն զօրակցութիւն յայտնեց ծերակուտական Ճոն Մըքքէյնի սուրիական  ընդդիմութիւնը զինելու կոչին:

Նոյն օրերուն Սպիտակ տունը աննախընթաց ամբաստանութիւն ուղղեց սուրիական վարչակարգին` ըսելով, որ ան քիմիական զէնքեր գորածած է ընդդիմութեան դէմ, եւ այդ արարքով անցած է Օպամայի կողմէ Դամասկոսի ճշդուած կարմիր գիծերը: Այդ ամբաստանութեան յաջորդեց Սպիտակ տան այն յայտարարութիւնը, թէ Օպամա որոշած է զինուորական օգնութիւն տալ սուրիական ընդդիմութեան (բայց չճշդեց այդ օգնութեան բնոյթը), նաեւ` աւելցնելով ընդդիմութեան տրամադրուող «ոչ մահացու սարքեր»-ու քանակը: Մըքքէյն ողջունեց Օպամայի որոշումը եւ պահանջեց աւելի հեռու երթալ եւ թռիչքներու արգիլեալ գօտի հաստատել, որպէսզի նախաքայլ հանդիսանայ սուրիական վարչակարգը ուժով տապալելու զինուորական միջամտութեան մը ուղղութեամբ:

Հարցականներ կան, թէ ինչպէ՞ս պիտի գործադրուի ընդդիմութիւնը սպառազինելու Օպամայի որոշումը: Կասկածներ կան, թէ այդ իմաստով յայտարարութիւնը պարզապէս փորձ մըն է Օպամա-Փութին ժողովին ամերիկացի նախագահին բանակցային դիրքը ամրապնդելու, մանաւանդ որ Ամերիկայի դաշնակիցները վերջերս ծանր պարտութիւններ կրած են եւ կարեւոր դիրքեր կորսնցուցած են սուրիական մարտադաշտին վրայ:

Գետնի վրայ ուղղակի ճակատումի երթալու ամերիկեան որոշումը աւելի անհաւանական կը թուի նոյն օրերուն ամերիկեան մամուլի հաղորդած կարգ մը լուրերուն լոյսին տակ: Այսպէս, օրինակի համար, «Նեշընըլլ Ճըռնըլ» շաբաթաթերթը զգուշացուց ամերիկեան զինեալ ուժերը ամլութեան տանող պայմաններէ. պաշտպանութեան նախարարութեան պիւտճէէն գումարներ շերտ առ շերտ կը խլուին ու կը շեղուին իրենց բուն նպատակներէն, ըսաւ թերթը. ան նաեւ յայտնեց, որ Փենթակոնը օրէ օր աւելի մեծ դժուարութիւններու կը բախի զինուորագրումի եւ իր շարքերուն մէջ բարձրորակ մարդուժ պահպանելու մէջ. պարտադիր զինուորագրութիւն չկայ, իսկ անհաւասարաչափ ռազմաձեւերու, օրինակ` հրոսակային ռազմաոճի լաւապէս պատրաստուած մարդուժը անբաւարար է, եւ հնարաւորութիւն չկայ այդ թիւը անհրաժեշտ չափի հասցնելու, յայտնեց թերթը:

Քաղաքական գետնի վրայ առնչակից կողմերը այլ դժուարութիւններ կը դիմագրաւեն: Սուրիական ընդդիմութիւնը կը մերժէ մասնակցիլ Ժընեւ-2 խորհրդաժողովին, այնքան ատեն որ երաշխիքներ չէ ստացած, որ նախագահ Պ. Ասատ պիտի հրաժարի, եւ պիտի կազմուի իր` ընդդիմութեան, ղեկավարութեամբ փոխանցման շրջանի կառավարութիւն մը: «Ազատ բանակ»-ի սպայակոյտի պետ Սելիմ Իտրիսի այս իմաստով կատարած յայտարարութիւնը եւ պահանջները մեկնաբանուեցան իբրեւ երկխօսութիւնը սկսելէ առաջ այդ երկխօսութեան արդիւնքը պարտադրելու անընդունելի փորձ:

Ուաշինկթընի դիմագրաւած մէկ այլ քաղաքական դժուարութիւնն ալ ընդդիմութեան միացեալ պատուիրակութեան կազմութիւնն է: Երկրէն դուրս գտնուող քաղաքական ընդդիմութեան բազմաթիւ թեւերն ու խմբաւորումները, ինչպէս նաեւ երկրէն ներս զինեալ ապստամբներու տարբեր թեւերն ու խմբաւորումները, կշիռի, դերի եւ դիրքի իմաստով այնպիսի պայմաններ կը դնեն, զորս կարելի չէ եղած հաշտեցնել ցարդ: Ասոր դիմաց, «միւս» կողմը ոչ մէկ դժուարութիւն կը դիմագրաւէ, եւ իւրաքանչիւր դաշնակից իր դերը կը կատարէ` վստահելով միւս դաշնակիցին. Սուրիոյ պետութիւնը ճշդած է իր բանագնացը, Սուրիոյ բանակը կը շարունակէ գետնի վրայ իր յառաջխաղացքը, եւ այս բոլորը ուժեղ խաղաքարտեր կը հանդիսանան Օպամայի հետ ժողովին պատրաստուող Ռուսիոյ նախագահ Փութինի ձեռքերուն մէջ:

Արտասահման գտնուող ընդդիմութիւնն ու զինեալ խմբաւորումները գիտակից են բոլոր այս դժուարութիւններուն. անոնք նաեւ կը գիտակցին, թէ ժամանակը իրենց դէմ է: Ուստի անոնք Ժընեւի ժողովին չմասնակցելու իրենց սպառնալիքով (որուն հաւաստիութիւն տալու համար անոր կը ձայնակցի Փարիզ) պարզապէս կը փորձեն քողարկել իրենց դիմագրաւած դժուարութիւնները: Նոյն ատեն, այսօր ժողովի ուշացումը յաւելեալ ժամանակ կու տայ սուրիական բանակին նորանոր շրջաններ մտնելու` աւելի եւս տկարացնելով իրենց բանակցային դիրքերը:

Ասոր վրայ կու գայ աւելնալու այն հանգամանքը, թէ Սուրիոյ մէջ նախագահական ընտրութիւնները կը մօտենան (շուրջ մէկ տարի ետք), եւ եթէ անոնցմէ առաջ խաղաղ լուծումի համաձայնութիւն եթէ չգոյանայ, առաւելութիւնը պիտի ըլլայ երկրէն ներս գտնուող քաղաքական ընդդիմութեան, որ պիտի մասնակցի ընտրութիւններու եւ հաւանական համախոհական կառավարութեան:

Նոյն ճամբարի բանալի դերակատարներէն Իսրայէլ սարսափած է «Էս-300» հրթիռներու Սուրիոյ հասնելուն հաւանականութենէն եւ կը շարունակէ աշխատիլ համոզելու ռուսերը, որ հակառակ ամէն բանի` չյանձնեն զանոնք: Իսրայէլի վարչապետ Պենիամին Նեթանիահու փորձեց ու չկրցաւ համոզել Փութինը: Յունիսի կէսերուն նոյնպիսի փորձ մը կատարեց Մոսկուա այցելած Իսրայէլի արտաքին գործոց նախարարը:

Իսրայէլի կացութիւնն ու մտավախութիւնները վատթարացան, երբ ի պատասխան ընդդիմութիւնը զինելու ամերիկեան յայտարարութեան` Ռուսիա սպառնաց փութացնել այդ հրթիռներուն յանձնումը, ինչպէս նշեցինք վերը:

Ռուսական կեցուածքը օրէ օր կը կարծրանայ, ռուսական դիրքերը օրէ օր կը զօրանան, ամերիկացիք ընդդիմութիւնը զինելու իրենց որոշումի գործադրութեան բարդ միջոցները դիւրացնել կը փորձեն, եւ Քրեմլին կը յայտարարէ, թէ «Էս-300»-ները Սուրիոյ վաճառելու պայմանագիրի գործադրութեան սառեցումն իսկ չի քննարկեր: Իսկ նախագահ Փութինի օգնականներէն մին կը յայտարարէ, որ` «սուրիական վարչակարգին կողմէ քիմիական զէնքերու գործածութեան մասին Ուաշինկթընի ներկայացուցած ապացոյցները համոզիչ չեն», եւ Միխայիլ Պոկտանով կը զգուշացնէ, որ` «սուրիական ընդդիմութեան զէնք մատակարարելու որոշումը ձախողութեան կը մատնէ քաղաքական լուծում գտնելու ճիգերը»:

Այս բոլորէն կարելի է հետեւցնել, որ ընդդիմութիւնը սպառազինելու ամերիկեան որոշումը կրնայ պատճառ դառնալ, որ Սուրիա ստանայ Իսրայէլի հետ ուժերու անհաւասարութիւնը սրբագրող եւ ի նպաստ իրեն շրջող զէնքեր: Նման բան անդարմանելի վնաս պիտի պատճառէ Օպամայի` ամերիկեան ներքին ճակատին վրայ, ուր ազդեցիկ կողմեր աններելի յանցանք պիտի համարեն Իսրայէլի անվտանգութեան հասած այդ հարուածը: Նոյն զարգացումները մեծ շահեր պիտի ապահովեն Սուրիոյ եւ իր դաշնակիցներուն, երբ ճնշումի կ՛ենթարկուի ամերիկացի քաղաքագէտներու «Աքիլլէսի կռունկ»-ը` Իսրայէլի անվտանգութիւնը: Քաղաքական այս ճակատին վրայ մէկ այլ յառաջխաղացքն ալ նախագահ Պ. Ասատին նոյն օրերուն (14 յունիս) վերագրուած այն յայտարարութիւնն էր, թէ Սուրիա արդէն սկսած է Կոլանի մէջ «դիմադրութեան» շղթայազերծման լուրջ պատրաստութիւններուն. Ասատ կը հարուածէր Օպամայի վարչակազմի ամէնէն զգայուն կէտին:

Այս բոլորին միակ տրամաբանական եզրակացութիւնն այն է, որ ընդդիմադիրները զինելու ամերիկեան սպառնալիքը կրնայ վերածուիլ սուրիական վարչակարգին նպաստաւոր ռազմավարական մեծ անկիւնադարձերու ոչ միայն ներքին հակամարտութեան, այլ նաեւ` շրջանային հարցերու եւ հակառակորդներու դէմ:

Աղբիւրներ` «Մայատին», «Էսոշիէյթըտ Փրես», «Ուաշինկթըն Փոսթ», «Նեշընըլ Ճըռնըլ«, «Սամա» եւ այլ օրաթերթեր:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )