«Ազդակ»` Ութսունվեց Տարիներու Ծառայութեան Ընդմէջէն. Հայ Կեանքը Քարանթինայի Մէջ

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Պէյրութի ծովեզերեայ գօտիին մէջ 1920-ական տարիներուն գաղթական հայութեան կողմէ կազմաւորուած Քարանթինայի հիւղաւանը ժամանակի ընթացքին ապրեցաւ զարգացման հոլովոյթ մը: Թիթեղաշէն եւ փայտաշէն խրճիթները մասամբ նորոգուեցան, շինուեցան Սուրբ Երրորդութիւն եկեղեցին եւ ազգային Մեսրոպեան վարժարանը, եւ հիւղաւանին կեանքը շարունակուեցաւ իր դժուարութիւններով ու անպատեհութիւններով: Ժողովուրդը իր առօրեան հոգալու միջոցները գտած էր, միջոցներ, որոնք այնքան ալ դիւրին չէին եւ քիչ մը արտասովոր էին: Ծովեզերքի աղբանոցները իրենց «օգուտը» ունէին, որովհետեւ հոնկէ կը հաւաքէին ոսկոր, մետաղ, թուղթ, ապակի շիշեր, եւ այլն, եւ շատեր անոնցմով իրենց օրապահիկը կ՛ապահովէին:

Քարանթինայի կողքին, անոր մօտիկը 1940-ական տարիներուն կազմաւորուեցաւ թաղամաս մը, որուն բնակիչները առանց քաղաքապետարանի արտօնութեան պետական հողի վրայ թիթեղաշէն եւ փայտաշէն բնակարաններ կառուցեցին: Թաղամասը կոչուեցաւ Չարչափուխ, որ կը նշանակէ հապճեպ, աճապարանքով: Հաճընի հանդիպակաց կողմը գտնուող այս հիւղաւանի հողերուն մէկ մասը պետութիւնը օգտագործեց մայրուղիի ընդարձակման համար:

* * *

«Ազդակ» 2 հոկտեմբեր 1951-ի թիւով եւ «Օգնենք Ազգային Մեսրոպեան վարժարանին» խորագիրով թղթակցութեամբ կը գրէր.

«Պէյրութ-քաղաքի եւ Պուրճ-Համուտի հայաշատ գրեթէ բոլոր թաղերն ալ ներկայիս ունին կամ ունենալու են իրենց քիչ թէ շատ ներկայանալի ու քարաշէն եկեղեցիներն ու ազգային վարժարանները: Բացառութիւն կը կազմեն միայն երկու աղքատ ու անտէր շրջաններ, որոնք բնակուած են հայկական հոծ զանգուածներով, որոնց թիւը կը հասնի մօտ 10,000-ի: Այդ երկու աղքատիկ շրջաններն են` Քարանթինայի Ամանոս հիւղաւանը եւ Պուրճ Համուտի Թիրօ-Սանճաք հիւղաւանները, որոնք 30 տարիներէ ի վեր գոյութիւն ունին եւ կը մնան գրեթէ անփոփոխ` իրենց եղկելի վիճակին մէջ: Այդ երկու հիւղաւաններուն մէջ ապրող մեր հայ հայրենակիցներուն կեանքը,- սեւ առօրեան` իր հացի գալարող հնհնուքով – առանց չափազանցութեան կրնանք ըսել թէ ուղղակի դժոխային է: Անիկա կը կարօտի անմիջական ու արմատական դարմաններու եւ օժանդակութեան: քանիցս այս թերթին էջերէն մեր ազգայիններուն լուրջ ուշադրութիւնը հրաւիրած ենք արդէն այդ երկու հիւղաւաններուն մէջ բնակող մեր թշուառ հայրենակիցներուն ամենաողբալի կացութեան վրայ: Բայց մեր յուսահատական կոչերը ցարդ մնացին «ձայն բարբարոյ յանապատի»: Կը յուսանք, թէ գոնէ այս անգամ, պիտի լսուի մեր այս օգնութեան կանչը:

Մեր ազգային պատասխանատու իշխանութիւնները, մեր բոլոր ազգային կուսակցութիւններն ու բարեսիրական կազմակերպութիւնները եւ մանաւանդ մեր ունեւոր հայրենակիցները պէտք է մտածեն – այսօր իսկ – այդ հիւղաւաններուն հայ մարդոց մասին: Անոնց վերջնական ու մարդավայել բնակարաններ ապահովելու համար ծրագիր մը մշակելու անյետաձգելի հարցին շուրջ: Մեր հայրենակիցները հիւղաւաններու դժոխքէն փրկելու հրամայականութեան շուրջ: Այդ փայտակերտ, թիթեղածածկ կեղտոտ ու ապառողջ հիւղաւաններուն գոյութիւնը – 30 տարիէ ի վեր – ազգային մեծ ամօթ մըն է մեզի համար:

Ինչպէս դիտել կու տայինք թղթակցութեան սկիզբը, այս թշուառութեանց մասին շատ բան գրուեցաւ եւ ինչ յուզի՜չ բաներ («հայ մանուկները խոզերու պէս…» եւայլն). բայց դժբախտաբար կարծես լսող չկայ…:

Անցեալ երկու տարիներու ընթացքին օր. Լիլա Գարակէօզեան, տէր եւ տիկին Գաւուքճեաններ, պր. Ճորճ Մարտիկեան եւ ուրիշ ամերիկահայ մեծանուն ազնիւ անձնաւորութիւններ այցելեցին ի շարս այլ հայկական թաղերու, նաեւ այս զոյգ հիւղաւաններուն: Սակայն, դժբախտաբար, ցարդ որեւէ նպաստ, որեւէ օգնութեան ձեռնարկ տեղի չունեցաւ: Չենք կասկածիր, թէ տրուած խոստումները պիտի յարգուին: Բայց ե՞րբ: Ահա ա՛յս է կարեւորը: Արդարեւ, հայկական առածը կ՛ըսէ. «Մինչեւ առուին ջուր գայ, գորտին աչքը դուրս կու գայ»: Այնպէս ալ, կսկիծը մեր սրտին կը խորհինք թէ երբ հանգանակուած կամ խոստացուած տոլարները հասնին եւ նոր դպրոց ու եկեղեցի կառուցուին, այդ հիւղաւաններու հայ մանուկները – այսինքն մեր ապագայ հայ սերունդը – մահուան փոսին եզերքը հասած պիտի ըլլայ արդէն:

Այլասերման վտանգը.- Մասնաւորելով մեր խօսքը Քարանթինայի Ամանոս հիւղաւանի մասին, կ՛ուզենք շեշտել թէ հոս մեր հայրենակիցներուն վիճակը ուղղակի անտանելի դարձած է այլեւս: Վերջին տարիներու ընթացքին պաղեստինցի գաղթականներու, պետեւիներու եւ քիւրտերու այս թաղամասին մէջ տեղաւորման հետեւանքով: Այլասերումը կը սպառնայ մեր հայրենակիցներուն: Արդարեւ, մինչ մէկ կողմէ մեր հայրենակիցներուն թշուառութիւնը կատարեալ դարձած է, տիրող անգործութեան պատճառաւ, միւս կողմէ կարգ մը անբարոյական ու այլասերած հայանուն տարրեր մուտք գործելով այս անտէր թաղամասէն ներս, կ՛ապականեն մեր հայրենակիցներուն կեանքը: Անոնք անբարոյականութիւն կը տարածեն հայ մաքուր ընտանիքներէ ներս, խաթարելով հայ ընտանիքի նուիրական սրբութիւնը…

Ազգային Մեսրոպեան վարժարանի կիսաւեր վիճակը – Ներկայիս թաղիս մէջ ամէնէն հրատապ ազգային խնդիրը Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ եւ մանաւանդ Ազգային Մեսրոպեան վարժարանի «շէնք»ին նորոգութեան հարցն է: Շրջանիս թաղական Խորհուրդը, իր վերջին նիստերուն մէջ, հանգամանօրէն քննելով այս անյետաձգելի խնդիրը, որոշած է, վերամուտէն առաջ, հարկ եղած նորոգութիւններուն ձեռնարկել, տրուած ըլլալով որ թէ՛ դպրոցի փայտակերտ «դասարան»ները եւ թէ եկեղեցին, մաշած, փտած ու խարխլած, կիսաւեր վիճակ մը կը ներկայացնեն: Դպրոցին «սենեակ»ներուն դռներն ու պատուհանները, բոլորովին փտած են կամ ինկած, զինկէ տանիքները ծակծկած, գետնամածը հողէ: Վաղը տղաք «դպրոց» պիտի յաճախեն հոս եւ ձմեռը պիտի չուշանայ իր հազար ու մէկ անպատեհութիւններով»:

* * *

2 հոկտեմբեր 1953-ի թիւով «Ազդակ» «Ազգային կեանքը  Քարանթինայի մէջ» խորագիրով թղթակցութեամբ կը գրէր.

«Տեսակցութիւն մը ունեցայ, Մար Մխայէլ, Քարանթինա եւ Ամանոս թաղերուն Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ եւ Ազգային Մեսրոպեան վարժարանի թաղականութեան ատենապետ Պր. Կարապետ Աֆարեանի հետ, որ սիրով պատասխանեց մեր հարցումներուն:

– Որքա՞ն էր ձեր վարժարանի աշակերտութեան թիւը 1952-1953 տարեշրջանին:
– Նախակրթարան եւ մանկապարտէզ միատեղ, կը հաշուէր 443 երկսեռ աշակերտութիւն:
– Քանի՞ մանչ ու քանի՞ աղջիկ:
– Նախակրթարանի բաժինը ունէր 98 մանչ եւ 104 աղջիկ, իսկ մանկապարտէզը 127 մանչ եւ 114 աղջիկ:
– Նախակրթարանը քանի՞ դասարաններէ կը բաղկանայ:
– Նախակրթարանը կը բաղկանայ լրիւ 6 դասարաններէ եւ կը գործադրուի Ազգային ուսումնական խորհուրդի կրթական ծրագիրը:
– Նախակրթարանի ուսուցչական կազմը քանի՞ հոգիէ կը բաղկանայ:
– Տնօրէնով միասին մեր վարժարանը ունի 5 այր ուսուցիչներ ու 2 ուսուցչուհիներ:
– Իսկ մանկապարտէ՞զը:
– Մանկապարտիզպանուհիին հետ միասին, 4 վարժուհիներ, կը պահենք նաեւ տնտեսուհի մը:
– Քանի՞ դասարաններէ կը բաղկանայ մանկապարտէզը:
– Մանկապարտէզը կը բաղկանայ 4 դասարաններէ: Ծաղիկ, կոկոն, բողբոջ եւ ծիլ:
– 1952-53 տարեշրջանին քանի՞ շրջանաւարտ ունեցաք:
– Նախակրթարանէն 17 հոգի, 11-ը մանչ եւ 6-ը աղջիկ, իսկ մանկապարտէզէն 53 հոգի, 31 մանչ, 22 աղջիկ:
– Գո՞հ էք ուսուցչական կազմէն:
– Գոհ ենք, ըստ ամենայնի:
– Դպրոցին եւ եկեղեցիին հողը ազգապատկա՞ն է:
– Հողը ազգապատկան չէ, բայց շէնքը ազգապատկան է:

Հոս ընդհատելով, կը փափաքինք պարզել այն աննպաստ կացութիւնը, ուր կ՛ապրին 9 ամիսներ մեր զաւակները ուսում առնելու համար:

Նախակրթարանի բաժինը ունի առանձին դասարաններ, բայց կէս պատերով միայն բաժնուած են իրարմէ:

Եւ շատ դիւրութեամբ կը լսուի 4-րդ դասարանին դասաւանդութիւնը Ա. դասարանի աշակերտներուն եւ փոխադարձաբար:

– Թերեւս մանկավարժական է…: Աւելցուցէք ասոր վրայ մանկապարտէզին աղմուկը, դասարաններու դռներուն առջեւ, զբօսանքներու պահուն, կը կազմէք լրիւ գաղափարը, ուսուցչական կազմի տառապանքին ու աշակերտութեան… դժուարութեան:

Իսկ գալով մանկապարտէզին, կը ներկայացնէ աւելի խղճալի պատկեր մը: Եկեղեցւոյ մէջ կ՛ուսանին 241 հոգի, 4-7 տարեկան, բաժնուած 4 դասարաններու եկեղեցւոյ չորս անկիւններուն մէջ: Աւելցուցէք ասոր վրայ ձմեռը` անձրեւին աղմուկը, առաստաղը թիթեղածածկ ըլլալուն եւ ամառուան տաքը: Այս պայմաններու տակ, քիչ մըն ալ թող ընթերցողները երեւակայեն, եթէ իրենց երեւակայութիւնը ամլութեան չէ դատապարտուած, թէ ի՞նչ կ՛ըլլայ, ինչպէս կ՛ըլլայ, դաստիարակողը եւ դաստիարակուողը:

– Քանի՞ տարուան կեանք ունին եկեղեցին ու դպրոցը այս թաղին մէջ:
– Մօտաւորապէս 30 տարուան:
– Կը խորհի՞ք սեփական հող եւ շէնք ունենալու մասին:
– Թաղականութեանս ընտրութենէն անմիջապէս ետք, տեսնելով այս անբաղձալի վիճակը, խորհուրդիս միակ փափաքը եղած է օժտել այս թաղը սեփական եկեղեցիով ու դպրոցով: Մեր նիւթական կարողութենէն շատ վեր ըլլալուն, յաճախ դիմած ենք, եւ պիտի շարունակենք անխոնջ կերպով դիմել, մեր ժողովուրդին բարեսէր եւ ունեւոր զաւակներուն մինչեւ որ հասնինք մեր նպատակին: Յոյս մեծ  ունինք որ, Աստուծմով, պիտի գտնուի մեր ազգին մէջ հարուստ մը իր նիւթական հարստութեան միացուցած իր հոգեկան հարստութիւնը պիտի յաւիտենականացնէ իր անունը կառուցանելով մեր դպրոցն ու եկեղեցին:

* * *

Իսկ 10 յուլիս 1954-ի թիւով «Ազդակ» կը գրէր.

«Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ թաղական խորհուրդի ատենապետը` Պր. Կարապետ Աֆարեան, մեր հարցումներուն պատասխանելով, տուաւ հետեւեալ տեղեկութիւնները, Ազգային Մեսրոպեան վարժարանի 1953-1954 դպրոցական տարեշրջանի մասին:

Աշակերտութիւն – վարժարանս ունեցած է 453 աշակերտ-աշակերտուհիներ: Որուն 213-ը նախակրթարանի բաժինին մէջ, իսկ 241 մանկապարտէզ, 228-ը մանչ եւ 225 աղջիկ:

Ուսուցչական կազմը կը բաղկանայ տնօրէնէ մը, 5 ուսուցիչ եւ 6 ուսուցչուհիներէ, որոնց 4-ը կը պաշտօնավարեն մանկապարտէզի մէջ: Լիբանանի կրթական նախարարութիւնը վարժարանիս կը նպաստէ, արաբերէն լեզուի համար տալով ուսուցիչ մը:

Վարժարանիս կ՛օժանդակեն հետեւեալ միութիւնները.- Օգնութեան Խաչի շրջանային վարչութիւնը, Օգնութեան խաչի Քարանթինայի վարչութիւնը, Հայ Աղք. ընդհանուր միութիւնը, Զուիցերիոյ հայասերական միութիւնը, Չար-Սանճաքի հայրենակցական միութիւնը, Եոզկաթի հայրենակցական միութիւնը: Հ.Բ.Ը.Մ.ը ուսուցիչ մը եւ ուսուցչուհի մը կը տրամադրէ: Կ՛օգնեն նաեւ այլ հայրենակցական միութիւններ, որոնց թաղականութիւնը իր սրտագին շնորհակալութիւնը կը յայտնէ:

Աշակերտութեան առողջապահութեան օգնած են ՀԲԸՄ-ը իր դարմանատունով: Տոքթ. Վահրամ Կէօչերեան (ի պահանջել հարկին իրեն ղրկուած հիւանդ աշակերտները դարմանած է), Հաուըրտ Գարակէօզեան դարմանատունը:

Տոքթ. Ա. Պաղտասարեան քանիցս վարժարան եկած է անձամբ քննելու համար աշակերտութեան աչքերը: Եւ յետոյ աչքի հիւանդութիւն ունեցող աշակերտները դարմանուած են, վարժարանիս մէջ, յատուկ հիւանդապահուհիի մը կողմէ:

Չքաւոր աշակերտութեան շաբաթական 4 ժում կերակուր տուած է Օգնութեան խաչը:

ՀԲԸՄ-ը 3 ամիս տեւողութեամբ կաթ տուած է (փոշի) որ դպրոցին մէջ պատրաստուելով տրուած է աշակերտութեան: Տուած է նաեւ ձկան իւղ:

Մեր վարժարանը ենթակայ է, եւ սերտօրէն կապուած է Ազգային առաջնորդարանի իշխանութեան: Կը գործադրէ անոր հրահանգները, ու կ՛օժանդակէ անոր ձեռնարկներուն:

Լրիւ նախակրթարան է, եւ կը գործադրէ Ուսումնական Խորհուրդի կրթական ծրագիրը եւ համարատու է անոր:

Անդադար դիմած ենք պաշտօնական մարմիններուն եւ մեր ժողովուրդի հարուստ զաւակներուն դպրոցական շէնքի մը կառուցման համար:

Մեր այժմու վարժարանի շէնքը, թէ անբաւարար է եւ թէ՛ անյարմար` մեր առաջադրութիւնները գոհացնելու համար:

Դպրոցը նկատելով մեր միակ կռուանը եւ յոյսը ազգային գոյատեւման համար, պիտի շարունակենք մեր ճիգը` մինչեւ որ կառուցանենք մեր դպրոցը: Մինչ այդ թաղականութիւնը, կարելի բոլոր միջոցներով, պիտի աշխատի, միշտ վառ պահելու սոյն ազգօգուտ հաստատութիւնը, եւ յարատեւութեամբ գերազանցելու նախորդ ամէն մարզի մէջ:

Քէմբի Վիճակը

Քէմբի մէջ իր գոյութիւնը շարունակող մեր անբախտ ժողովուրդը, կը շարունակէ մնալ մտահոգութեան գլխաւոր առարկան: Քանիցս թէ մեր բարեխնամ կառավարութեան պաշտօնական բերաններէն, եւ թէ ազգայիններէն հաւաստիք ստացած մեր սիրելիները, օրը օրին կը սպասեն իրենց անտանելի վիճակին դարման մը: Ժամանակն է կը կարծենք ձեռնարկելու արմատական դարմանումի մը, քանի դեռ ուշ չէ:

Եկեղեցի

Ս. Երրորդութիւն եկեղեցին կը շարունակէ սատարել շրջանի ժողովուրդին հոգեւոր կեանքին: Ունի լաւ կազմակերպուած դպրաց դաս մը, որուն երիտասարդ անդամները կը ծառայեն, առանց որեւէ ակնկալութեան, իրենց միակ մտահոգութիւն ունենալով եկեղեցւոյ պայծառութիւնը: Կը գնահատենք այս երիտասարդներու ներդաշնակ եւ անվերապահ գործունէութիւնը, ի սէր եւ ի պայծառութիւն հայկական եկեղեցւոյ: Դպրոցի կողքին եկեղեցին, մեծ նպաստ մը կը բերէ ազգային եւ կրօնական դաստիարակչական յոյժ կարեւոր գործին:

Աղքատախնամ

Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ աղքատախնամը, թաղի աղքատ ու չքաւոր բնակչութեան համար մեծ բարիք մը կը հանդիսանայ: Մի քանի այրիներ որոնք զրկուած են անհրաժեշտ օժանդակութենէ, կը ստանան կիրակնօրեայ փոքր նուէրներ: Աղքատախնամը կ՛այցելէ երբեմն շրջանի հիւանդները, եւ կ՛օժանդակէ կարելի միջոցներով: Անհուն կարիք ունեցող շրջանի մը համար, նիւթապէս ի վիճակի եղող մարմին մը հազիւ կրնայ հասնիլ բոլորին:

Նոր Ամանոս – Տորա ենթակայ է Ամանոս թաղի թաղական խորհուրդի իշխանութեան, կրօնական, կրթական եւ այլ խնդիրներու մէջ: Թաղական խորհուրդը մօտէն կը հետաքրքրուի այս թաղի բոլոր կարիքներով»:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus (0 )