Ակնարկ. Եգիպտական Զարգացումները Անգարա-Ռիատ Հակադրութիւն Մը Կը Ստեղծեն

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ

Շրջանին մէջ Քաթարի դերակատարութեան նահանջէն ետք, Սէուտական Արաբիա ստանձնած է «առաջին ջութակահար»-ի դերը: Ատոր արտայայտութիւններն են սուրիական ընդդիմադիր Ազգային համաձայնական մարմինի սէուտամէտ նոր նախագահին ընտրութիւնն ու Եգիպտոսի զարգացումները: Միւս կողմէ, Ռէյհանիյէի ականահարումին, այդ դէպքին ներթրքական հակազդեցութենէն եւ Կեզի հանրապարտէզի հակակառավարական շարունակուող ցոյցերուն պատճառով Սուրիոյ մէջ իր դերակատարութեան նահանջէն ետք, Թուրքիոյ նոր օսմանական քաղաքականութիւնը հաւանաբար մահացու հարուած մը ստացաւ, երբ թրքական բնորդը ընդօրինակելու ամէնէն հաւանական եւ նկատառելի թեկնածու Եգիպտոսի մէջ Թուրքիոյ իշխող Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան գաղափարակից Իսլամ եղբայրները հեռացուեցան իշխանութենէն:

Մինչ արաբական երկիրները ողջունեցին «եգիպտացի ժողովուրդի ձեռքբերումը», Թուրքիա իր արտաքին քաղաքականութեան հասած ծանր հարուածէն ջղագարուած, իսլամականներու միամեայ իշխանութեան տապալումին նկատմամբ բուռն ու անիրապաշտ հակազդեցութիւն մը ցոյց կու տայ եւ այդպիսով իրողական գետնի վրայ կը հակադրուի «սուրիացի ժողովուրդը ազատագրելու» պայքարին մէջ իր դաշնակից արաբական երկիրներուն:

Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողան կիրակի օր ռամատանեան իֆթարի մը ընթացքին խօսք մը արտասանելով ընդգծեց, որ կարգ մը օտար երկիրներ նիւթական գետնի վրայ Մուրսիի կառավարութեան չաջակցեցան, սակայն այսօր այդ նոյն երկիրները Եգիպտոսի մէջ տեղի ունեցած յեղաշրջումին իբրեւ արդիւնք գոյացած վարչակազմին 12 միլիառ տոլար կը տրամադրեն: Ան իր այս խօսքով կ՛ակնարկէր Սէուտական Արաբիոյ, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն եւ Քուէյթին, որոնք Գահիրէին յաջորդաբար 5 միլիառ, 3 միլիառ եւ 4 միլիառ տոլար տրամադրեցին` «առ ի գնահատանք» Եգիպտոսի մէջ տեղի ունեցած «ողջունելի» զարգացումին:

«Վիրաւոր» Էրտողան արաբական վերոնշեալ երկիրներուն ուղղուած իր քննադատութեամբ եկաւ ընդգծելու թրքական եւ մասնաւորաբար սէուտական կեցուածքներուն միջեւ հակասութիւնը: Անգարայէն բարձրագոյն մակարդակի վրայ հնչած այդ քննադատութիւնը վստահաբար դրական կերպով պիտի չընկալուի Սէուտական Արաբիոյ եւ Ծոցի այլ երկիրներու կողմէ, որոնք սկզբունքով Սուրիոյ հարցին մէջ Անգարայի զինակիցներն են եւ Թուրքիոյ մէջ տնտեսական նկատառելի ներդրումներ ունին:

Անգարա-Ռիատ հակասութիւնը վստահաբար իր արձագանգը պիտի գտնէ Սուրիոյ ընդդիմադիր ճամբարին մէջ տեղի ունեցող մրցակցութեան եւ զինեալ ճակատումներուն մէջ:

Թուրքիոյ վարչապետին ջղային բնաւորութիւնն ու Եգիպտոսի մէջ կրած պարտութեան չհամակերպիլը այն ազդակներն են, որոնք Անգարա-Ռիատ յարաբերութիւնները պիտի առաջնորդեն դէպի յաւելեալ լարուածութիւն, ինչ որ շրջանին մէջ խաղաքարտերը կրնայ խառնել:

21 մայիսին Սէուտական Արաբիոյ գահաժառանգ, փոխվարչապետ եւ պաշտպանութեան նախարար Սալման պըն Ապտել Ազիզ իշխանին գլխաւորութեամբ սէուտական բարձրաստիճան պատուիրակութեան մը Անգարա կատարած երկօրեայ այցելութեան իբրեւ արդիւնք եւ շրջանին մէջ իրանեան ազդեցութիւնը չէզոքացնելու նպատակով գոյանալիք Անգարա-Ռիատ դաշինքը կրնայ փոխարինուիլ շրջանին մէջ տկարացած թրքական ազդեցութիւնը դիւրութեամբ հակակշռելու կարողութիւնը ունեցող Թեհրան-Ռիատ եթէ ոչ դաշինքով, ապա առնուազն փոխհասկացողութեամբ, ինչ որ կրնայ իրականութիւն դառնալ, եթէ Իրանի նորընտիր նախագահ Հասան Ռուհանիի Սէուտական Արաբիա այցելութեան մասին շրջանառութեան մէջ դրուած տեղեկութիւնները իրականութիւն դառնան: Այդպիսի զարգացում մը բնականաբար իր դրական ազդեցութիւնը կրնայ ունենալ նաեւ Լիբանանի մէջ կառավարութեան կազմութեան թղթածրարին վրայ, եւ այսօր դժուար թուացող այդ թնճուկը քանի մը ժամուան մէջ կրնայ հեզասահօրէն լուծուիլ:

Թեհրան Ծոցի երկիրներուն եւ մասնաւորաբար այդ շրջանի մեծագոյն եւ ազդեցիկ արաբական երկրին` Սէուտական Արաբիոյ հետ իր յարաբերութիւնները բարելաւելու փափաքը ունի: Իրան այժմ կը կանգնի երեք ընտրանքներու առջեւ. Թուրքիոյ միանալ ընդդէմ Սէուտական Արաբիոյ` ինչ որ ճակատումի դիպաշար մըն է, որ ոչ միայն անոր նորընտիր նախագահին փափաքին չի համապատասխաներ, այլ նաեւ` միջազգային պաշարումի տակ գտնուող երկիրը առաւել եւս կը մեկուսացնէ, Ռիատի եւ Անգարայի միջեւ միջնորդութիւն կատարել` ինչ որ ներկայ հանգրուանին անհաւանական է, նկատի ունենալով ինքնին Թեհրան-Ռիատ վատ յարաբերութիւններն ու անոնց միջեւ տիրող անվստահութեան մթնոլորտը, Սէուտական Արաբիոյ միանալ ընդդէմ Թուրքիոյ ամբողջ շրջանին վրայ տարածուող նոր օսմանական ախորժակներուն` ինչ որ ամէնէն հաւանականը կը թուի, սակայն միայն Թեհրանի կամքէն կախեալ չէ:

Ռիատ Իրանի նախագահի այցելութեան հաւանութիւն տալով եւ զինք հիւրընկալելով Թուրքիոյ եւ անոր ամբարտաւան վարչապետին դիւանագիտական ապտակ մը հասցուցած պիտի ըլլայ` անկախ այդ այցելութեան շօշափելի արդիւնքներէն: Բնականաբար այդ այցելութիւնը, եթէ տեղի ունենայ, ձեւական ու ապարդիւն պիտի չըլլայ, որովհետեւ Իրանի նախագահը իր փափաքած այդ այցելութեան պիտի չձեռնարկէ, եթէ նախօրօք որոշ շօշափելի դրական արդիւնքներու ապահովումը երաշխաւորած չըլլայ:

Կը մնայ սպասել դէպքերու զարգացումներուն:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )