«ԱՄԱՌԱՆ» ԵՒ «ՁՄԵՌԱՆ» ՀԱՏՈՐՆԵՐԷՆ ՔԱՂՈՒԱԾ ԱՍՏՈՒԱԾԱՄՕՐ ՔԱՐՈԶՆԵՐԸ. (Հեղինակ` Գրիգոր Տաթեւացի)

2010-ին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Հայոց Անթիլիասի տպարանէն լոյս տեսաւ Գրիգոր Տաթեւացիի «Ամառան» եւ «Ձմեռան» հատորներէն քաղուած Աստուածամօր քարոզները» խորագրեալ գիրք` մեկենասութեամբ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան: Սոյն գործը գրաբարէ աշխարհաբարի թարգմանեց Թամար Տասնապետեան:

Հատորը կը բաղկանայ 256 էջերէ եւ կ՛ընդգրկէ ութ քարոզներ, որոնցմէ չորսը կը պատկանին Գրիգոր Տաթեւացիին, մէկը` Յովհան Որոտնեցիին ու երեքը` միւս աշակերտներուն:

Թարգմանիչը կ՛ըսէ, թէ Տաթեւացիի մարեմաբանութիւնը նոր է, որովհետեւ ան կը ներկայացնէ Սուրբ Կոյսը նոր ձեւով եւ նոր պատկերով: Այս առումով, Տաթեւացիի Կոյս Մարիամը կենդանի էակ մըն է, որ կը խորհի, կը գործէ եւ կեանքի յարատեւ ընթացքին մէջ կը պահէ ինքզինք:

Արդարեւ, ըստ Գրիգոր Տաթեւացիին, Սողոմոն, Դաւիթ ու Եսայի մարգարէները կենաց ծառ կը կոչեն Աստուածամայրը, «Որ մեզի պտղաբերեց կեանքի պտուղը` Քրիստոս»: Այս ըմբռնումով, Կոյս Մարիամ Սուրբ հոգիով յղացաւ Աստուծոյ խօսքը եւ ծնաւ Յիսուս Քրիստոսը: Թէ` Սուրբ Մարիամ, աստուածային տնօրինութեամբ,- կրեց եւ պահեց իր արգանդին մէջ երկնային անկիզելի կրակը:

Իր առաջին քարոզագիրքին մէջ հեղինակը կ՛արծարծէ երեք յատկանշական նիւթեր, որոնք կը վերաբերին Աստուածամօր ծնողներուն, անոր յղացումին եւ ծնունդին:

Ըստ Տաթեւացիին, Սուրբ Աստուածածինը դուստրն էր Յովակիմի եւ Աննայի: Յովակիմը կը պատկանէր Դաւիթի արքայական ցեղին, իսկ Աննան` քահանայական ցեղին, տրուած ըլլալով, որ Աննային մայրը Մաթան Քահանային աղջիկն էր: Աննան ամուսնացաւ Յովակիմին հետ եւ ծնաւ Մարիամ Աստուածածինը, որ փոխադրուեցաւ Տիրոջ տաճարը: Յովակիմ Յուդայի ցեղէն էր, իսկ Աննա` Ղեւիի ցեղէն: Անոնց ամուսնութեամբ այս երկու ցեղերը խառնուեցան իրարու եւ ծնունդ տուին Յիսուսի, որ եղաւ թէ՛ թագաւոր եւ թէ՛ քահանայ միաժամանակ եւ դարձաւ շարունակողը Մելքիսեդեկի քահանայութեան:

Տաթեւացին կ՛ըսէ, թէ Յովակիմ եւ Աննա արդար էին, քսան տարի ապրեցան պարկեշտութեամբ, բայց զաւակ չունեցան: Հետեւաբար ամէն տարի  տաճար կ՛երթային եւ զոհեր կը մատուցանէին` զաւակ խնդրելով Աստուծմէ: Նաւակատեաց տօնին, երբ անոնք դարձեալ տաճար գացին, Աբիաթար քահանայապետը արգիլեց անոնց մուտքը այն պատճառով, որ անոնք ամուլ են: Յովակիմ խորապէս դառնացած` գնաց անապատ, ուր ամայութեան մէջ աղօթած պահուն հրեշտակապետը յայտնուեցաւ իրեն` աւետելով, թէ իր կինը` Աննան մանուկ մը պիտի ծնի, կոչուի «Մարիամ», եւ թէ զայն մատղաշ հասակին պիտի նուիրէ Աստուծոյ: Յովակիմ մեծապէս ցնծացաւ: Նախ, տաճար մտաւ եւ զոհերի մատուցեց Աստուծոյ, ապա տուն վերադարձաւ եւ հրեշտակապետին լուրը հաղորդեց իր կնոջ: Այսպէս, ըստ աստուածային խոստումին, Աննա յղացաւ եւ ծնաւ ամէնօրհնեալ մանուկը, զոր կոչեցին «Մարիամ», որ կը նշանակէ «Լուսաւորուած»:

Երբ Մարիամ վեց ամսու եղաւ, սկսաւ քալել, բայց մայրը թոյլ չտուաւ, որ երեխան գետին կոխէ զայն Աստուծոյ տունը տանելէ առաջ:

Երբ Մարիամ մէկ տարեկան եղաւ, Յովակիմ ընդունելութիւն սարքեց քահանաներուն, ու երեխան ստացաւ քահանայապետին օրհնութիւնը:

Երեք տարեկանին Մարիամը տաճար տարին, ուր զոհեր ընծայաբերեցին Աստուծոյ: Տաճարին մէջ այդ օր հրաշք մը պատահեցաւ: Մարիամ առանձինն, առանց ոեւէ մէկու օգնութեան, բարձրացաւ տաճարին տասնհինգին սանդուխները եւ ուղղուեցաւ դէպի մեծ սեղանը: Զաքարիա քահանայապետը օրհնեց զայն եւ հաստատեց` իբրեւ Աստուծոյ պաշտօնեայ:

Մարիամ կ՛աճէր օրէ օր: Աստուծոյ աղաւնակերպ հրեշտակները կը կերակրէին զայն: Երբ տասնչորս տարեկան եղաւ, քահանայապետը հրամայեց անոր, որ ամուսնանայ: Ուստի, օրհնեց կոյսը եւ զայն յանձնեց Յովսէփին, որ քառասունմէկ տարեկան բարեպաշատ մարդ մըն էր: Յովսէփ երեսունմէկ տարի ապրելէ ետք, փրկչին հետ հեռացաւ աշխարհէն եօթանասուներկու տարեկանին:

Տաթեւացի կ՛ըսէ, թէ Մարիամ, երբ Բեթլեհէմի իր տան մէջ կ՛աղօթէր, Գաբրիէլ հրեշտակը երեւցաւ եւ անարատ յղութեան լուրը աւետեց իրեն: Պէտք է ըսել, թէ Սուրբ Հոգին երկու անգամ յայտնուեցաւ Մարիամին: Նախ, երբ ան մօրը որովայնին մէջ էր եւ, ապա, երբ տասնչորս տարեկան եղաւ: Այս զոյգ առիթներով Մարիամ Մաքրուեցաւ Սուրբ Հոգիին կողմէ: Արդարեւ, ըստ Տաթեւացիի, «Երբ Յիսուս Քրիստոս յղացուեցաւ իր մօր որովայնին մէջ, Ադամի սկզբնական մեղքը իրեն չհասաւ, որովհետեւ մարդու սերմէն չէր գար, այլ` Սուրբ Հոգիէն: Դարձեալ, բոլորին Փրկիչը ըլլալուն, ան պէտք չէր ենթարկուեր Ադամի մեղքին»: Գովաբանելով Տիրամօր սրբախորհուրդ յղութիւնը` Գրիգոր Տաթեւացի կ՛ըսէ, թէ` «Ինչպէս երկիրը առանց ցանուելու խոտ կը բուսցնէ արեւի զօրութեամբ, նոյնպէս սուրբ Աստուածածինը, առանց սերմի, Սուրբ Հոգիին զօրութեամբ ծնաւ բժշկական բոյսը` Քրիստոս»: Սոյն պատկերաւոր բացատրութեամբ, Աստուածամայրը չգտնուեցաւ երբեք սկզբնական մեղքի մէջ: Այս բարեյատկութեամբ, ան սիրուեցաւ բոլոր կիներուն մէջ իբրեւ ամէնօրհնեալ միշտ Սուրբ կոյսը:

Արդարեւ, Մարիամ տասնչորս տարեկան էր, երբ յանձնուեցաւ պարկեշտ ծերունի Յովսէփին: Երեք ամիս մնալէ ետք Նազարէթ քաղաքի մէջ, Յովսէփի տունը, Գաբրիէլ հրեշտակապետը յայտնուեցաւ իրեն: Ապա, տասնհինգ տարեկան հասակին ծնաւ Տէր Յիսուս Քրիստոսը: Տիրամայրը ապրեցաւ երեսուներեք տարի Փրկիչին հետ, եւ տասներկու տարի` Յովհաննէս աւետարանիչի խնամքին տակ: Այսպէս, մինչեւ իր վերափոխումը, ան մնաց երկրային կեանքի մէջ ընդամէնը վաթսուն տարի, եւ յետոյ, հոգիով վերափոխուեցաւ դէպի երկինք իր Որդւոյն քով:

Այս կապակցութեամբ, Տաթեւացի կ՛ըսէ, թէ առաքեալները դրին Տիրամօր մարմինը Գեթսեմանիի «Ջահերու ձոր» կոչուած վայրը: Երկնային շող մը իջաւ հեռանիստ բարձունքներէն եւ այդ շողը երեք օր շարունակ մնաց տեսանելի: Անոր լոյսին ներքեւ հրեշտակներու զօրքերը կ՛արտաբերէին հոգեւոր երգեր` օրհնելով, գովելով եւ փառաւորելով Սուրբ Կոյսին մարմինը:

Իր Որդւոյն նման, Աստուածամայրը յարութիւն առաւ եւ միանալով հրեշտակներու խումբին` «Վերացաւ իր Արքայ Որդին արքայութեան մէջ, անսպառ յաւիտեանին մէջ ստանալով անմահական թագաւորութիւնը», կ՛ըսէ Տաթեւացի:

Կ՛ըսէ նաեւ, թէ Սուրբ Կոյս Մարիամ ճշմարիտ եւ ամենասրբուհի Տիրամայրն է, որ հոգեպէս ներկայ է ամէնուրեք, եկեղեցւոյ եւ սրբապատկերներու մէջ եւ օգնութեան ձեռք կ՛երկարէ բոլոր անոնց, որոնք զինք կը դաւանին իբրեւ Աստուածամայր եւ իր Որդին` Աստուած:

Տաթեւացի կ՛ըսէ, թէ Տիրամայրը օժտուած էր մարմնական վայելչութեամբ: Ունէր հրաշալի դէմք, հաճելի տեսք, վայելուչ կերպարանք, գրաւիչ աչքեր եւ խարտեաշ մազեր: Բառին բովանդակ առումով, անթառամ ծաղիկն էր ան, անթառամելի կուսութեամբ խորհրդանշուած եւ Սուրբ Հոգիի շնորհքներով հարստացած:

«Մաքուր եւ անապական կաթը կը ժայթքէր իր սուրբ եւ անհպելի կուրծքերէն, բոլորին ստեղծիչը արբուցանելու համար», կը հաստատէ Գրիգոր Տաթեւացի:

Իսկ ինչ կը վերաբերի Յովսէփին, քառասունմէկ տարեկան էր, երբ Սուրբ Կոյսը կը յանձնուի իրեն: Ան կ՛աւանդէ հոգին եօթանասուներկու տարեկանին, Նազարէթի մէջ, երբ Յիսուս երեսունմէկ տարեկան էր:

Արդարեւ, իբրեւ եզրակացութիւն կ՛ուզենք յայտնել, թէ Թամար Տասնապետեան կատարած է երախտապարտ աշխատանք գրաբարէ աշխարհաբարի վերածելով Գրիգոր Տաթեւացիի «Ամառան» եւ «Ձմեռան» հատորները: Կը մաղթենք, որ յարատեւ ոգեւորութեամբ շարունակէ ներկայացնել գրասէր հասարակութեան Հայ եկեղեցւոյ սրբազան հայրերուն հոգեմտաւոր իրագործումները:

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES