Արուեստի Աշխարհէն. Խլրտումներ` Ականջին Մէջ

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

 

 

 

 

ԻՆՉՈ՞Ւ ԿԱՐԳ ՄԸ ՄԵՂԵԴԻՆԵՐ ԱՆԸՆԴՀԱՏ ԿԸ ԿՐԿՆՈՒԻՆ ՄԵՐ ՈՒՂԵՂԻՆ ՄԷՋ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.»-Ի ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՆԻՒԹԵՐՈՒ ԽՄԲԱԳԻՐ ԹՈՄ ՍԹԱՖՈՐՏ Ի ՅԱՅՏ ԿԸ ԲԵՐԷ, ԹԷ ԻՆՉՈ՛Ւ ՄԵՐ ՈՒՂԵՂԸ ՉԻ ԿՐՆԱՐ ՁԵՐԲԱԶԱՏԻԼ ԶԻՆՔ ՏԱՆՋՈՂ ՄԵՂԵԴԻՆԵՐԷՆ, ԵՒ Կ՛ԱՌԱՋԱՐԿԷ ՀԱՒԱՆԱԿԱՆ ԼՈՒԾՈՒՄ ՄԸ.

Ուսումնասիրողներ սկսած են փնտռել, թէ ի՞նչ պատճառով կարգ մը երգեր կը գամուին մեր ուղեղին մէջ:

Ոմանք զայն կը կոչեն «ականջի որդեր». երգեր, որոնք կը գամուին մեր ուղեղին մէջ եւ կը կրկնուին օրեր շարունակ, երբեմն` ամիսներով: Այսպէս, առանց որեւէ յստակ պատճառի, կը սկսինք մրմռալ կամ երգել Լէյտի Կակայի կամ Քոլտփլէյ խումբին մէկ երգը, նոյնիսկ` պատկերասփիւռի «Ամերիքըն այտըլ» մրցանք-յայտագիրներու վերջին շարքէն դուրս մնացած երգ մը:

Հոգեբանի մը համար «ականջի որդերու» ամէնէն հետաքրքրական երեւոյթը այն է, թէ անիկա մատնացոյց կ՛ընէ մեր ուղեղին այն մասը, որ յստակ կերպով չ՛ենթարկուիր մեր հակակշիռին: «Ականջի որդերը» կը ժամանեն առանց մեր արտօնութեան եւ կը մերժեն հեռանալ, երբ կը խնդրենք: Անոնք մակաբոյծներ են, կ՛ապրին մեր ուղեղին այն մասին մէջ, ուր ձայները կը կրկնուին:

Բոլորս կ՛ապրինք երաժշտական այս յիշողութիւնները, եւ կը թուի, թէ մարդիկ ունին երաժշտական տարբեր յիշողութիւններ, ինչպէս յայտնաբերած են Լոնտոնի Կոլտսմիթց համալսարանէն խումբ մը ուսումնասիրողներ, որոնք հաւաքած են տեղեկութիւններ` աւելի քան 5000 «ականջի որդերու» վերաբերեալ: Ճիշդ է, որ  մեր ուղեղին մէջ գամուած երգերը սովորաբար պարզ եւ կրկնուող մեղեդիներ են, սակայն յայտնաբար ժողովրդականութիւն վայելող ցուցակներու գլխաւոր երգը չէ, որ բոլորս կ՛երգենք միաժամանակ:

Կը Կորսուինք Երաժշտութեան Մէջ

Ջղաբան Օլիվըր Սաքս իր «Միւզիքոֆիլիա» գիրքին մէջ կը գրէ, թէ «ականջի որդերը» յստակ նշան մըն են «երաժշտութեան նկատմամբ մեր ուղեղին գերակշռող, եւ երբեմն` անդիմադրելի զգայնութեան»: Երաժշտութիւնը կը բնորոշուի կրկնութեամբ, նոյնինքն` «ականջի որդերուն» պէս, եւ թերեւս այս պատճառով է, որ շատ դժուար է անոնցմէ ձերբազատիլը. անոնք երաժշտական յիշողութիւններ են, որոնք կ՛օղակուին, կեռի նման կ՛անցնին մեր ուղեղին եւ տեւաբար կը կրկնուին` փոխանակ հասնելու աւարտի մը: Ոմանք կ՛ըսեն, թէ «ականջի որդ» մը մինչեւ վերջ երգելը կ՛օգնէ, որ ձերբազատինք անկէ: Ուրիշներ իրենց անձկութիւնը կ՛արտայայտեն` ըսելով, թէ այս միջոցը երբեք ազդու չէ:

Երաժշտութիւնը արտասովոր է ոչ միայն այն պատճառով, որ կրկնութիւն կը պարունակէ, այլ նաեւ շատ հարազատ կը թուի, ամէն անգամ որ կը լսենք զայն, ինչպէս` այն բաները, որոնց յաճախ կը հանդիպինք: Օրինակ` ցանկապատը տեսողական կրկնութիւն մըն է, սակայն ամէն անգամ որ ցանկապատ մը տեսնենք, անոր կը նայինք տարբեր դիտանկիւնէ, կամ` տարբեր լոյսի տակ: Սակայն երաժշտութիւն նուագող մեր գործիքը ամէն անգամ ճիշդ նոյն ձեւով կը սփռէ երգը: Յիշողութիւնը ենթակայ է կրկնութեան հզօր ներգործութեան: Հետեւաբար, թերեւս երաժշտութեան նմանութիւնները պատճառ կը դառնան, որ անոնք խոր ակօսներ փորեն մեր ուղեղին մէջ: Ակօսներ, որոնց մէջ կ՛աճին ու կը բազմանան «ականջի որդերը»:

Այլ իրողութիւն մըն ալ այն է, որ «ականջի որդերը» հետաքրքրական կամ սովորական երեւոյթ մը կը պարունակեն: Թէեւ անոնք յաճախ երաժշտական պարզ եւ կրկնուող տողեր են, սակայն այն մեղեդիները, որոնք «ականջի որդի» կը վերածուին, ունին տարբեր նրբերանգ մը կամ իւրայատկութիւն մը, բան մը, որ զանոնք գրաւիչ կը դարձնէ մեր ուղեղին համար եւ, հաւանաբար, այս պատճառով կը գամուի մեր յիշողութեան համակարգին մէջ: Այլապէս, եթէ անոնք ոչ մէկ իւրայատկութիւն ունենային, պիտի փոխարինուէին այլ յիշողութիւններով, որոնք նոյնքան ծանօթ կը հնչէին:

Կշռոյթի Գերին

Երբ յատուկ «ականջի որդ» մը գամուած է մեր ուղեղին մէջ, կը բաւէ, որ մէկը ակնարկէ տուեալ մեղեդիին, եւ անիկա կը վերայայտնուի` առանց լսելու: Ասիկա կ՛ապացուցէ, թէ «ականջի որդերը» երկարատեւ յիշողութեան յատուկ երեւոյթ մըն են, եւ ոչ թէ` պարզապէս ձայնի ժամանակաւոր յիշողութիւններ:

Սակայն այսպէս չի վերջանար պատմութիւնը: Մարդկային յիշողութիւնը ուսումնասիրող մասնագէտներ մեր կարճատեւ յիշողութեան մէջ յայտնաբերած են «ստրկութեան համակարգեր». ուղեղին մէջ այն մասերը, որոնք կ՛արձանագրեն տեսանելի բաները եւ ձայները եւ զանոնք կարճ ժամանակի մը համար կենդանի կը պահեն, մինչ մեր ուշադրութիւնը կը կեդրոնացնենք անոնց վրայ:

Ստրկութեան համակարգ մըն է «ուղեղին աչքը», որ կ՛արձանագրէ տեսողական տեղեկութիւնը: Այլ համակարգ մըն է «ներքին ականջը». ուղեղին այն մասը, զոր կ՛օգտագործենք, օրինակ` յիշելու համար հեռաձայնի թիւերը: Կը թուի, թէ ասիկա այն մասն է, որ կը վարակուի «ականջի որդերով»: Փոխանակ օրուան մեր ծրագիրները, սովորական մտածումները կամ անհրաժեշտ բաներ կրկնելու` ներքին ականջը կը կառչի երաժշտական քանի մը տողերու, կամ` երգի մը տունին: Մենք սովորաբար պարտաւոր չենք մեր ուղեղին այս մասին թելադրելու, թէ ի՛նչ պէտք է ընէ: Եւ յանկարծ այս մասը կը լարուի մեր դէմ եւ մեզ կը տանջէ երաժշտութիւն նուագող ձայնագրութեան գործիքի մը պէս, որ չի լռեր:

Արդի հոգեբանութեան հիմնական յայտնաբերումներէն մէկն է այն իրողութիւնը, որ մեր ուղեղը ամբողջական միասնութիւն մը չէ. Ֆրոյտ յայտնած էր այս, թէեւ` տարբեր մանրամասնութիւններով: Իմացական կարողութեան արդի ջղագիտութիւնը նոյնը կ՛ըսէ այսօր: Հոգեբանութիւնը կ՛ըսէ. մեր էութեան զգացողութիւնը միակ բանը չէ, որուն մասին կը մտածէ մեր ուղեղը: Ուղեղը ներքին աշխարհ մըն է, որուն մասին ամբողջական գաղափար չունինք, ոչ ալ կրնանք հակակշռել զայն:

Ուղեղի Խաղեր

Բարեբախտաբար հոգեբանութիւնը կ՛ընձեռէ անզուսպ ուղեղի մը հետ պատշաճ ձեւով վարուելու հիմնական գիտելիքներ: Օրինակ` «մի՛ մտածեր ճերմակ արջին մասին» վարժութիւնը, որ ենթադրաբար կ՛օգնէ «չմտածելու ճերմակ արջին մասին»: Փորձեցէ՛ք եւ պիտի տեսնէք, թէ այս մարտահրաւէրը կրնաք ուղղել անձի մը, զոր կ՛ուզէք չարչարել: Անիկա երկդիմի հակասութիւն մըն է. երբ կը փորձենք չմտածել բանի մը մասին, որուն մասին տեւաբար կը մտածենք, պարզապէս ստուգած կ՛ըլլանք, թէ արդեօք կը շարունակե՞նք մտածել անոր մասին, այսպէս` վերակենդանացնելով այն, ինչ որ կը փորձենք մոռնալ:

«Ճերմակ արջի» հարցին լուծումը պիտի ըլլար զբաղիլ այլ բանով մը` խուսափելու համար «ճերմակ արջին» մասին մտածելէ եւ չմտածելով անոր մասին: Հաւանաբար նոյն լուծումին կարելի է դիմել` նաեւ «ականջի որդերու» պարագային: Մեր ներքին ականջը, որ կենսական մէկ մասն է ձայները յիշելու եւ կրկնելու մեր իմացական «մեքենային», վարակուած է «ականջի որդերով»: Մենք հակակշիռ չունինք մեր էութեան այս կողմին վրայ, հետեւաբար լռեցնելու մեր յորդորները ապարդիւն կը մնան եւ նոյնիսկ կը վատթարացանեն կացութիւնը: Շատ աւելի արդիւնաւէտ է գործի լծել ներքին ականջը եւ զայն կեդրոնացնել այլ աշխատանքի մը վրայ, նախընտրաբար բանի մը, որ կարենայ մրցիլ ինքզինք կրկնող «ականջի որդին» դէմ:

Եթէ «ականջի որդերը» կը գոյատեւեն իրենց իւրայատկութեան պատճառով, ապա անոնցմէ ձերբազատելու միջոցը նմանօրինակ երգեր երգելն է: Օրինակ, եթէ մեր ուղեղը թունաւորուած է Պրիթնի Սփիրզի «Թոքսիք» երգով, ապա կ՛արժէ փորձել Քայլի Մինոկի պատշաճ վերնագիրով «Քան՛թ կեթ եու աութ աֆ մայ հետ»-ը (չեմ կրնար մտքէս հանել քեզ): Այս տեսութեան հիմամբ, նոր երգը պիտի բնաջնջէ յիշողութեան մէջ այն իւրայատուկ «բնակավայրը», որ առիթ կու տայ «ականջի որդի» գոյատեւումին: Կ՛արժէ՛ փորձել:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )