«Նոր Պտոյտներ, Նոր Դէմքեր» (Հեղինակ` Արամ Գամպուրեան)

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

2013-ին, Պոլիս, «Մարմարա-Մուրատ» օֆսեթ» տպարանէն լոյս տեսաւ պոլսահայ տաղանդաւոր գրագէտ Արամ Գամպուրեանի «Նոր պտոյտներ, նոր դէմքեր» խորագրեալ հատորը:

Սոյն գործը կը բաղկանայ 382 էջերէ եւ ունի հետեւեալ բովանդակութիւնը`

«Նախաբան»,
«Երկու խօսք»,
«Նոր պտոյտներ»,
«Թարգմանութիւններ»,
«Եթովպիական»,
«Նոր դէմքեր»:

Արամ Գամպուրեան ծնած է 15 Յունուար 1926-ին, Պոլիս: Յաճախած է Լուսաւորչեան մանկապարտէզը Ազնիւ եւ Սաթենիկ Դպիրեան քոյրերու շրջանին, յետոյ «Նոր դպրոց» Յովհաննէս Թ. Հինդլեանի տնօրէնութեան օրերուն:

Միջնակարգ եւ լիսէի ուսումը ստացած է Վիեննական մխիթարեան վարժարանին մէջ (Հմայեակ ծ. վրդ. Համբարեանի եւ Կարապետ Քիւրքճեանի շրջան), զոր աւարտած է 1944-ին: Նոյն տարին մուտք գործած է Պոլսոյ թեքնիք համալսարան, ուրկէ վկայուած է 1950 փետրուարին` որպէս ճարտարապետ:

Աշխատած է պեթոն արմէ շէնքերու ծրագրաւորման մարզին մէջ: 1961-1978 թուականներու միջեւ իր ասպարէզին քովն ի վեր պաշտօնավարած է Էսայեան լիսէի մէջ` որպէս երկրաչափութեան դասախօս:

1974-էն ի վեր կ՛անդամակցի Ուսուցչաց հիմնարկի վարչութեան, ուր ստանձնած է ատենադպիրի պաշտօնը:

2002-ին հրատարակուած է իր     ճամբորդական տպաւորութիւններու առաջին գիրքը` «Ուխտագնացութիւններ եւ ուղեւորութիւններ» անուան տակ:

2005-ին լոյս տեսաւ իր երկրորդ գիրքը` «Ճամբարներ նոր ու անվերջանալի»:

2008-ին հեղինակը հրապարակ հանեց իր երրորդ գիրքը` «Թարգմանութիւններ եւ ուղեւորութիւններ»:

Արամ Գամպուրեանի «Նոր պտոյտներ» խորագրեալ հատորի նախաբանին մէջ «Մարմարա» օրաթերթի խմբագրապետը` Ռոպէր Հատտէճեան կ՛ըսէ, թէ Գամպուրեանին գրական գործերը կարդալ` կը նշանակէ պտոյտներ ընել հեղինակին հետ հրաշալիքներով լեցուն աշխարհի մը մէջ: Թէ` Արամ Գամպուրեան պտոյտի ախոյեան մըն է, բայց` անսովոր վայրերու վրայ պտտող ախոյեան»: Ան գիտէ ընթերցողները գեղեցիկ լեռնալանջեր կամ պատմական շքեղ ամրոցներ առաջնորդելու գաղտնիքները:

Հատտէճեան կ՛ըսէ, թէ Գամպուրեան հմուտ ու վարպետ թարգմանիչ մըն է, որ ճարտարօրէն կը հարստացնէ հայ լեզուն` օտար մամուլէ կատարելով թարգմանութիւններ: Թէ` ան գիտէ հայերէն վճիտ ու մաքուր նախադասութիւններով շարահիւսել իր գաղափարները:

Հատորին առաջին բաժինով Արամ Գամպուրեան կը կատարէ պատմաբանասիրական կարեւորութիւն ունեցող շրջապտոյտներ` դէպի աշխարհի չորս ծագերը:

Վերոյիշեալ պտոյտներուն մէջ առաջինը այն շրջապտոյտն է, երբ իր զարմուհին` Արփիկ, կը հրաւիրէ զինք դէպի Արագածի բարձունքները: Սոյն շրջապտոյտը պիտի տեւէ ինը ժամ, որուն ընթացքին հանրաշարժով պիտի ուղղուին դէպի Հայաստանի բարձրագոյն լեռը: Պիտի տեսնեն Քարի լիճը, Տիեզերական ճառագայթներու հետազօտման կայանը:

Սեպտեմբերի առաջին շաբաթն է: Կ՛անցնին Բիւրականի մօտէն: Ջրառատ են Արագածի լանջերը, ուր կը տեսնուին առուակներ: Ոստոստուն այծեր եւ ոչխարներ կը խափանեն իրենց ճամբան:

Հեռուն կը նշմարուի Ամբերդի ամրոցին խրոխտ կառոյցը: Ուղեւորները հասած են 3200 մեթր բարձրութեան, մօտեցած են ճամբուն վերջաւորութեան, ուր կը յայտնուի Քարի լիճը: Կը շրջին լիճին եզերքը, ուր կը քաղեն վայրի անանուխ, խորհելով, որ օգտակար է մարսողական համակարգին:

Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ Ամբերդ եւ Արքաշէն գետակներուն միջեւ ժայռի զանգուածի մը վրայ կանգնած է Ամբերդ ամրոց-դղեակին համալիրը` իր եկեղեցիով, մատուռով, բաղնիքով եւ ջրամբարներով. աշխարհագրական տեսակէտէ դժուարամատչելի դիրքի վրայ: Գամպուրեան կ՛ըսէ, թէ հինգ հեկտար տարածութեամբ եւ եռանկիւնաձեւ հողամասը, որուն վրայ է ամբողջ Բերդաքաղաքը, հիւսիսէն եւ հարաւէն պաշտպանուած է Ամբերդի եւ Արքաշէնի անդնդախոր ձորերով:

Միջնադարեան Հայաստանի այդ պատմական դղեակէն մնացեր են չորս պատեր միայն այսօր, որուն յատակագիծի վրայ բարձրացող աշտարակները, կը յիշեցնեն իր անցեալի վեհութիւնը:

Բերդաքաղաքին ծայրը կանգնած է Ամբերդի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, զոր կառուցեր է Անիի պաշտպանութեան կազմակերպիչ իշխան Վահրամ Պահլաւունի, 1026-ին:

Գամպուրեան կ՛ըսէ, թէ ուղեւորները Ամբերդէն կը վերադառնան տուն` դիտելով Արարատեան դաշտն ու վայելելով իրիկնային գաղջութիւնը:

Դէպի Հայաստան իր այցելութեան յաջորդ հանգրուանին հեղինակը կը մտադրէ իր մօտիկ հարազատներուն հետ երթալ Ջերմուկ, որ երեւելի վայր մըն է իր հանքային ջուրերով, դարմանատուներով ու իր առողջարար օդով: Ջերմուկ կը գտնուի 173 քմ. հեռու Երեւանէն: Երբ որոշեալ օրը ճամբայ կ՛ելլեն, կը տեսնեն, թէ Երեւանէն մինչեւ Ջերմուկ տեւած է աւելի քան երեք ժամ: Երբ կ՛իջնեն ինքնաշարժէն, կը տեսնեն իրենց շուրջ հիմնական տուեալներով օժտուած ընդարձակ զբօսայգի մը, ուր կան խնամուած ծաղկազարդ կանաչ տարածութիւններ, ծառերով եզերուած մաքուր ճեմավայրեր, լճակ մը` բադիկներով, ջրվէժներ, աւազաններ` ցայտաղբիւրներով եւ այս ամէնը` երեք կողմէն շրջապատուած անտառապատ լեռներով: Պայծառ է երկինքը եւ արեւաշող: Այդ շրջապատին մէջ ցրուած են առողջարաններ, պանդոկներ, սրճարաններ-ճաշարաններ: Պահ մը շունչ մը առնելու, կազդուրուելու, իրենց շուրջ-բոլորը` դիտելու համար կը նստին սրճարանի մը սարփինային տակ: Մաքուր եւ ծաղիկներու անուշ բուրմունքով յագեցած է օդը: Իրենց մօտ է «Արմենիա» պանդոկը, ուր օգոստոսի երկրորդ կէսին տեղի ունեցաւ ճատրակի համաշխարհային ախոյեան Տիգրան Պետրոսեանի ծննդեան 80-ամեակին, ձօնուած Ֆիտէ-կրան փրի ճատրակի մրցաշարքը:

Ջերմուկ ջրառատ բնակավայր է, որուն տարածքին կը բխին սառնորակ ու տաք աղբիւրներ, յատկապէս նշանաւոր են բուժիչ, թիւով քառասուն տաք, քիմիական հարուստ բաղադրութեամբ աղբիւրները: Արդիւնաբերական ձեռնարկ մըն է հանքային ջուրերու գործարանը, ուր տարեկան 100 միլիոն շիշ կը լեցուի «Ջերմուկ»-ով, հայաստանեան սեղաններու անզանցառելի խմիչքներէն մին, նաեւ` արտածուելով բազմաթիւ երկիրներ:

Այս գեղեցիկ շրջապտոյտը վերջ կը գտնէ, երբ ուղեւորները կ՛այցելեն պարզ պայմաններով գործող ճաշարան մը, ուր կը ճաշակեն խաշած թարմ կարմրախայտ, պէսպիսուն խոտեր եւ լաւաշ հաց` ունկնդրելով միաժամանակ զուարթառատ կարկաչը Արփա չքնաղ գետակին:

Հատորին երրորդ բաժինով հեղինակը գերմանական ամսագիրներէ կատարած է կարգ մը թարգմանութիւններ, որոնք յաւելեալ նպաստ մը կը բերեն հայ թարգմանչական արուեստին, ինչպէս` «Յիսուսի խօսած լեզուով», «Խաչի ճամբան» եւ այլն:

Թարգմանչական աշխատանքի ճամբով Արամ Գամպուրեան Ա. Աշխարհամարտէն ետք հայացուցած է բազմաթիւ յօդուածներ, որոնք առհասարակ կը վերաբերին Եթովպիոյ մէջ գոյութիւն ունեցող քրիստոնէական եկեղեցիներուն: Հեղինակին կողմէ հայացուած այս գրութիւնները կը համակեն ընթերցողներուն սիրտերը` հոգեկան վարակիչ ապրումներով: Սոյն յօդուածներու շարքին կը դասուին «Լալիպելա թագաւորին ժայռափոր եկեղեցիները» «Հաւատքի ձօնուած գագաթ մը Եթովպիոյ մէջ» եւ այլն:

Հատորը կ՛աւարտի «Նոր դէմքերր խորագրեալ բաժինով, ուր Արամ Գամպուրեան կը ներկայացնէ այն հայազգի անձնաւորութիւնները, որոնք մեծ ծառայութիւն մատուցած են Հայաստանի մշակոյթին: Անոնց շարքին կը գտնուին ճարտարապետ փրոֆ. Վարազդատ Յարութիւնեան, Ալեքսանդր Մանթաշեանց եւ այլն:

Արամ Գամպուրեանի «Նոր պտոյտներ, նոր դէմքեր» խորագրեալ գործը գեղեցիկ իրագործում մըն է, որ կը կարդացուի հետաքրքրութեամբ:

Սեպ. 2013
Պէյրութ

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )