Որպէսզի Ազատուենք Միահեծան Իշխանութիւնից

Հարցազրոյցը վարեց ՍԵՒԱԿ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Ինչպէս նախապէս հաղորդած էինք, Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեան 4 սեպտեմբերին հրամանագիր ստորագրեց Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահին առընթեր սահմանադրական բարեփոխումներու մասնագիտական յանձնախումբ ստեղծելու մասին: Այդ յանձնախումբը մինչեւ 20 ապրիլ 2014 հանրապետութեան նախագահին պէտք է ներկայացնէ սահմանադրական բարեփոխումներու հայեցակարգը, եւ եթէ նախագահը հաւանութիւն տայ հայեցակարգին, տասը ամսուան ընթացքին պէտք է ներկայացնէ մշակուած սահմանադրական բարեփոխումներու նախագիծը:

«Երկիր» այս առիթով եւ սահմանադրական բարեփոխումներուն վերաբերեալ պիտի կատարէ հարցազրոյցներու շարք մը: Չորս հարցազրոյցներէ բաղկացած շարքին առաջինը կատարուած է ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմինի ներկայացուցիչ Արմէն Ռուստամեանի հետ: Ստորեւ` այդ հարցազրոյցը:

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Պարո՛ն Ռուստամեան, սահմանադրական բարեփոխումների անհրաժեշտութիւնը, կարծես, վաղուց էր հասունացել: Ըստ ձեզ` ինչպիսի՞ փոփոխութիւններ պէտք է կատարուեն սահմանադրութեան մէջ:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Մենք վաղուց ի վեր խօսում ենք այդ մասին, որ, ի հարկէ, կայ անհրաժեշտութիւն սահմանադրական փոփոխութիւնների: Սահմանադրութեան մէջ կարեւորագոյն փոփոխութիւններ պէտք է արուեն: Դրանցից մէկն է մեր` աւելի վաղ ներկայացրած 7 առանցքային կէտերից մէկով առաջարկուող նախագահական համակարգից խորհրդարանական համակարգի անցումը: Բնականաբար, եթէ մենք ուզում ենք յստակ խնդիրներ լուծել, ուրեմն փոփոխութիւնը պէտք է չլինի ինքնանպատակ:

Հ.- Սահմանադրական փոփոխութիւնների վերաբերեալ նախագահի հրամանագիրը հետեւեալ նախադասութեամբ է սկսւում` «ելնելով իրաւունքի գերակայութեան սկզբունքի իրացման, մարդու հիմնական իրաւունքների եւ ազատութիւնների երաշխաւորման սահմանադրական կառուցակարգերը կատարելագործելու, իշխանութիւնների լիարժէք հաւասարակշռումն ապահովելու եւ հանրային կառավարման արդիւնաւէտութիւնը բարձրացնելու անհրաժեշտութիւնից…» եւ այլն: Կառավարման համակարգի փոփոխութիւնը կարո՞ղ է մտնել այս ձեւակերպման մէջ:

Պ.- Տարիներ շարունակ այս նախագահական համակարգը այնպէս է ամրապնդել գերկենտրոնացուած կառավարումը, որ խօսում ենք միահեծան կառավարութեան մասին: Դա բերել է նրան, որ գործող իշխանութիւնն ու պետութիւնը նոյնացել են, եւ պատճառներից մէկն էլ գործող նախագահական համակարգն է: Ուստի կարեւոր է դրանից հրաժարուելը, բայց հրաժարուել` անցնելու համար մի այնպիսի խորհրդարանական համակարգի, որի նպատակն է նախ` ապակենտրոնացնել իշխանութիւնը, ապա այդ ապակենտրոնացման միջոցով հասնել նրան, որ լիարժէքօրէն ապահովուեն հակակշռման եւ զսպման մեքանիզմները, որոնք այսօր, ըստ էութեան, զերոյացուած են: Ունենք զերոյական կառավարման դրուածք:

Սահմանադրական բարեփոխումները պէտք է լինեն ամբողջական եւ խորքային, որպէսզի նոյն միահեծան իշխանութիւնը չպահպանուի եւ միայն նախագահի տեղը վարչապետ լինի: Սրա բացառման մասին է խօսքը, որի համար անհրաժեշտ են շատ աւելի խորքային փոփոխութիւններ համակարգի մէջ, որ հակակշռման եւ զսպման մեքանիզմները յստակ լինեն:

Հ.- Կը խնդրէի առանձնացնել փոփոխութեան այլ անհրաժեշտ ոլորտներ եւս: Դուք 7 կէտերում առաջարկում էիք նաեւ փոփոխութիւններ օրէնսդիր մարմնում` անցում կատարելով 100 տոկոս համամասնական ընտրակարգի:

Պ.- Անհրաժեշտ է նախ  դատական իշխանութեան անկախութեան յստակ ապահովում, որովհետեւ այդտեղից են մեր խնդիրները նաեւ սկսւում: Յստակ ամրագրում այնպիսի դրոյթների, որոնք կը մեծացնեն մասնակցային ժողովրդավարութիւնը, որը պէտք է խորհրդարանի միջոցով իրականացուի: Մասնակցային` այն իմաստով, որ պէտք է ապահովուի քաղաքացիական հասարակութեան եւ քաղաքական ուժերի մասնակցութիւնը ժողովրդավարական գործընթացներին:

Մեր այդ 7 կէտերը, առանձին վերցրած, արդիւնք չեն տայ, պէտք է ամբողջութեամբ իրականացուեն: Կարեւոր փոփոխութիւն է ընտրական համակարգի փոփոխութիւնը, համապատասխանեցումն այն պահանջներին, որ հնարաւոր լինի վերահսկել ընտրական գործընթացները քաղաքացիական հասարակութեան կողմից, անցնել 100 տոկոս համամասնական ընտրական համակարգի եւ, որ ամենակարեւորն է, ստեղծել եւ սահմանադրութեամբ երաշխաւորել իշխանութիւն-ընդդիմութիւն միասնական համակարգ: Այն գործառոյթները, որոնք վերաբերում են իշխանութիւններին զսպելուն, վերահսկելուն, անհրաժեշտ է վստահել ընդդիմութեանը:

Հ.- Կա՞ն սահմանադրական այնպիսի դրոյթներ, որոնց փոփոխութեան անհրաժեշտութիւն է առաջացել կապուած միջազգային կառոյցներում մեր գործունէութեան հետ: Այլ խօսքով` արդեօ՞ք միջազգային համաձայնագրեր կան, որոնք պարտադրում են յստակ դրոյթներ ներառել սահմանադրութեան մէջ:

Պ.- Այդպիսի ուղղակի պահանջ չկայ, բայց որ յատկապէս ընտրութիւններից յետոյ դրանց վերաբերեալ դժգոհութիւններ են առաջանում, լինում են հաստատումներ եւ այլն, դրանց հետ կապուած, ունենք տարբեր փաստաթղթերում, այդ թւում` Եւրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի, արձանագրումներ, որ վարչական պաշարը օգտագործւում է ի շահ մէկ` իշխող քաղաքական ուժի, եւ սրանից ազատուելու համար առաջարկւում է բարեփոխումների գործընթացի սկսում: Եթէ այսպիսի գործընթաց սկսուի, կարծում եմ, որ այդ կառոյցները կը քաջալերեն գործընթացը:

Հ.- Իշխանութիւնը, ըստ ձեզ, պատրա՞ստ է խորքային բարեփոխումների:

Պ.- Մեր խնդիրը թեքնիք փոփոխութիւնները չեն, մեր իրավիճակի պատճառը թեքնիք խնդիրները չեն, որ պէտք է սահմանադրութեան մէջ փոխենք: Կարեւոր է, որ սահմանադրութիւնն այնպիսին լինի, որ չունենանք այսօրուայ երկու իրականութիւնները. գոյութիւն ունի մի տէ ժիւրէ վիճակ, որ սահմանադրութեամբ է գրուած, եւ տէ ֆաքթօ վիճակ, որ կապ չունի սահմանադրութեան հետ: Եւ սա է պատճառը, որ մարդիկ յոյս չեն կապում փոփոխութիւնների հետ: Նրանք մտածում են, որ փոփոխութիւնները ոչինչ չեն տայ, որովհետեւ եթէ սահմանադրութեան դրոյթները մնում են թղթի վրայ, կեանքի չեն կոչւում, ուրեմն ի՞նչ կարեւոր է, թէ ինչ քանակութեամբ յօդուածներ են փոփոխուելու: Դրա համար ասում ենք, որ պէտք է լինի համադրուած, համալիր փոփոխութիւնների գործընթաց, որը կ՛ապահովի ոչ միայն տէ ժիւրէ փոփոխութիւնները, այլ դրանք կեանքի կոչելու` տէ ֆաքթօ մեքանիզմներն ու հաստատութենական կառոյցները: Դրանք ժողովրդավարական առումով շատ աւելի կարեւոր են, քան ձեւական փոփոխութիւնները: Մեր հիմնական խնդիրներից մէկն այն է, որ մեր օրէնքներն ու սահմանադրութիւնը չեն գործում, մնում են թղթի վրայ:

 

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )