Խորհրդածութիւններ. Արժանահաւատ Պետականութի՛ւնը Պիտի Կարենայ Պահպանել Սրբազան Հայրենիքը (21 Սեպտեմբեր 1991)

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ

Յայտնապէս պիտի չուզենք երբե՛ք բացառութիւն կազմել ազգերու քաղաքական քարտէսի թէ ազգագրական խճանկարի խորապատկերին վրայ, այդուհանդերձ, հայոց պատմութեան իրերայաջորդ դիպաշարեր մեզ` ազգովին կը յուշեն, այլեւ կը թելադրեն կառչած մնալ իրողութեան մը անսեթեւեթ, թէ ազգ-պետութիւն հասկացողութիւնը մեր պարագային ուղղակիօրէն առնչուած է ազգային գոյութենական պայքարի հայաշունչ ըմբռնումին:

Այլ ասած, ինչպիսի՞ բացատրութեամբ եւ հիմնաւորումով նորանկախ հայրենիքի իրերայաջորդ իշխանութիւններ` պետական կարգ ու սարքի հովանիին ներքեւ, փորձած են ու ցարդ կը շարունակեն  յաւակնոտութեամբ ազգ ղեկավարել, ի հարկին ժողովուրդ կողմնորոշել` ապաւինելով սոսկ քաղաքական տափակ եւ ինքնագոհ մօտեցումներու, որոնց կը պակսին ոչ թէ միայն ազգային հայեցակարգի հիմունքներ,  հեռանկարային տարրական համոզումներ, պայծառ տեսլականներ, այլ նաեւ` քաղաքական մտքի մշակոյթ եւ նորովի աշխարհընկալումներ:

Պահ մը զանց առնելով միջազգային քաղաքական հարթակի եւ պատերազմական օրհասի գերյագեցած իրադրութիւնը, կ՛արժէ ակնարկ մը նետել հայ պետական մտածողութեան ներկայ փուլի տեսադաշին վրայ, դիտարկել անոր ունեցած դերակատարութիւնը` հայրենիքի հզօրացման, անվտանգութեան ամրապնդման, արդար ու բարօր կեանքի ապահովման, թէ ընդհանրապէս առողջ, կենսունակ, յառաջատար ու ստեղծարար ազգային պարունակի հարստացման ի խնդիր:

Ճիշդ է, որ տարուէ տարի ականտես ենք հայրենիքի բարգաւաճման տարբեր դրսեւորումներուն, եւ յետադարձ ակնարկ մը բաւարար է էապէս արժեւորելու բազմաթիւ բնագաւառներու յառաջդիմութիւնն ու բարւոք զարգացումը, կենսամակարդակի (թէեւ աննշան) բարելաւումը, ինչպէս նաեւ` դէպի ապագայ հայող առաջադրանքներու հունաւորումը, այդուամենայնիւ, յամեցող բացթողումներու, ապիկար վարքագիծերու թէ աշխատելաոճային խաղքութիւններու շարունակութիւնը, մտահոգութիւն պատճառելէ աւելի կը սպառնայ հայ իրականութեան մասնատումին եւ պետական մտածողութեան այլասերումին:

Այս առումով, բաւարար է մրճահարել եւ ամէն քայլափոխի հանրութեան սեփականութիւնը դարձնել այն տխուր երեւոյթը, որով ցաւ ի սիրտ կը պարծենան պետական այրեր իրենց սակաւապետական կեանքի անարգել շարունակութեամբ, փտածութեամբ, պետական լծակներու օգտագործումով, բայց մանաւանդ` քաղաքական դաշտի, այսպէս ասած «ժողովրդավար»-ի  տիրակալութեամբ եւ միահեծան համակարգի մը հաստատումով:

Փաստօրէն, վերջին շրջանի տարբեր ժամանակահատուածներուն կազմակերպուած ընտրութիւնները, (Ազգային ժողովի, նախագահական, քաղաքապետական), իրենց քուէարկութեան պատկերով թէ որոշիչ ազդեցութեամբ, արդէն ցուցանիշ էին քաղաքական վերնախաւի մը համայնակուլ վարքագիծին եւ վերարտադրման ուղղուածութիւններուն:

Այլ հարց է  քաղաքական ընդդիմութեան եսակեդրոն, անորոշ եւ կամ խարխափեալ իրավիճակի առկայութիւնը, եւ ընդհանրապէս հայրենի ժողովուրդին ցուցաբերած անըմբռնելի ենթակայութիւնը, որմէ առաւելաբար կ՛օգտուի ազատական դրամատիրութեան (իմա` նորովի աւատապետական) ինքզինք հաստատած ներկայացուցչութիւնը:

Միւս կողմէ, սակայն, մտահան պէտք չէ ընել Դաշնակցութեան քաղաքական ընդդիմադիրի հասկացողութիւնները, իշխանութեանց սխալներուն ու թերութիւններուն դէմ կեցուածքները, ինքնասրբագրումի մղող անդուլ պայքարն (շատ անգամ միայնակ) ու պետականակեդրոն արեւելումը` յանուն հայրենիքի հզօրացման, առաւել պաշտպանուածութեան եւ ժողովուրդի անարգել բարգաւաճման:

Արդարեւ,

Եթէ երբեք մասնաւորենք հայրենի քաղաքական կեանքի ցարդ անցած ուղին, իրերայաջորդ իշխանութիւններու վաստկած պետական մարդու փորձառութիւնը (դրական-ժխտական), հասարակական կեանքի թէ քաղաքացիական իրաւունքի բազմաբնոյթ գործունէութիւնները, յստակ կը դառնայ վճիտ իրողութիւն մը, թէ վերանկախ հայրենիքը թէեւ անցած է ինքնաղեկավարման ճանապարհի գնահատելի հանգրուան, ունեցած է պետական մակարդակի թէ կառուցային փոփոխութիւններու լուրջ ձեռքբերումներ, պետական մտածողութեան որոշակի ընդգծումներ, պաշտպանական համակարգի թէ արհեստագիտական յառաջխաղացքի գործընթացներ, այսուհանդերձ, մեծագոյն բացական արժանահաւատ պետականութիւն մը ունենալու երազն է, որ կը չարչրկէ մեր հոգիներն ու մտքերը: Արդարեւ, յայտնապէս ականատես կը դառնանք համազգային նուաճումներու եւ ազգակերտ առաջադրանքներու յամեցումին, ազգի մակարդակով աշխատանք տանելու հրամայական պահանջին, միասնական ոգիի տակաւ շիջումին, քաղաքական պատեհապաշտութեան սանձազերծ զբօսնումին, արդարադատական համակարգի գրեթէ չգոյութեան, քրէական յանցագործութեան թէ խենեշ կեանքի տարածումին, տնտեսական ճնշումներու թէ ընկերային թախծոտ երեւոյթներու բազմացումին, ու մանաւանդ` ազգաքանդ արտագաղթի համեմատութիւններու աճին: Մէկ խօսքով` շնչահեղձ եւ ուժասպառ հայրենիքի մը ներկայ պատկերն է, որ կը պարզուի մեր դիմաց:

Արդ, նման տխրութեամբ եւ յոռետեսութեամբ թաթաւուն վիճակներու դէմ յանդիման, ո՛ւր պէտք է խարսխել մեր հայրենասէրի, ազատատենչի, ժողովրդանուէրի կայմերը, եթէ ոչ նոյնինքն հայութեան ազգային ժառանգի շտեմարանին մէջ, որպէս ամէնէն ապահով կռուան եւ պայծառամտութեամբ շիկացած հնոց:

Միթէ սխալա՞ծ կ՛ըլլանք, եթէ երբեք հայրենի պետականութեան գագաթին բազմած նախագահին ուշադրութեան յանձնենք բազմապիսի բացթողումներ, աճպարար վարմունքներ թէ քաղաքական փտածութեան հանդէսներ, որոնք պատճառ կը դառնան ժողովուրդի հիասթափութեան, հաւաքական բարոյալքումին եւ հայրենիքէն հեռացումին:

Աւելորդ է ըսել, թէ հայութիւնը իր սփիւռքով ճակատագրուած է ապրիլ ու դիմակայել այնպիսի բարբարոսութիւններ, սպառնալիքներ  ոտնձգութիւններ (ֆիզիքական, մտաւոր, ընկերային, կրօնական, քաղաքական, տնտեսական), որոնց յամեցումով եւ բռնազբօսիկ հակազդեցութեամբ մենք մեզ մխրճած կ՛ըլլանք պատրանքներու տիղմին մէջ եւ յանձնուած` ինքնափճացումի յորձանուտին:

Հայաստանի վերանկախացումէն աւելի քան քսան տարի ետք տակաւին կը բարբաջենք, թէ հարկ է առաւելագոյն չափով օգտուիլ  հայ մարդուժի կարողութենէն եւ ամբարած գիտելքներէն:

Գերեվարուած Արարատի գագաթին հասնելու եւ բռնագրաւուած Արեւմտահայաստանին տիրութիւն ընելու երազանքին ընդառաջ, հայ քաղաքական մտքի հանճարեղ փայլատակումներուն հրայրքը ինչո՛ւ չենք ապրիր ազգովին, որո՛ւ կը ծառայէ արիւնաքամ հայրենիքի մը գոյութիւնը, եւ կամ` զո՛վ պէտք է մեղադրել հայկական դրամագլուխներու ոստոստումին` օտար երկնակամարներու տակ եւ անոնց ծառայութեան կոչուած:

Յանկերգ դարձած ֆութպոլային դիւանագիտութեան ձախող աւարտէն ետք, արդեօք կարելի՞ է ընդունիլ, որ հայրենի նախագահի հանգամաքով անձնաւորութիւն մը, թշնամի նախագահին այսպէս ասած «գովք»-ը հիւսէ անոր ընտրութեան նախօրէին, եւ հակադարձաբար արժանանայ նոյնինքն անոր լուտանքներուն եւ առաւել թշնամանքին:

Այլընտրանքային քաղաքականութիւն հասկացողութիւնը կ՛ընդգրկէ այնպիսի խոհական արտայայտութիւններ, որոնց հիմքը պէտք է, որ կազմէ քաղաքական, տնտեսական թէ ընկերային հզօրանքը, ապագայակերտ մտածողութիւնն ու գաղափարախօսական արժեհամակարգը:

Այլապէս ի՛նչ բացատրութիւն տալ հայ գիտնականներու հոսքին` դէպի օտար ափեր: Արտագաղթին դիմաց, ծնելիութեան թիւի թէ հայութեան քանակի բազմապատկումին նպաստող քաղաքական ժիր կեցուածքներու կը հանդիպի՞նք, աղանդաւորական շարժումներու թէ օտարածին հոսանքներու դէմ իշխանավայել պահուածքի ականատես կը դառնա՞նք, թէ լքուածութեան, անտեսումի եւ յուզական վիճակներու դէմ յանդիման` մենք մեզ կը փորձենք մխիթարել:

Իշխանութիւններու հայեցողութենէն ինչո՛ւ կը վրիպին հիմնարար սկզբունքներու գործադրելիութիւնը` այն առումով, որ  նոյնինքն իշխանութիւնը արդեօք կոչուած չէ՞ հանդիսանալ առանցք երկրի մէջ գոյութիւն ունեցող տարբեր խմբաւորումներու միացման, եւ կամ` բազում հոսանքներու եւ կուսակցութիւններու գործունէութիւններու համադրող միջավայր, նոյնիսկ` հակադիր ուժերու համատեղելիութիւնը ապահովող ուժային կեդրոն:

Եւրոպական արժէքներու հասանելիութեան ձգտող իշխանական համակարգեր, ինչպէ՛ս կրնան անտեսել ի խորոց սրտէ արձակուած քաղաքացիական ընդվզումը, հասարակական պոռթկումը, ժողովրդային լայնածաւալ ցասում, որոնք ուղղուած են երկրի տարածքին տիրող սակաւապետական եւ շահամոլական նկրտումներու դէմ:

Արդարադատ եւ ինքզինք յարգող իշխանութիւնը հանդէս կու գայ իր աչալրջութեամբ եւ անկողմնակալ վարքագիծով եւ խայծ կը դառնայ իր ժողովուրդին` քաջալերելով քննադատական ոգիի եւ պահանջատէրի զգացողութիւնը, կերտելու համար առողջ քաղաքացիական համակարգի եւ գիտակցական մակարդակի օրինակելիութիւն:

Ներելի չէ երբե՛ք, որ, ցարդ գոյութիւն ունենան թերահաւատի թէ ազգային շահերը չգերադասողի պատմուճանը հանդերձած իշխանատենչ տարրեր, որոնք պատուհաս են դարձեր ամբողջ հայութեան գլխուն:

Միւս կողմէ, ո՛ւր մնացին հայրենիքին հանդէպ ներշնչումի եւ հաւատամքի բոցավառումները, հայաստանակեդրոն ռազմավարութեան շօշափելի դրսեւորումները, բայց մանաւանդ` նորահաս սերունդները դէպի հայրենիք մղելու եւ սրբազան Արարատի հովանիի տակ ապրելու ամէնօրեայ կանչն ու օրհնաբեր հաւատարմութիւնը:

Հայրենի իշխանութիւններ գիտակի՞ց են համաժողովրդային ցասումի անկանխատեսելի հետեւանքներէն, որոնց շանթահար որոտներուն ականջալուր է համակ մարդկութիւնը:

Իշխանութիւն պահելու համարժէք տարողութիւնն ու պահուածքը իւրաքանչիւր հայ անհատի արժանապատուութեան տէր կանգնիլն է, անոր անվտանգութեան ու հայրենի հողին վրայ ապրելու երաշխիքը:

Այլապէս, անկախութեան եւ ազատութեան վերականգնումի ի՛նչ խօսք, երբ օտար ափերուն ստորնաբար կը գլխատուի հայ սպայ Գուրգէն

Մարգարեան, ազերի հորդանի մը ձեռամբ:

Երբ մայրաքաղաք Երեւանի սրտին մէջ, անարգաբար կը սպաննուի հայ բժիշկ սպայ Աւետեանը, հայ խուլիկան եւ վեհերոտ թիկնապահներու կողմէ:

Երբ դաւադրաբար կը սպաննուի Պռօշեանի գիւղապետ եւ Արցախի ազատագրական պայքարի աննման ֆետայի Հրաչ Մուրատեանը` թրքածին «հայ» անհատներու գնդակով:

Երբ արտագաղթի լայնաշերտ եւ վախազդու հոսքին դիմաց հայրենի իշխանութիւններ յորդորներ կը կարդան, առանց խպնանքի եւ ամօթահար զգացումի:

Երբ առանց չափազանցութեան, հայրենիքի գոյութեան սպառնացող հայրենալքումի հոսքը կասեցնելու ոչ մէկ ողջմիտ մտածումի եւ գործընթացի իշխանական արձագանգի կը հանդիպինք:

Երբ հայադրոշմ եւ պետական մարդու հասունացման կարօտը կ՛ապրինք:

Ա՛լ ինչ խօսք Արարատին:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )